Przypisy

właściwość kobiet mam — mowa tu o menstruacji, zob. Radak do 31:35 [przypis edytorski]

właściwość kobiet — przestała już menstruować, zob. Raszi do 18:11. [przypis edytorski]

właść (daw.) — to, czym się włada. [przypis edytorski]

właść — dziś popr.: włość. [przypis edytorski]

właść — władza. [przypis edytorski]

właść — własność, posiadanie. [przypis edytorski]

właść — własność. [przypis edytorski]

właść — własność; włość. [przypis edytorski]

właśnie (daw.) — tu: właściwie; w odpowiedni sposób. [przypis edytorski]

właśnie (daw.) — we właściwy sposób. [przypis edytorski]

właśnie (gw.) — tu: akurat (tj. wcale nie). [przypis edytorski]

właśnie przez wiarę swą w poznawalność świata — jest tu oczywiście mowa o Schellingu z okresu jego Naturphilozophe, nie zaś o późniejszym filozofie „objawienia”. Nie znaczy to, aby w moim mniemaniu ta ostatnia faza filozoficznej działalności Schellinga zasługiwała na lekceważenie, z jakim się spotyka we współczesnych popularnych historiach filozofii. [przypis edytorski]

Właśnie tego wieczora donieśli jej dalecy pielgrzymi, że umarł jakiś stary król Dawid (…) — w tym miejscu na marginesie poniższego wywodu znajduje się adnotacja: Wieści ówczesnego świata”. [przypis edytorski]

właśniej (daw.) — bardziej właściwie. [przypis edytorski]

właśniej (starop.) — właściwiej, trafniej. [przypis edytorski]

właśniem go przekręcił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: właśnie go przekręciłem. [przypis edytorski]

właśniem (…) przypatrywała (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika, dziś: właśnie (…) przypatrywałam się. [przypis edytorski]

właśniem takiego sobie wymarzył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: właśnie takiego sobie wymarzyłem. [przypis edytorski]

właśniem (…) wysłał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: właśnie wysłałem. [przypis edytorski]

Właśniem (…) zostawił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: właśnie zostawiłem. [przypis edytorski]

właśność — własność, właściwość. [przypis edytorski]

Włochów — tj. Comédie-Italienne, teatr paryski, założony w XVII w., gdzie w przeciwieństwie do Comédie-Française oferowano repertuar włoski. [przypis edytorski]

Włochy a. Wołochy — tu daw.: ludy z południa Europy. [przypis edytorski]

Włochy — dziś popr. forma M. lm: Włosi. [przypis edytorski]

Włochy — dziś popr. forma M.lm: Włosi. [przypis edytorski]

Włochy (starop. forma) — (z) Włochami. [przypis edytorski]

Włodarkiewicz, Jan (1900–1942) — podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, komendant TAP, jeden z założycieli Frontu Odrodzenia Polski, pierwszy komendant organizacji dywersyjnej „Wachlarz”. W czasie kampanii wrześniowej 1939 miał za zadanie tworzyć rezerwowe oddziały kawalerii, został przydzielony do Ośrodka Zapasowego Kawalerii w Garwolinie i 15 września sformował we Włodawie improwizowany szwadron kawalerii. Walczył w szeregach Armii „Lublin”, w 41 Rezerwowej Dywizji Piechoty, gdzie dowodził sformowanym z rozbitków kawaleryjskim oddziałem rozpoznawczym. 15 października w okolicy Mrozów k. Warszawy rozwiązał oddział. W listopadzie 1939 założył, wspólnie z Witoldem Pileckim, organizację konspiracyjną Tajna Armia Polska, w której był komendantem (pseud. Darwicz, Jan, Odważny), a która wraz z innymi w 1940 weszła w skład Konfederacji Narodu. W Konfederacji Narodu Włodarkiewicz dowodził pionem wojskowym, tj. tzw. Konfederacją Zbrojną (TAP weszła w jej skład). Latem 1941 r. Włodarkiewicz, jako współtwórca koncepcji „Wachlarza”, został mianowany przez gen. Roweckiego „Grota” jego komendantem. We wrześniu 1941 podporządkował się, wraz z większością członków Konfederacji Zbrojnej, Związkowi Walki Zbrojnej. Od jesieni 1941 poświęcił się pracy przy organizacji „Wachlarza”, do którego włączył część współpracowników z TAP. Zmarł nagle, w niewyjaśnionych dotychczas okolicznościach 18/19 marca 1942 r. we Lwowie przeprowadzając inspekcję I Odcinka „Wachlarza”. [przypis edytorski]

