Przypisy

przeźroczy (daw.) — dziś: przeźroczysty. [przypis edytorski]

przeźroczy — dziś popr.: przeźroczysty. [przypis edytorski]

przeźroczy — dziś: przezroczysty a. przeźroczysty. [przypis edytorski]

przeźroczy — przezroczysty, przejrzysty. [przypis edytorski]

przeźrzoczyste (starop. forma) — przeźroczyste. [przypis edytorski]

przeżal — duży żal. [przypis edytorski]

przeżeń — daw. forma od: gonić; znaczenie: przegoń, przepędź. [przypis edytorski]

przeżyliżeście (daw.) — konstrukcja z partykułą -że między tematem a końcówką czasownika; znaczenie: czyż nie przeżyliście. [przypis edytorski]

przeżył był — daw. forma czasu zaprzeszłego; dziś: przeżyłem (wcześniej, dawniej). [przypis edytorski]

przeżywienie — dziś: wyżywienie. [przypis edytorski]

przeżywienie — tu zapewne: żywienie oraz wykonywanie wszelkich czynności potrzebnych do przeżycia. [przypis edytorski]

przędza (daw.) — przędzenie. [przypis edytorski]

przędza — nitka służąca do wyrobu m.in. tkanin. [przypis edytorski]

przędza — nitka służąca do wyrobu m.in. tkanin. [przypis edytorski]

przędzą — dziś popr.: przędą. [przypis edytorski]

przędząc — dziś popr. forma: przędąc. [przypis edytorski]

przędzący — dziś popr.: przędący. [przypis edytorski]

przędziwo (gw.) — przędza. [przypis edytorski]

przędziwo — naturalne włókna, które można przetworzyć na przędzę; przędza. [przypis edytorski]

przędziwo — przędza, nić. [przypis edytorski]

przędziwo — przędza. [przypis edytorski]

przędziwo — surowiec, z którego wytwarza się przędzę; daw. także: przędzenie. [przypis edytorski]

przęślica — drążek do zamocowania kądzieli, czyli pęku włókien lnianych, konopnych lub wełnianych, z którego prządka wysnuwała pasma i skręcała w nić. [przypis edytorski]

przęślica — drążek do zamocowania kądzieli. [przypis edytorski]

przęślica — kądziel (w oryginale niem. Wocken). [przypis edytorski]

prziym (starop. forma) — dziś 2.os.lp trybu rozk.: przyjmij. [przypis edytorski]

przodek brać — tu: iść przodem. [przypis edytorski]

przodek (daw.) — pierwszeństwo. [przypis edytorski]

przodek (daw.) — tu: pierwszeństwo. [przypis edytorski]

przodek (starop.) — tu: przednia część (szaty). [przypis edytorski]

przodek — tu: przednia część wozu. [przypis edytorski]

przodki — daw. forma M.lm; dziś: przodkowie. [przypis edytorski]

przodkować — iść z przodu. [przypis edytorski]

przodkować — mieć pierwszeństwo, tu: rządzić. [przypis edytorski]

przodkować (starop.) — przodować. [przypis edytorski]

przodkowanie (daw.) — pierwszeństwo. [przypis edytorski]

przodkowy koń — koń zaprzężony na przedzie, przed dyszlem. [przypis edytorski]

przodowa izba (daw.) — pomieszczenie od frontu. [przypis edytorski]

przodownik (daw.) — sierżant policji w przedwojennej Polsce. [przypis edytorski]

przodownika chóru szarpią, jeżeli grają „Scyllę” — mityczna Scylla to potwór morski w postaci psa o sześciu pyskach i dwunastu przednich łapach, mieszka­jący pod skałą w morzu i ściągający żeglarzy ze statków. [przypis edytorski]

przody (gw.) — wprzódy, najpierw, wcześniej. [przypis edytorski]

przód (daw.) — wprzód, dawniej, wcześniej, przedtem. [przypis edytorski]

przód, przódy — wprzód; najpierw. [przypis edytorski]

przód — tu: najpierw. [przypis edytorski]

przód — tu: wprzód, najpierw. [przypis edytorski]

