Potrzebujemy Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas 446 czytelników i czytelniczek.
Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 500 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza
Według kwalifikatora: wszystkie | angielski, angielskie | architektura | białoruski | czeski | dopełniacz | dawne | francuski | grecki | gwara, gwarowe | hebrajski | hiszpański | holenderski | islandzki | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | niemiecki | poetyckie | pogardliwe | portugalski | potocznie | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | regionalne | rosyjski | staropolskie | starożytny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | żartobliwie | zdrobnienie
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 24942 przypisów.
ali (starop.) — tymczasem. [przypis redakcyjny]
aliud stantes, aliud sedentes, utroque pede claudi, quibus nec ara nec virtus, religio ad ostentationem, oratio magnifica sed fide careas, hos ama tanquam osurus (łac.) — inni stojąc, inni siedząc, kulawi na obie nogi, dla których nic nie znaczy ołtarz ni cnota, religia dla popisu, mowa wspaniała, ale kłamliwa; tych tak kochaj, jakbyś miał nienawidzieć. [przypis redakcyjny]
alkiermes — barwik czerwony, wydobywany z owada zwanego czerwcem. [przypis redakcyjny]
alkiermes (z arab.) — barwnik czerwony, wykonany z gatunku owadów zwanych al kirmiz. [przypis redakcyjny]
alkierzyki — pokoiki boczne, bokówki. [przypis redakcyjny]
alkierzyk — izdebka przylegająca do większej izby, zwykle bez okien. [przypis redakcyjny]
alkowa — ciemny pokój, sypialnia. [przypis redakcyjny]
alkowa — sypialnia bez okien łącząca się z drugim pokojem. [przypis redakcyjny]
Allah Akbar — Bóg jest największy. [przypis redakcyjny]
Alla stoccata — włoski termin zaczerpnięty z szermierki: pchnięcie. [przypis redakcyjny]
allegować — przytaczać. [przypis redakcyjny]
allegro (wł.) — wesoło, żywo. [przypis redakcyjny]
allemańscy sojusznicy — Alemanowie, plemię germańskie. [przypis redakcyjny]
allez (fr.) — tu: naprzód; wykrzyknik poprzedzający wypicie łyka alkoholu. [przypis redakcyjny]
Allgemeinheit (niem.) — powszechność. [przypis redakcyjny]
alliciebat dulcedo (łac.) — nęciła słodycz. [przypis redakcyjny]
Allobrogowie — plemię celtyckie zamieszkujące w czasach Cezara dzisiejszy Delfinat i Sabaudię. [przypis redakcyjny]
Almansylla — może kraina starożytnych Massylów (wschodnia część Algieru). [przypis redakcyjny]
Almerya — miasto nadmorskie w prowincji Grenada w Hiszpanii. [przypis redakcyjny]
Almon — itd., por. wstęp. [przypis redakcyjny]
Almontowi — tak mają wszystkie rękopisy; w oryginale jednak: a uno Amostante; ma to być wyraz arabski i znaczyć: dowódca. [przypis redakcyjny]
Almont — syn Agolanta, brat Trojana, stryj Agramanta, zabity przez młodzieńczego Orlanda pod Aspromonte. [przypis redakcyjny]
a loci ordinario (łac.) — miejscowego biskupa. [przypis redakcyjny]
a longe, cum irreparabili (…) (łac.) — od dawna z niepowetowaną… klęską. [przypis redakcyjny]
Alpes — Alpy. [przypis redakcyjny]
Alsen — wyspa Als przedzielona od Szlezwiku Małym Bełtem; zdobył ją Czarniecki już w grudniu 1658 roku, o czym tu Pasek nie pamięta. [przypis redakcyjny]
Altamor — bohater egipski. [przypis redakcyjny]
altarie, kanonie i doktory — tu: uposażenie altarysty, kanonika i doktora teologii. [przypis redakcyjny]
altarysta — ksiądz utrzymujący się z fundacji przywiązanej do jakiegoś ołtarza, później także: sługa kościelny, zakrystianin. [przypis redakcyjny]
altarysta (z łac.) — ksiądz, opłacany z zapisu na utrzymanie ołtarza, pomocnik plebana. [przypis redakcyjny]
Altarywa — zamek Hauterive we Francji. [przypis redakcyjny]
Altdorf, Neustadt — nazwy miejscowości w południowych Niemczech użyte na oznaczenie zapadłej prowincji niemieckiej. [przypis redakcyjny]
altembas — kosztowna tkanina z wypukłymi wzorami, przetykana złotymi nićmi, rodzaj brokatu aksamitnego. [przypis redakcyjny]
altembas (starop.) — materia jedwabna grubo tkana ze złotem; [złotogłów]. [przypis redakcyjny]
alteracja (z łac.) — zmartwienie. [przypis redakcyjny]
alterationes (łac.) — zgryzoty. [przypis redakcyjny]