włodarz a. włódarz (daw.) — tu: pracownik zarządzający robotnikami rolnymi w folwarku. [przypis edytorski]

włodarz (daw.) — tu: pracownik zarządzający robotnikami rolnymi w folwarku. [przypis edytorski]

włodarz (daw.) — władca, zwierzchnik. [przypis edytorski]

włodarz — osoba kierująca robotnikami folwarcznymi w dawnym majątku ziemskim. [przypis edytorski]

włodarze a namiestnicy — w oryg. łac. villici ac vicedomini. [przypis edytorski]

włodarzyć — rządzić, gospodarować. [przypis edytorski]

włodarzyć — rządzić. [przypis edytorski]

Włodawa — miasto położone w województwie lubelskim, we wschodniej Polsce. W czasie II wojny światowej, pod koniec września 1939 r., gen. Franciszek Kleeberg utworzył tu tzw. Rzeczpospolitą Włodawską, jeden z ostatnich bastionów niepodległej Polski. [przypis edytorski]

włodyka (daw.) — tu: pan, władca. [przypis edytorski]

włodyka — rycerz, zwłaszcza niemajętny lub bez pełni praw stanowych. [przypis edytorski]

Włodzimierz Łubieński (1824–1849) — przyjaciel Norwida, z którym poznał się w 1845. [przypis edytorski]

Włodzimierz Miarczyński (1879–1846) — aktor. [przypis edytorski]

Włodzimierz — miasto w Rosji, nad rzeką Klaźmą, 200 km na wsch. od Moskwy; mieści się w nim największe więzienie Rosji więzienie centralne, założone w 1783 z rozkazu carycy Katarzyny II. [przypis edytorski]

Włodzimierz (ok. 958–1015) — prawdopodobnie chodzi o Włodzimierza I Wielkiego, świętego kościoła prawosławnego i katolickiego, władcę Rusi Kijowskiej, który wprowadził tam chrześcijaństwo. [przypis edytorski]

Włodzimierz Perzyński (1877–1930) — pisarz; współpracował z „Głosem” i „Tygodnikiem Ilustrowanym”; autor m.in. komedii Aszantka (1906). [przypis edytorski]

Włodzimierz Terlikowski (1873–1951) — malarz, związany z École de Paris. [przypis edytorski]

Włodzimierz — tj. rosyjski order św. Włodzimierza. [przypis edytorski]

Włodzimierza (ukr. Володимир) — miasto w zach. części Ukrainy, w obwodzie wołyńskim, usytuowane na płn. krańcu Wyżyny Wołyńskiej nad rzeką Ług, daw. także: Włodzimierz Wołyński. [przypis edytorski]

Włodzimiérz, właśc. Włodzimierz I Wielki (zm. 1015) — wnuk księżnej Olgi (890–969), książę kijowski, święty prawosławny i katolicki. [przypis edytorski]

włok — sieć do połowu ryb dennych. [przypis edytorski]

włoka (a. włóka) — dwa skrzyżowane kije, na których po skończonej orce ciągnie się pług z pola do domu; por. czasowniki: włóczyć, wlec. [przypis edytorski]

włos angielski — rodzaj piłki do metalu. [przypis edytorski]