przód — tu: wprzód, najpierw, wcześniej. [przypis edytorski]

przód — wprzód, najpierw. [przypis edytorski]

przódy a. wprzódy (daw.) — wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]

przódy a. wprzódy — najpierw. [przypis edytorski]

przódy (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

przódy — dziś: wprzódy, najpierw. [przypis edytorski]

przódy — dziś: wprzódy; najpierw. [przypis edytorski]

przódy — wprzódy, wcześniej. [przypis edytorski]

przódzi (daw., gw.) — przedtem, wcześniej. [przypis edytorski]

przódzi (daw., gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

przódzi (daw.) — wcześniej, przedtem. [przypis edytorski]

przódzi (gw.) — przedtem, wcześniej. [przypis edytorski]

przódziej (daw.) — wcześniej, najpierw. [przypis edytorski]

przódziej (daw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

przódziej (gw.) — prędzej, wcześniej. [przypis edytorski]

przódziej — wcześniej; por. daw. wprzódy. [przypis edytorski]

przódziej — wcześniej. [przypis edytorski]

prztyk — pstryczek. [przypis edytorski]

przy całkowitym utrzymaniu — tu: oprócz całkowitego utrzymania. [przypis edytorski]

przy domie — dziś popr.: przy domu. [przypis edytorski]

przy flocie… dnia nie czekać — zgodnie ze zwyczajem walki przerywano na czas nocy. [przypis edytorski]

przy hodowli — słowa 'przy hodowli' dodane przez Cylkowa, nie ma ich w oryginale. [przypis edytorski]

Przy hulance i przy winie — w wersji po 1919 r.: „która w całej Polsce słynie”. [przypis edytorski]

przy jednym stole Korsykanina z Genueńczykiem — od XIII w. Korsyka należała do Republiki Genui. Od 1729 na wyspie rozpoczęły się walki o niepodległość, w listopadzie 1755 proklamowana została Republika Korsykańska, uchwalono pierwszą na świecie konstytucję (1755). W traktacie wersalskim zawartym 15 maja 1768 Genua w zamian za darowanie długów zrzekła się pretensji do wyspy na rzecz Francji, która w tym samym roku wysłała na nią swoje oddziały. Walki trwały do 1769 i skończyły się zwycięstwem Francuzów, w 1770 Korsyka stała się prowincją Francji. [przypis edytorski]

Przy księżeńcu (gw.) — przy księżycu. [przypis edytorski]

przy licu na gorącym porwanych terminie — złapanych na gorącym uczynku. [przypis edytorski]

przy mogile Irydiona — właśc. przy mogile, na której stoi Irydion, przemawiając do zgromadzonych. [przypis edytorski]

przy (…) naszych pięciu księżycach — w czasach Woltera znano tylko pięć największych księżyców Saturna. Obecnie oprócz siedmiu głównych znamy ponad pięćdziesiąt pomniejszych naturalnych satelitów tej planety. [przypis edytorski]

przy niej Julia czarną Etiopką — w czasach Szekspira za piękne uważano tylko blondynki o jasnej skórze; śniada, ciemna cera uchodziła za brzydką. [przypis edytorski]

przy nim — hebr. עָלָיו (alaw) można tłumaczyć także jako 'nad nim'. [przypis edytorski]

przy nim mocno stoi, wiatrów i wody bać się nie będzie, póki taką ma osadę — Mt 7, 25. [przypis edytorski]

przy odgłosie lutni i rozlicznej muzyki, a zagłuszającym trąb wrzasku i łoskocie bębnów — w oryg. łac.: Cum simfonia musicorum, tympanis et citaris modulancium, precinente. [przypis edytorski]

