Przypisy

Dobrolubow, Nikołaj Aleksandrowicz (1836–1861) — rosyjski filozof, publicysta, krytyk literacki. [przypis edytorski]

Dobrolubow, Nikołaj Aleksandrowicz (1836–1861) — rosyjski publicysta, krytyk literacki i poeta; przedstawiciel rewolucyjnych demokratów. [przypis edytorski]

dobrość (gw.) — dobroć. [przypis edytorski]

dobrota (daw.) — dobroć. [przypis edytorski]

dobrotliwie — w oryg. niem. vergnügt: zadowolony, wesoły, szczęśliwy. [przypis edytorski]

dobrowolnym darem — hebr. נְדָבָה (nedawa): dobrowolny dar. [przypis edytorski]

dobrudzcy ordyńcy — dobrudzcy Tatarzy, orda tatarska z zachodu, z terenów dzisiejszej Mołdawii i płd. Ukrainy. [przypis edytorski]

dobrudzcy Tatarzy — orda tatarska z zachodu, terenów dzisiejszej Mołdawii i płd. Ukrainy. [przypis edytorski]

Dobrudża — kraina hist. nad Morzem Czarnym. [przypis edytorski]

Dobrudża — kraina między M. Czarnym a Dunajem. [przypis edytorski]

dobry deń (z ukr. добрий день) — dzień dobry. [przypis edytorski]

dobrych uczynków, na złe obróconych — tzn. dobrych uczynków, które przyniosły zły skutek; w późn. wyd. zweryfikowano tłumaczenie, zmieniając ten wers na: „Dobrych uczynków źle adresowanych”. [przypis edytorski]

Dobrynia Nikiticz — bohater ruskich legend (bylin, poematów ludowych), jeden z trzech wojów, odpowiedników zachodnioeuropejskich rycerzy (obok Ilji Muromca i Aloszy Popowicza); pogromca wielogłowego węża Gorynycza (żmija, smoka), członek drużyny kniazia Włodzimierza; był znakomitym łucznikiem, wyróżniał się rycerskimi cnotami (siłą, odwagą, wiernością władcy), ale także wiedzą, umiejętnościami muzycznymi (grał na gęślach i śpiewał), a także wybitnymi zdolnościami w grze w szachy; jego prototypem historycznym miał być Dobrynia, krewny oraz wódz wielkich książąt kijowskich Światosława I i Włodzimierza I Światosławicza. [przypis edytorski]

dobrze namalowana rzepa więcej warta niż źle namalowana tęsknota za nieskończonością — aforyzm przypisywany Stanisławowi Witkiewiczowi (1851–1915), malarzowi i teoretykowi sztuki. [przypis edytorski]

dobrze nie idą za włosy — dobrze, że nie szarpią się za włosy. [przypis edytorski]

Dobrze, nie przysięga… — Szekspir, Romeo i Julia, akt II, scena 2. [przypis edytorski]

dobrze nie wylazą (starop.) — omal nie wylezą. [przypis edytorski]

dobrze się nie wściekł (starop. konstrukcja)— o mało się nie wściekł. [przypis edytorski]

dobrze się nie wściekła (starop.) — o mało się nie wściekła. [przypis edytorski]

dobrze (starop.) — tu: znacznie. [przypis edytorski]

dobrze — tu: zupełnie, całkiem. [przypis edytorski]

dobrze znajomy wieży — dobrze obeznany z wieżą; dobrze znający wieżę. [przypis edytorski]

dobrze żyw (starop.) — ledwie żywy. [przypis edytorski]

dobrzeć poradzę — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; inaczej: dobrze ci poradzę; znaczenie: doprawdy dobrze poradzę. [przypis edytorski]

dobrzećby (daw.) — dziś pisownia: dobrzeć by; znaczenie: dobrze by to było. [przypis edytorski]

dobrzeli, niedobrzeli (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: dobrze to czy niedobrze. [przypis edytorski]

dobrzem uczynił, żem temu zapobiegł — dziś: dobrze uczyniłem, że temu zapobiegłem. [przypis edytorski]

dobrześ mówił — inaczej: dobrze mówiłem (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

dobrześ wiadomy (starop. konstrukcja) — inaczej: dobrze jesteś wiadomy; dobrze wiesz. [przypis edytorski]

dobrześ (…) zrobiła — konstrukcja z ruchomą końcówka czasownika; inaczej: dobrze zrobiłaś. [przypis edytorski]

dobrzeście uczynili (daw. składnia) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; dziś: dobrze uczyniliście. [przypis edytorski]

dobrzeście zrobili — daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: dobrze zrobiliście. [przypis edytorski]

dobrześmy to rozważyli — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: dobrze to rozważyliśmy. [przypis edytorski]