Włos mi się jeży, słysząc (…) — błąd logiczny; poprawnie: „włos mi się jeży, kiedy słyszę (…)”. [przypis edytorski]

włos się zdębi — włos staje dęba. [przypis edytorski]

włos zdębi się — włos staje dęba. [przypis edytorski]

włosiana szata — włosiennica, ubranie z gryzącego włosia, często noszone przez pokutników. [przypis edytorski]

włosianka — włosienica, rodzaj tkaniny z włosiem końskim, szorstkiej, służącej do umartwiania ciała. [przypis edytorski]

włosiech — dziś popr. forma N.lm: włosach. [przypis edytorski]

włosiech (starop. forma) — dziś Msc.lp: (po) włosach. [przypis edytorski]

włosienica — rodzaj tkaniny z włosiem końskim, szorstkiej, służącej do umartwiania ciała. [przypis edytorski]

włosienie (daw.) — włosie. [przypis edytorski]

włosiennica (daw.) — tkanina ze sztywnego włosia. [przypis edytorski]

włosiennica — szorstka szata noszona dawniej na gołe ciało dla umartwienia, pokuty lub z powodu żałoby. [przypis edytorski]

włosiennica — szorstka szata pokutna. [przypis edytorski]

włosiennica — szorstkie ubranie, noszone na gołe ciało w celach pokutnych. [przypis edytorski]

włosiennica — ubiór z szorstkiego materiału noszony na gołym ciele, stosowany w średniowieczu w celu „umartwienia” ciała. [przypis edytorski]

włosiennica — ubranie z gryzącej wełny, używane przez pokutników. [przypis edytorski]

włosień — tu: włosie, wypełnienie obicia mebla. [przypis edytorski]

włosień — włosiennica; ubiór z szorstkiego materiału, stosowany w średniowieczu dla „umartwienia” ciała, co miało być wyrazem lekceważenia (czy wręcz tępienia) cielesnej, materialnej sfery bytu na rzecz gloryfikacji sfery duchowej, niematerialnej. [przypis edytorski]

włoska polityka kolonialna — po zjednoczeniu jako państwo narodowe (1861) Włochy podjęły spóźnioną rywalizację z mocarstwami europejskimi, usiłując zdobyć sobie posiadłości kolonialne w płn. i płn.-wsch. Afryce. Z włoskich placówek utworzonych pod koniec XIX w. powstały kolonie Erytrea (1890) i Somali (1905), ale późniejsza próba podporządkowania sobie przez Włochy sąsiadującej z nimi niepodległej Abisynii zakończyła się przegraną I wojną włosko-abisyńską (1894–96). Dopiero w wyniku wygranej wojny z Imperium Osmańskim (1911–12) Włochy zaistniały jako imperium kolonialne: zajęły terytoria w Afryce Płn. i utworzyły z nich kolonie Cyrenajki i Trypolitanii, połączone w 1934 we Włoską Libię. Rok po ukazaniu się powieści, w kolejnej wojnie włosko-abisyńskiej (1935–1936) Włochom udało się podbić Abisynię. [przypis edytorski]

włoski — dziś popr. forma: włoskiej; jest to fonetyczny zapis daw. formy D. z tzw. e pochylonym: włoskiéj. [przypis edytorski]

włoskie wojska Rzym na cudzoziemskich, zaciężnych gwardiach papieskich zdobywały — 20 września 1870 armia włoska zajęła Rzym, broniony przez oddziały żuawów papieskich, uformowane z żołnierzy pochodzących z różnych krajów. Zdobycie Rzymu zakończyło proces zjednoczeniowy Włoch, jednocześnie kładąc kres istnieniu Państwa Kościelnego. Rocznica 20 września była włoskim świętem narodowym do 1930, kiedy zostało ono zniesione po podpisaniu traktatów laterańskich i utworzeniu Państwa Miasta Watykan. [przypis edytorski]

włoskiej i francuskiej — Burador (Tirso di Molina, hiszp.); dwie sztuki włoskie pt. Il Convitato di pietra; dwie francuskie pt. Le Festin de Pierre (Dorimon, de Villiers). [przypis edytorski]

