Przypisy

nie wié słowa — dziś: nie zna słowa. [przypis edytorski]

nie więcej mili — dziś: nie więcej niż mila. [przypis edytorski]

nie więcej ociec (starop.) — już nie ojciec. [przypis edytorski]

nie większą mu ulgą od zmarzłej wody — nie większą jest mu ulgą niż zmarzła woda. [przypis edytorski]

nie winniście — nie jesteście winni. [przypis edytorski]

nie władnąć — nie władać; nie rządzić. [przypis edytorski]

nie wolno bronić — być może: nie wolno się bronić. [przypis edytorski]

nie wpierw odpoczął — nie odpoczął zanim; nie odpoczął wcześniej niż; nie odpoczął, aż. [przypis edytorski]

nie wprzód — nie wcześniej. [przypis edytorski]

nie wskok (daw.) — nie od razu. [przypis edytorski]

nie wspomionie (starop. forma) — niewspomniane. [przypis edytorski]

nie wstydże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie wstyd. [przypis edytorski]

Nie wszyscy (…) warci są ich stanowiska — dziś popr.: Nie wszyscy (…) warci są swego stanowiska. [przypis edytorski]

Nie wszystkież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, nadającą znaczenie pytania retorycznego; inaczej: czy nie wszystkie, czyż nie wszystkie. [przypis edytorski]

nie wszytko się brońmy — nie tylko się brońmy. [przypis edytorski]

nie wychodzi — tu zniekszt.: nie uchodzi. [przypis edytorski]

Nie wyciągaj ręki twojej na chłopca — midrasz uczy, że Abraham żalił się: «wcześniej powiedziałeś mi, że „po Icchaku nazywanym będzie potomstwo twoje” (Ks. Rodzaju 21:12), a potem znów powiedziałeś mi „Weźże syna twojego” (Ks. Rodzaju 22:1), a teraz mówisz „Nie wyciągaj ręki twojej na chłopca”? A Bóg odpowiedział mu: „Nie naruszę przymierza Mojego, a wyrzeczenia ust Moich nie odmienię” (Ks. Psalmów 89:35), gdy powiedziałem ci „Weźże” […]: nie powiedziałem ci 'zarżnij go' ale 'wprowadź go na górę'. Wprowadziłeś go, a teraz sprowadź go na dół», zob. Raszi do 22:12. [przypis edytorski]

nie wyczerpującą je — dziś z D.: nie wyczerpującą ich. [przypis edytorski]

nie wydobędzieli (daw.) — konstrukcja z partykułą -li w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy nie wydobędzie. [przypis edytorski]

nie wyglądała zachwycona — dziś: nie wyglądała na zachwyconą. [przypis edytorski]

nie wyimować (starop.) — nie wymieniać; nie wskazywać po imieniu. [przypis edytorski]

nie wyjmując (daw.) — nie wykluczając. [przypis edytorski]

nie wyjmując — dziś: nie wyłączając. [przypis edytorski]

nie wylewać za kołnierz — nadużywać alkoholu. [przypis edytorski]

nie wyńdziesz (starop. forma) — dziś: nie wyjdziesz. [przypis edytorski]

nie wyprowadzimyż — konstrukcja z partykułą pytającą -ż; znaczenie: czy nie wyprowadzimy, czyż nie wyprowadzimy. [przypis edytorski]

nie wytrzymawszy procesu kryminalnego i sądu — nie będąc sądzonym. [przypis edytorski]

Nie wzbraniając wstępu kobietom przewrotnym, własnego byłam sprawczynią nieszczęścia — Eurypides, Andromacha. [przypis edytorski]

Nie wzięliśmy lalki Mycielskiego, której tekst był zresztą mocno ośmieszający. — tu w tekście umieszczono ilustrację z podpisem: Lalki z Szopki Zielonego Balonika. U dołu Mycielski (rys. K. Frycz). [przypis edytorski]

nie wzwiesz (daw.) — nie dowiesz się. [przypis edytorski]

Nie wzywaj imienia — werset 20:7 to trzecie z Dziesięciu Oświadczeń. [przypis edytorski]

nie z powodu piękności ciała, ale duszy — wg Homera przeciwnie, Ganimedes został porwany na Olimp właśnie z powodu pięknego ciała, zob. Iliada XX 235. [przypis edytorski]

nie z Salaminy — mieszkańców wyspy Salaminy uważano za świetnych wioślarzy. [przypis edytorski]

