Przypisy

zadawalniająco (daw.) — dziś popr.: zadowalająco. [przypis edytorski]

zadawalniany — dziś popr.: zadowalający. [przypis edytorski]

zadawałli — konstrukcja z partykułą -li o funkcji pytajnej; znaczenie: czy zadawał. [przypis edytorski]

zadekretować (daw., z łac.) — rozstrzygnąć, orzec. [przypis edytorski]

zadenuncjować — donieść władzy na kogoś, kto postąpił niezgodnie z prawem. [przypis edytorski]

zadenuncjować — poinformować władze o czyimś niezgodnym z prawem postępowaniu. [przypis edytorski]

zadenuncjować — złożyć na kogoś donos, potajemnie poinformować władze o czyimś niezgodnym z prawem postępowaniu. [przypis edytorski]

zadenuncjować — złożyć władzom poufne doniesienie o działaniu niezgodnym z prawem. [przypis edytorski]

zadławić — tu: udusić. [przypis edytorski]

zadławiony — uduszony. [przypis edytorski]

zadma — wydma. [przypis edytorski]

zadni (daw.) — tylny. [przypis edytorski]

zadni — tylny. [przypis edytorski]

Zadnieprze — Ukraina Lewobrzeżna; kraina hist. leżąca na lewym brzegu Dniepru. [przypis edytorski]

zadokumentować — udowodnić coś, potwierdzić coś dokumentem. [przypis edytorski]

Zadonsk — miasto w Rosji, w obwodzie lipieckim. [przypis edytorski]

zadosyć (daw.) — dziś: zadość (czynić komu a. czemu). [przypis edytorski]

zadosyć (daw.) — dziś: zadość; czynić zadość czyjejś woli: wypełniać czyjąś wolę (całkowicie, w pełni). [przypis edytorski]

zadosyć (daw.) — dziś: zadość. [przypis edytorski]

zadosyć — dziś popr. zadość. [przypis edytorski]

zadosyć — dziś popr.: zadość. [przypis edytorski]

zadosyć — dziś: zadość. [przypis edytorski]

zadosyć uczynieniu — zadośćuczynieniu. [przypis edytorski]

zadosyć — zadość. [przypis edytorski]

zadosyćuczynienie (daw.) — zadośćuczynienie. [przypis edytorski]

zadosyćuczynienie — dziś popr.: zadośćuczynienie. [przypis edytorski]

zadość (daw.) — dosyć. [przypis edytorski]

zadość — dosyć. [przypis edytorski]

zadość — u Cylkowa: zadosyć, uwspółcześnienie. [przypis edytorski]

zadowalnia — dziś popr.: zadowala. [przypis edytorski]

zadowalniać — dziś popr.: zadowalać. [przypis edytorski]

zadowalniać się (daw.) — zadowalać się. [przypis edytorski]

zadowalniając — zadowalając. [przypis edytorski]

zadowalniająco (daw.) — dziś popr.: zadowalająco. [przypis edytorski]

zadowalniająco — dziś: zadowalająco. [przypis edytorski]

zadowolni — dziś: zadowoli. [przypis edytorski]

zadowolnić (daw.) — dziś popr.: zadowolić. [przypis edytorski]

zadowolnić (daw.) — dziś: zadowolić. [przypis edytorski]

zadowolnić (daw.) — zadowolić. [przypis edytorski]

zadowolnić — dziś popr.: zadowolić. [przypis edytorski]

zadowolnić — dziś popr.: zadowolić. [przypis edytorski]

zadowolnić — dziś: zadowolić. [przypis edytorski]

zadowolnić — zadowolić. [przypis edytorski]

zadowolnienie (daw.) — dziś popr.: zadowolenie. [przypis edytorski]

zadowolnienie (daw.) — dziś: zadowolenie. [przypis edytorski]

zadowolniony (daw. forma) — tu: zaspokojony. [przypis edytorski]

zadowolniony — dziś: zadowolony. [przypis edytorski]

zadowoloną była — dziś zwykle: zadowolona była. [przypis edytorski]

zadrgną (daw.) — dziś: zadrgają. [przypis edytorski]

zadrgną — dziś: zadrgają. [przypis edytorski]

zadrgnął (daw. forma) — dziś: zadrgał. [przypis edytorski]

zadrgnął — dziś popr.: zadrgał a. drgnął. [przypis edytorski]

„Zadruga” — czasopismo nacjonalistów polskich (zgodnie z deklaracją w podtytule miesięcznika) wydawane w l. 1937–1939, stawiające sobie za cel walkę o „czystość etniczną” słowiańskiej Polski, łączące antysemityzm z antykatolicyzmem. Jeden z głównych ideologów Zadrugi (ruchu powstałego wokół periodyku), Jan Stachniuk, pseud. Stoigniew (1905–1963), w książce Dzieje bez dziejów wskazywał jako przyczynę upadku Polski katolicyzm, w szczególności zaś kontrreformację i działalność jezuitów. Nazwa Zadruga nawiązywała do terminu określającego typ starosłowiańskiej wspólnoty plemiennej; zadrużanie mitologizowali dawnych Słowian, wywodzili ich bezpośrednio od staroż. Greków, przeciwstawiali się zarówno endecji i porządkowi kapitalistycznemu, jak i wpływom chrześcijaństwa, w tym krytykowali przechodzenie na katolicyzm i w ogóle asymilację Żydów w Polsce. Hasłem Zadrugi było „Odkatoliczyć, unarodowić, dowartościować Polaka!”. Autor tego sloganu, Antoni Wacyk pseud. Gniewomir (1905–2000), opublikował na łamach pisma m.in. artykuł Mesjonista Adam Mickiewicz („Zadruga” nr. 4–5, kwiecień–maj 1939), dyskredytując romantycznego wieszcza jako Żyda, a jego światopogląd jako semicki. [przypis edytorski]