dobrzy filozofowie wiedzą, jak trudno byłoby, aby Mars, który jest tak daleko od Słońca, obszedł się mniejszą ilością księżyców niż co najmniej dwoma — Wenus nie ma księżyców, Ziemia ma jeden. Po odkryciu przez Galileusza czterech księżyców Jowisza, spekulowano, że zapewne Mars, zajmujący pozycję pomiędzy Ziemią a Jowiszem, ma dwa naturalne satelity, co pasowałoby do harmonijnej, matematycznej konstrukcji kosmosu. Późniejsze odkrycie pięciu księżyców kolejnej po Jowiszu planety, Saturna, wydawało się potwierdzać teorię, że coraz dalsze od Słońca planety mają coraz więcej księżyców, więc Mars powinien mieć co najmniej dwa. [przypis edytorski]

dobycie — zdobycie. [przypis edytorski]

dobyć (daw.) — wyjąć coś, wyciągnąć. [przypis edytorski]

dobyć się — dostać się, wtargnąć. [przypis edytorski]

dobyć (starop.) — zdobyć. [przypis edytorski]

dobyć (…) zamczyska — zdobyć zamczysko. [przypis edytorski]

dobył z kieszeni rewolweru — dziś popr.: (…) rewolwer. [przypis edytorski]

dobytek marniał bez paszy — brakowało pożywienia dla bydła; dobytek: bydło a. inne zwierzęta domowe. [przypis edytorski]

dobytek — tu: zwierzęta gospodarskie: krowy, konie itp. [przypis edytorski]

dobyty (starop.) — zdobyty. [przypis edytorski]

dobywać (daw.) — wyjmować. [przypis edytorski]

dobywać (starop.) — zdobywać. [przypis edytorski]

dobywać — wydobywać, wyciągać. [przypis edytorski]

docent (docens, docentis, łac.) — uczony, uczący. [przypis edytorski]

docent prywatny, niem. Privatdozent — w kulturze niemieckiej doktor habilitowany nieopłacany przez uczelnię. [przypis edytorski]

docerać (gw.) — docucić. [przypis edytorski]

Doch, guter Freund, die Zeit kommt auch heran… (niem.) — Lecz zanim, przyjacielu, służba ma się zacznie, / chodźmy cośkolwiek wypić i najeść się smacznie (słowa Mefistofelesa z dramatu Goethego Faust, część pierwsza, tłum. E. Zegadłowicz). [przypis edytorski]

dochcip — właśc. dowcip, tj. rozum. [przypis edytorski]

dochodny — dziś popr.: dochodowy. [przypis edytorski]

dochodząc aż do — u Cylkowa: 'aż po wejście do'; uzasadnienie korekty: hebr. בֹּאֲכָה (boacha): ‘idąc na, w kierunku na’ jest wskazaniem kierunku, nie ma tu mowy o ‘wejściu’. [przypis edytorski]

dochodzić kogo (starop.) — doganiać kogo. [przypis edytorski]

dochodzić — tu: dojrzewać. [przypis edytorski]

dochodzić — tu: podchodzić. [przypis edytorski]

dochrapać się (pot.) — osiągnąć coś trudem, z wysiłkiem. [przypis edytorski]

dociekać — tu: dochodzić (od: ciec). [przypis edytorski]

docieki — neol. skrót od: dociekania; domysły. [przypis edytorski]

docierać (daw.) — tu: napadać, atakować. [przypis edytorski]

docierać na coś (daw.) — godzić w coś, atakować coś, nacierać na coś. [przypis edytorski]

Doctor Marianus (łac.) — uczony teolog szczególnie poświęcający się kultowi Marii. [przypis edytorski]

doctor medicinae et chirurgiae (łac.) — doktor medycyny i chirurgii. [przypis edytorski]

Doctoris Doctorum (łac.) — doktora doktorów (sens: nauczyciela nauczycieli). [przypis edytorski]

Doctoris maximi (łac.) — doktora największego. [przypis edytorski]

Doctors' Commons a. College of Civilians — działające w Londynie stowarzyszenie prawników (którego historia sięgała co najmniej 1511 r.) zajmujących się prawem cywilnym, zwyczajowym i kanonicznym; posiadało ono budynki (od 1567, w pobliżu Katedry Św. Pawła oraz przy Paternoster Row), w których członkowie stowarzyszenia mieszkali i pracowali, a także mogli korzystać z ogromnej biblioteki; tam też odbywały się sprawy sądowe. Członkami stowarzyszenia mogły zostać osoby, które uzyskały tytuł doktora prawa cywilnego na Uniwersytecie w Oksfordzie lub Cambridge i zostały dopuszczone do adwokatury przez Dziekana Arches (urzędnika Sądu Apelacyjnego podlegającego arcybiskupowi Canterbury); członkami zarządu (fellows) mogli zostać czynni już adwokaci-członkowie zarekomendowani oraz wybrani przez aktualnych członków Doctors' Commons; członkowie stowarzyszenia praktykowali w sądach kościelnych, Trybunale Duchownym oraz Sądzie Admiralicji, uczestniczyli także w sądach arbitrażowych dotyczących prawa międzynarodowego. Możliwość funkcjonowania tego rodzaju ciała wynikała stąd, że angielskie prawo zwyczajowe rozwijało się w zasadzie niezależnie od prawa rzymskiego (a więc inaczej niż w państwach kontynentalnych Europy), lecz niektóre wyspecjalizowane sądy stosowały prawo cywilne bazujące na prawodawstwie rzymskim: miało to zastosowanie m.in. do sądów kościelnych, których praktyka nie zmieniła się nawet po zwycięstwie angielskiej reformacji (obowiązującym pozostało prawo kanoniczne kościoła katolickiego), ale także do sądów admiralicji. Adwokaci przygotowujący się do praktyki w tych sądach uczyli się prawa kanonicznego przed reformacją i prawa rzymskiego po reformacji właśnie na Oksfordzie i w Cambridge, a praktyka sądownicza i adwokacka była podzielona podobnie jak samo prawo zwyczajowe. Od 1768 stowarzyszenie zajmowało się także nauczaniem prawa (jako College of Doctors of Law); przy koledżu funkcjonowało także trzydziestu czterech „proktorów”, których obowiązki przypominały te właściwe radcom prawnym. Stowarzyszenie zostało rozwiązane w 1858 r. w konsekwencji uchwalenia ogólnokrajowych aktów prawnych dotyczących urzędowego uwierzytelniania testamentów oraz spraw matrymonialnych, poprzedzających Judicare Act z 1873 r. ustanawiający jeden sąd najwyższy dla wszystkich wcześniejszych rodzajów prawodawstwa. Ostatni budynek pozostający w posiadaniu Doctors' Commons, znajdujący się w pobliżu Knightrider Street, został sprzedany w 1865 r. [przypis edytorski]