Nie z winy gwiazd, drogi Brutusie, lecz z własnej winy jesteśmy poddanymi — Shakespeare, Juliusz Cezar (The Tragedy of Julius Caesar ), akt I, scena 2, kwestia Kasjusza (w oryg. „The fault, dear Brutus, is not in our stars, but in ourselves, that we are underlings”) [przypis edytorski]

Nie, za głośno, za wyraźnie! Chodźmy! Chodźmy! — po tej kwestii w źródle następuje jeszcze scena „Paralipomena do «Woyzecka»”, pokazująca spotkanie Woyzecka z synkiem, którym opiekuje się nadal Obłąkany Karol, oraz rozmowę dzieci, które idą obejrzeć trupa Marii na miejscu zbrodni. [przypis edytorski]

nie zabawić (starop.) — nie pozostać długo. [przypis edytorski]

Nie zabijaj — 2 Mojż 20, 23. [przypis edytorski]

Nie zabijaj — werset 20:13 to szóste z Dziesięciu Oświadczeń. [przypis edytorski]

Nie zabijajcie człowieka i okup weźcie godziwy… — parafraza Iliady: VI 46 i 48 (Adrastos do Menelaosa, błagając o darowanie życia). [przypis edytorski]

Nie zaczepna ambicja, a obronna duma — dziś popr.: nie zaczepna ambicja, ale obronna duma. [przypis edytorski]

[nie zacznie] wojny trojańskiej od podwójnego tam jaja — tj. od jaja, z którego wykluła się Helena, złożonego przez Ledę po stosunku z ukrywającym się pod postacią łabędzia Zeusem; przen. od najdawniejszych początków jakiejś sprawy. [przypis edytorski]

nie zadaje (sobie) ceremonii — nie przejmuje się zachowywaniem norm grzecznościowych. [przypis edytorski]

nie zajrzęć (daw.) — nie zazdroszczę ci. [przypis edytorski]

nie zarosły (starop. forma ort.) — niezarosły; niezarośnięty; tu w znaczeniu: bez zarostu. [przypis edytorski]

nie zasklepiłyż się — czy się nie zasklepiły. [przypis edytorski]

nie zasłoniony (starop. forma) — dziś: niezasłonięty. [przypis edytorski]

nie zasnęłyż — czy nie zasnęły. [przypis edytorski]

nie zasypiać gruszek w popiele — nie przegapić. Słowo zasypiać znaczy tu nie dopilnować czegoś śpiąc. Dawniej suszyło się gruszki w gorącym popiele i jeżeli ktoś zasnął i nie dopilnował, gruszki nie nadawały się do spożycia. Spora liczba użytkowników języka posługuje się zwrotem nie zasypywać gruszek w popiele, ale jest to niepoprawne, gubi sens i wynika z nieznajomości etymologii. [przypis edytorski]

nie zasypiać gruszek w popiele — nie zaniedbać czegoś, być czujnym. [przypis edytorski]

nie zaszczepić jej — tu w znaczeniu: nie da się jej zaszczepić. [przypis edytorski]

nie zaśpię — tu: nie będę zwlekać. [przypis edytorski]

nie zaśpij — tu: nie zapomnij. [przypis edytorski]

nie zatknęła uszu — dziś popr.: nie zatkała uszu. [przypis edytorski]

nie zawisła (daw.) — nie zależy. [przypis edytorski]

nie zawisły (daw.) — tu: nie zależą. [przypis edytorski]

nie zawsze łuk ma nagięty — por. Jan Kochanowski, Pieśni II, 15: Nie zawżdy Apollo strzela, Ale łuk z lutnią podziela. [przypis edytorski]

nie zawżdy miestca ma (daw.) — dziś: nie zawsze ma miejsce. [przypis edytorski]

nie zazdrosnyśże — czy nie jesteś zazdrosny (daw. konstrukcja z partykułą -że). [przypis edytorski]

nie zbraknie ci na najlepszych nauczycielach i doradcach — dziś popr.: nie zbraknie ci najlepszych nauczycieli i doradców. [przypis edytorski]

nie zbywać na czym — nie brakować czego. [przypis edytorski]

nie zbywać na czymś — nie brakować czegoś. [przypis edytorski]

nie zbywać na niczym — nie brakować niczego. [przypis edytorski]

nie zdajeż się (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie zdaje się, czyż nie zdaje się. [przypis edytorski]

nie zdałby się i psu — odniesienie do pot. frazy o czymś nieprzydatnym: zda się (tzn. przyda się) psu na budę. [przypis edytorski]