zadrzeć — tu: unieść w górę, porwać; przenośnie: upolować. [przypis edytorski]

zadrzemnąć kogoś (neol.) — zanurzyć kogoś w drzemce; spowodować, że ktoś się zdrzemnie. [przypis edytorski]

zadrzémie — daw. forma z é (tzw. e pochylonym), tu: wymawianym jak y. [przypis edytorski]

zadrzy — dziś: zadrży. [przypis edytorski]

zadrzymie (daw., reg.) — dziś popr.: zadrzemie. [przypis edytorski]

zadudniały — dziś popr.: zadudniły. [przypis edytorski]

zadumać — dziś popr.: zadumać się. [przypis edytorski]

zadumany — tu: wydumany; wymyślony. [przypis edytorski]

zadumianie — dziś popr.: zadumanie. [przypis edytorski]

zadumieje — dziś: zdumieje. [przypis edytorski]

zadumienie — zdumienie bądź zaduma. [przypis edytorski]

zadumiony — dziś: zadumany (pogrążony w zadumie). [przypis edytorski]

zadurzyć się — zakochać się. [przypis edytorski]

Zaduszki — święto w kościele katolickim poświęcone pamięci zmarłych, przypadający na 2 listopada. [przypis edytorski]

Zaduszki — święto w kościołach chrześcijańskich poświęcone wspomnieniu wszystkich zmarłych wiernych, obchodzone 2 listopada, wywodzące się z ludowych uroczystości ku czci zmarłych obchodzonych w kulturze przedchrześcijańskiej. [przypis edytorski]

Zaduszki — także: Dzień Zaduszny lub Święto Zmarłych, święto w kościołach chrześcijańskich poświęcone wspomnieniu wszystkich zmarłych wiernych, obchodzone 2 listopada, następnego dnia po święcie Wszystkich Świętych; święto wywodzi się z ludowych uroczystości ku czci zmarłych obchodzonych w kulturze przedchrześcijańskiej, opartych na tym samym przeświadczeniu o obcowaniu dusz zmarłych z żywymi oraz o mocy wstawienniczej żyjących. [przypis edytorski]

Zaduszków — dziś popr.: Zaduszek; Zaduszki (Dzień Zaduszny lub Święto Zmarłych): święto w kościołach chrześcijańskich poświęcone wspomnieniu wszystkich zmarłych wiernych, wywodzące się z ludowych uroczystości ku czci zmarłych obchodzonych w kulturze przedchrześcijańskiej; Po świętej rzece Irawadi pływają lampy w Dzień Zaduszków: mowa o jesiennym święcie ku czci Shin Upagutty (Upagota), powszechnie czczonego w delcie rz. Irawadi buddyjskiego arahanta, który ma zamieszkiwać w pałacu z brązu w oceanie i chronić wiernych przed burzami i powodziami. [przypis edytorski]

zaduszny — czyniony za dusze. [przypis edytorski]

zadworować (daw.) — zażartować. [przypis edytorski]

zadychliwość (gw.) — zadyszka. [przypis edytorski]

zadychra (łac. Branchipus) — rodzaj skorupiaka z rzędu bezpancerzowców, należącego do zwierząt słodkowodnych; w Polsce występuje zadychra pospolita (Branchipus schaefferi), żyjąca w okresowo wysychających zbiornikach wodnych. [przypis edytorski]

zadywytsia wsij swit bożyj (ukr.) — zadziwi się cały boży świat. [przypis edytorski]

zadziać się (daw.) — zapodziać się. [przypis edytorski]

zadziczony — dziś: zdziczały. [przypis edytorski]

zadzierać (gw.) — zahaczać. [przypis edytorski]

zadziergnąć — dziś popr.: zadzierzgnąć. [przypis edytorski]

zadzierny — dziś raczej: zadziorny. [przypis edytorski]

zadzierzgać — zawiązywać. [przypis edytorski]

zadzierzgnąć — zaciągnąć, zawiązać. [przypis edytorski]

zadzierzgnąć — zawiązać. [przypis edytorski]

zadzierzgnięty — zawiązany, mocno ściśnięty w węzeł lub pętlę. [przypis edytorski]

zadzierzysty — charakterny. [przypis edytorski]

zadzierzysty — skłonny do zaczepek. [przypis edytorski]

zadzierzysty — skłonny do zaczepki. [przypis edytorski]

zadzierzysty — zadziorny, butny, bojowy. [przypis edytorski]

zadzierżawać (daw.) — utrzymywać. [przypis edytorski]

zadzierżystość — zadziorność. [przypis edytorski]

zadzierżysty a. zadzierzysty (daw.) — zadziorny. [przypis edytorski]

zadziwienie (przestarz.) — zdziwienie. [przypis edytorski]

zadzwoń na lekarza — popr.: zadzwoń do lekarza. [przypis edytorski]

zadźwiękło — dziś popr. zadźwięczało. [przypis edytorski]

zadźwięknąć (daw.) — zadźwięczeć. [przypis edytorski]

zadżdżyło się — spadł deszcz; por. dżdżyć: padać (o deszczu). [przypis edytorski]

zadżdżyło — spadło jak deszcz. [przypis edytorski]

Zärtlichkeit — hier: Schwachheit. [przypis edytorski]

zafantować — dać w zastaw. [przypis edytorski]

zafantować (daw.) — dać w zastaw za długi. [przypis edytorski]