doczesna intrata — natychmiastowy, krótkoterminowy dochód. [przypis edytorski]

doczesnem — daw. forma N. lp r.n.; dziś popr: doczesnym. [przypis edytorski]

doczesny — tu: przejściowy, czasowy. [przypis edytorski]

doczesny — tu: sprawujący urząd tylko przez określony czas. [przypis edytorski]

doczesny — tu: trwający tylko przez jakiś czas; chwilowy; czasowy. [przypis edytorski]

doczesny — związany z życiem ziemskim; przemijający. [przypis edytorski]

dočėsnas — esantis dabar, laikinas. [przypis edytorski]

dodaszli — jeśli dodasz (czasownik z partykułą pytajną -li). [przypis edytorski]

dodawa — dziś 3 os.lp.: dodaje. [przypis edytorski]

dodawa — dziś popr.: dodaje. [przypis edytorski]

dodawa (starop. forma) — dodaje. [przypis edytorski]

dodejcie (gw.) — dodajcie, dajcie. [przypis edytorski]

Dodek — Adolf Dymsza, właśc. Adolf Bagiński (1900–1975) aktor kabaretowy, filmowy i teatralny. [przypis edytorski]

Dodona — miasto w Epirze, jeden z ośrodków kultu Zeusa. [przypis edytorski]

Dodona — miasto z wyrocznią, należące tu do państwa Helenusa. [przypis edytorski]

Dodona — miejscowość w płn.-zach. Grecji, w Epirze, w starożytności ośrodek kultu Zeusa, słynny z najstarszej wyroczni greckiej, gdzie wróżono z szumu liści świętego dębu. [przypis edytorski]

Dodona — wyrocznia w Epirze, gdzie wróżono z szumu liści świętego dębu. [przypis edytorski]

dodowolnyj soboj i mirom (ros. додовольный собой и миром) — zadowolony z siebie i świata. [przypis edytorski]

dodzierać — nosić zużyte ubrania. [przypis edytorski]

Döblin, Alfred (1878–1957) — niemiecki prozaik i eseista, autor m.in. powieści Berlin Alexanderplatz: dzieje Franciszka Biberkopfa (1929); od 1935 r. na emigracji, powrócił do Niemiec po wojnie. [przypis edytorski]

Döden — Der Tod, der Tod. [przypis edytorski]

Döden (duń.) — śmierć. [przypis edytorski]

Döller — prawdopodobnie: Anton Döller (1831–1912), oficer armii austriackiej, publicysta, działacz społeczny na terenie Spiszu o wybitnych zasługach w dziedzinie turystyki tatrzańskiej; współzałożyciel Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego w 1873 r. [przypis edytorski]

doga — suka (w ogóle) a. samica psów rasy dog. [przypis edytorski]

dogaressa (wł.) — małżonka doży, najwyższego urzędnika Republiki Weneckiej. [przypis edytorski]

dogaressa (wł.) — małżonka doży, najwyższego urzędnika Republiki Weneckiej. [przypis edytorski]

dogarezza, właśc. dogaressa (wł.) — małżonka doży, najwyższego urzędnika Republiki Weneckiej. [przypis edytorski]

dogmat — twierdzenie pewne, uznawane przez Kościół za objawione przez Boga. [przypis edytorski]

dogoda — dogadzanie. [przypis edytorski]

dogonim — dziś popr. forma 2 os. lm cz.przysz.: dogonimy. [przypis edytorski]

dogryzki — docinki. [przypis edytorski]

doigts de faune (fr.) — palce fauna. [przypis edytorski]

doinka (gw.) — doniczka, naczynie. [przypis edytorski]

doinka (gw.) — naczynie do dojenia; doniczka. [przypis edytorski]