Nie zdawał sobie z tego sprawy… — w oryg. niem. Das wußte er nicht (Tego nie wiedział); red. WL. [przypis edytorski]

nie zdążę — hebr. לֹא אוּכַל (lo uchal); 'nie mogę, nie dam rady'. [przypis edytorski]

nie zdejmujeż was lęk (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie zdejmuje was lęk. [przypis edytorski]

nie zderżą (z ukr.) — nie dadzą rady. [przypis edytorski]

nie zdolen jest (daw.) — nie jest zdolny. [przypis edytorski]

nie zdołaliż — czy nie zdołali. [przypis edytorski]

nie zdradząc obecności pana — dziś: nie zdradzając pana obecności. [przypis edytorski]

nie ze wszystkim — nie całkiem; niezupełnie. [przypis edytorski]

nie ze wszystkim — nie całkiem. [przypis edytorski]

nie ze wszystkim się mylił — dziś popr.: nie we wszystkim (…). [przypis edytorski]

nie zemszczony (starop. forma) — niepomszczony. [przypis edytorski]

nie zginęło tylko — nie zginął nikt, tylko. [przypis edytorski]

nie zhańbię me ramię — dziś popr.: nie shańbię mojego ramienia. [przypis edytorski]

nie zidzie wam nic na jego ludzkości (starop.) — nie będzie wam zbywać jego współczucia (zrozumienia itp.). [przypis edytorski]

(…) nie zjem, jeno jaje (…) (starop.) — nie zjem nic, tylko jajko. [przypis edytorski]

nie zlazę (reg.) — dziś popr.: nie zlezę. [przypis edytorski]

Nie znacie co dobrego? — dziś popr.: nie znacie czegoś dobrego? [przypis edytorski]

nie znacież wy — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czyż mnie nie znacie. [przypis edytorski]

nie znaczyż to (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie znaczy to, czyż nie znaczy to. [przypis edytorski]

nie znać — tu: nie widać. [przypis edytorski]

Nie znajem nikakij Syrowatej (z ukr.) — Nie znamy żadnej Syrowatej. [przypis edytorski]

Nie znaju (ros.) — nie wiem. [przypis edytorski]

nie znalazł się był — konstrukcja dawnego czasu zaprzeszłego, tj. wyrażająca czynność wcześniejszą od tej wyrażonej zwykłym czasem przeszłym; znaczenie: nie znalazł się wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]

nie znalazłaby się była — daw. forma czasu zaprzeszłego, wyrażająca czynność wcześniejszą od wydarzeń opisywanych w czasie przeszłym. [przypis edytorski]

nie znaleziono w domu jego, tylko dwa chleby — nie znaleziono w jego domu nic więcej, tylko dwa chleby. [przypis edytorski]

nie znał innej muzyki jak bęben i piszczałkę — bębny i piszczałki przygrywały podczas marszu na wojnę. [przypis edytorski]

nie znam dnia śmierci mojej — «Kiedy człowiek zbliża się do wieku, w którym zmarli jego rodzice, może niepokoić się na pięć lat przedtem i przez pięć lat potem. Icchak miał 123 lata», a jego matka zmarła w wieku 127 lat, zob. Raszi do 27:2. [przypis edytorski]

nie znam, jak w mariasza króli; gdy się z nimi kozyrna połączy dziewczyna, to sobie ze czterdziestu choć na dyszlu walę — niezbyt jasna wypowiedź odnosząca się do wygranej w karty, jaką zapewnia połączenie króla i damy tego samego koloru (atutowego: 40 punktów), zawierająca też aluzję do bicia króli (w rozumieniu: władców). [przypis edytorski]

nie zniósłby był — przykład użycia czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą niż opisana czasem przeszłym lub, jak w tym przypadku, niezrealizowaną możliwość. [przypis edytorski]

nie zorywa — nie orze, nie uprawia. [przypis edytorski]

Nie zostawiłam tutaj żadnego dziedzica — tu i dalej nawiązania do wiersza Juliusza Słowackiego Testament mój. [przypis edytorski]

nie zrealizowałam — tu: z ang. I haven't realized: nie zauważyłam, nie zdałam sobie sprawy. [przypis edytorski]

nie zrozumieli jeden mowy drugiego — według żydowskiej tradycji na świecie istnieje 70 języków, co wynika z poprzedniego rozdziału, w którym wymienionych jest 70 potomków Noacha, por. Talmud, Szabat 88b. [przypis edytorski]

nie zrywam, a palę kajdany — dziś popr.: nie zrywam kajdan, lecz [je] palę. [przypis edytorski]

nie zwlekał — u Cylkowa: 'nie omieszkał'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. [przypis edytorski]

nie zwłoczyć — (daw.) nie zwlekać. [przypis edytorski]