Przy odwadze (…) hasłem naszym — inna wersja tego fragmentu brzmi: „Z naszym wodzem niebezpieczeństw żadnych się nie straszym,/ Wolność, jedność, ufność, zgoda będą hasłem naszym”. [przypis edytorski]

przy reformie ordynacji w 1832 r. (…) protest sporadyczny Mary Smith — w 1832 r. poseł Henry Hunt przedstawił petycję od osoby prywatnej, Mary Smith, kobiety dopominającej się o swoje prawa; Hunt należał do radykalnego skrzydła parlamentarzystów brytyjskich, w odczytanej przez niego petycji Mary Smith ze Stanmore w Yorkshire oświadczała, że płaci podatki i podlega przepisom państwowego prawa, nie widzi więc powodu, dlaczego nie miałaby również głosować; w odpowiedzi członkowie Izby Gmin wyśmiali petycję; głos Mary Smith przeszedł do historii jako pierwsze wystąpienie sufrażystek. [przypis edytorski]

przy się (starop. forma) — zapiera się; przeczy. [przypis edytorski]

przy stronie (starop.) — z boku. [przypis edytorski]

Przy świetle gazu — pod koniec XIX w. w dużych miastach używano zasilanych z gazowni lamp gazowych, emitujących silne światło dzięki rozgrzewaniu do białości siatki żarowej płomieniem spalanego gazu; oświetlano nimi ulice, budynki publiczne, warsztaty, sklepy; w XX w. oświetlenie gazowe zostało stopniowo zastąpione przez elektryczne. [przypis edytorski]

Przy ulicy Grand Cours (…) prawdziwym bogiem. — w powieści uzurpatorem nazwany jest Napoleon. Ówczesne społeczeństwo Francji po objęciu władzy przez Bonapartego podzieliło się na dwa fronty: rojalistów, tj. zwolenników monarchii Burbonów, oraz oddanych Napoleonowi bonapartystów. Burbonom udało się powrócić na tron (tzw. Restauracja 1814–1830, z wyłączeniem Stu dni Napoleona od 1 marca do 22 czerwca 1815 r., gdy na krótko powrócił do panowania). [przypis edytorski]

przy widdyńskim szturmie — w 1789. [przypis edytorski]

przy wszystkich Białowieżach — aluzja do polowań, które w Puszczy Białowieskiej odbywali wspólnie dygnitarze Polski i Niemiec hitlerowskich. [przypis edytorski]

przybaczyć się (gw.) — przypomnieć się. [przypis edytorski]

przybądźcie — u Cylkowa: 'przyjdźcie'; uzasadnienie korekty: doprecyzowanie i uniknięcie nieporozumienia. [przypis edytorski]

przybieżać (daw.) — przybiec, przyjść. [przypis edytorski]

przybieżeć (daw.) — przybiec. [przypis edytorski]

przybieżeć (daw.) — przyjść, przybiec. [przypis edytorski]

przybijaczka — narzędzie tkackie do przybijania pasm. [przypis edytorski]

przybitka — kawałek tkaniny, papieru lub filcu wciskany do lufy daw. broni ładowanej odprzodowo w celu oddzielenia ładunku prochowego od pocisku oraz uszczelnienia lufy. [przypis edytorski]

przybory — daw. narzędzia do czegoś a. ozdoby, przybranie; tu przen.: metody, sposoby. [przypis edytorski]

przybory — dziś popr. forma N. lm: przyborami; przybory (tu daw.): ogół przedmiotów tworzących komplet, tu: składających się na rząd koński (osprzęt potrzebny do jazdy). [przypis edytorski]

przybory Montessori — zabawki edukacyjne, używane w wychowaniu systemem włoskiej lekarki i pedagożki Marii Motessori (1870–1952). [przypis edytorski]

przybory pancerne — elementy pancerza. [przypis edytorski]

Przyboś, Julian (1901–1970) — poeta, eseista, przedstawiciel awangardy; awangardową poetykę łączył z tematem pracy, a w późniejszym okresie — także z motywami wiejskimi. [przypis edytorski]

przybór (daw.) — zestaw przedmiotów służących do czegoś; tu: ekwipunek, rynsztunek. [przypis edytorski]

przybór — strój, przebranie; w wojennym przyborze: w zbroi, z bronią; w wojskowym rynsztunku; w stroju stosownym na wojnę. [przypis edytorski]

przybór — tu: sprzęty, przybory a. ozdoby. [przypis edytorski]