włoskiej — w autografie Wybickiego widnieje: „włoski”; jest to fonetyczny zapis daw. formy D. z tzw. e pochylonym: włoskiéj; w pierwotnej wersji pieśni wyrazy w tym wersie były ustawione w innej kolejności, a wers tworzył rym dokładny z poprzednim: „Marsz, marsz Dąbrowski,/ Do Polski z ziemi włoski”. [przypis edytorski]

włosy — dziś forma N.lm: włosami. [przypis edytorski]

włosy — dziś popr. forma N.lm: włosami. [przypis edytorski]

włosy złotemi — dziś popr. forma N. lm: złotymi włosami. [przypis edytorski]

Włoszka w Algierze (wł. L’Italiana in Algeri) — opera komiczna Rossiniego. [przypis edytorski]

Włoszy — dziś popr.: Włosi. [przypis edytorski]

włości (daw.) — duży majątek ziemski. [przypis edytorski]

włości — majątek ziemski. [przypis edytorski]

włości — posiadłości. [przypis edytorski]

włościanin (daw.) — chłop. [przypis edytorski]

włościanin (daw.) — chłop; rolnik. [przypis edytorski]

włościanin (daw.) — chłop, rolnik. [przypis edytorski]

„Włościanin” — pismo dla ludu, wydawane w Krakowie w latach 1869–1879. [przypis edytorski]

włościański — chłopski; należący do mieszkańców wsi. [przypis edytorski]

włościański — chłopski. [przypis edytorski]

włościański (daw.) — chłopski. [przypis edytorski]

włoście — dziś popr.: włości. [przypis edytorski]

włoście — dziś: włości; posiadłości. [przypis edytorski]

włość — majątek, posiadłość, własność. [przypis edytorski]

włość — miejsce zamieszkania, siedziba. [przypis edytorski]

włość — włościanie, chłopi. [przypis edytorski]

włożony (tu daw.) — przyzwyczajony, przyuczony. [przypis edytorski]

włoży (…) rękę do ognia — ten popis męstwa oraz hartu ducha przypisywany jest (mianowicie przez Liwiusza) legendarnemu bohaterowi rzymskiemu, Gajuszowi Mucjuszowi; Gaius Mucius Cordus za wiedzą senatu podjął się zamordować króla etruskiego Porsennę oblegającego ze swą armią Rzym w 508 p.n.e.; gdy omyłkowo ugodził zamiast króla jego sekretarza (zmyliły go wykwintne szaty perskiego urzędnika), został schwytany i postawiony przed sądem: włożył wówczas prawą rękę w ogień, by dowieść, że nie są mu straszne tortury ani śmierć i że jest gotów zginąć z ręki wroga z tą samą odwagą, z którą zamierzał wroga swego pozbawić życia, a także by ukarać się (swą rękę) za pomyłkę podczas zamachu; tak wielkie męstwo zrobiło na Porsennie wielkie wrażenie, puścił więc wolno zamachowca; Gajusz Mucjusz nosił zaś odtąd z chlubą przydomek Scewola (łac. Scaevola), tzn. Mańkut. [przypis edytorski]

włoży — wdroży. [przypis edytorski]

włożyć (daw.) — wciągnąć, przyzwyczaić, przyuczyć, wyćwiczyć w czymś. [przypis edytorski]

włożyć się (daw.) — wdrożyć się, przyuczyć się do czegoś. [przypis edytorski]

włożyć się do czegoś — przystosować się, przyuczyć do czegoś. [przypis edytorski]

włożyć się — tu: dostosować się. [przypis edytorski]

włożyć się w coś — przyzwyczaić się do, przywyknąć do, przyuczyć się do czegoś. [przypis edytorski]

włożył go na rękę Josefa — «Wręczenie pierścienia królewskiego oznaczało, że obdarowany jest drugi [po królu] pod względem rangi», zob. Raszi do 41:42. [przypis edytorski]