alter ego (łac.) — drugi ja. [przypis redakcyjny]
alter ego (łac.) — „drugi ja”, zaufany zastępca. [przypis redakcyjny]
alterkacja — zatarg, sprzeczka. [przypis redakcyjny]
alternatą — na przemian. [przypis redakcyjny]
alternata — kolej. [przypis redakcyjny]
alternata (z łac.) — odmiana losu, zmienna kolej życia. [przypis redakcyjny]
alternata — zmiana biegu wypadków. [przypis redakcyjny]
alternata — zmiana, oboczność. [przypis redakcyjny]
altero tanto (łac.) — drugie tyle. [przypis redakcyjny]
alterować — gniewać się. [przypis redakcyjny]
alterować się — martwić się. [przypis redakcyjny]
alter rex (łac.) — drugim królem. [przypis redakcyjny]
alterum (łac.) — po wtóre. [przypis redakcyjny]
alterum tantum (łac.) — drugie tyle. [przypis redakcyjny]
alto supprimimus silentio (łac.) — głębokim pokrywamy milczeniem. [przypis redakcyjny]
A ludzkie myśli (…) na jawi — zajmuje myśli ludzkie tym, co na jawie, czyli w rzeczywistości okazuje się nieprawdziwe, złudne. [przypis redakcyjny]
Alušta — viena gražiausių Krymo vietų. Ten jau šiaurių vėjai niekad nesiekia ir keleivis dažnai lapkrityje ieško pavėsio po dideliais dar žaliais riešutų medžiais. [przypis redakcyjny]
Aluzja do biblijnego podania o pochodzeniu człowieka stworzonego z gliny oraz o uwiedzeniu pierwszej kobiety, Ewy, przez szatana ukrytego w postaci węża. Mąż wypowiadając te słowa nie zdaje sobie sprawy z tego, że sam pada ofiarą pokus szatańskich upostaciowanych w Dziewicy. [przypis redakcyjny]
Aluzja do legendy o pochodzeniu klejnotu, tj. herbu Habdank, związanej z posłowaniem Jana z Góry od Bolesława Krzywoustego do cesarza Henryka V. Gdy cesarz przechwalał się swymi skarbami, Jan wrzucił do nich własny pierścień mówiąc, że Polacy ufają żelazu. Z odpowiedzi cesarza: „Hab Dank — dziękuję” wywodzono nazwę herbu. [przypis redakcyjny]
Aluzja do początku VI księgi Eneidy: Eneasz udaje się za wskazówką wieszczki Sybilli, uzbrojony w złotą różdżkę, do Hadesu — „piekła”. [przypis redakcyjny]
Aluzja do podania zapisanego przez Plutarcha w Żywocie Cezara, według którego Brutusowi — zabójcy Cezara w obronie republiki — przed bitwą pod Filippi ukazał się duch Cezara. [przypis redakcyjny]
Alwaraka — Wyspy Szczęśliwych, Kanaryjskie. [przypis redakcyjny]
Alwar, Donatus — nazwiska dwu autorów gramatyk łacińskich. [przypis redakcyjny]
alzbanty — zawieszenia na szyi. [przypis redakcyjny]
amalgamiert sich mit dem Herrn nicht körperlich, sondern indentificiert sich mit Ihm geistig (niem.) — nie stapia się z Panem cieleśnie, lecz jednoczy się z Nim duchowo. [przypis redakcyjny]
Amaltea — koza, karmiąca Zeusa-niemowlę na Krecie. Róg tej kozy, utrącony o drzewo, ozdobiły nimfy zielenią i napełniwszy owocami, podarowały Zeusowi. Wdzięczny bóg obraz rogu umieścił na niebie, a róg oddał nimfom, obdarzywszy go tą cudowną własnością, że się treści jego nigdy przebrać nie miało. Stąd „róg Amalteej”: róg obfitości. [przypis redakcyjny]
amanci — kochankowie. [przypis redakcyjny]
Amanio — Mikołaj, współczesny Ariostowi poeta włoski. [przypis redakcyjny]
amanuensis — sekretarz. [przypis redakcyjny]
amarant — nazwa kwiatu. [przypis redakcyjny]
amaritudinis plena (łac.) — pełna goryczy. [przypis redakcyjny]
Amaryllida — postać znana z sielanek Wergilego. [przypis redakcyjny]
amaurosis — w kopii, w wyd. I, II i III mylnie: „amavrosis”, poprawione przez Czubka. [przypis redakcyjny]
Amazing Marriage — tytuł jednej z powieści Jerzego Mereditha. [red. WL]. [przypis redakcyjny]
amazonka — tu: strój kobiecy do jazdy konnej. [przypis redakcyjny]
amazonki — tu: kobiety jeżdżące konno. [przypis redakcyjny]
ambaje (z łac.) — bzdury. [przypis redakcyjny]
ambasada (z franc.) — tu: poselstwo, polecenie. [przypis redakcyjny]
ambicja — O tej zob. Przyp. do Tw. 29. [przypis redakcyjny]
ambitio (…) vituperium — Odmienne określenia znajdują się w Trakt. polit. II, 24. [przypis redakcyjny]
ambit — tu: okręg. [przypis redakcyjny]
Amboza — Ambois, miasto i zamek we Francji nad rzeką Loarą. [przypis redakcyjny]
ambra — bursztyn. [przypis redakcyjny]
ambra — pachnidło. [przypis redakcyjny]
ambra — żywica kopalna (bursztyn), wyławiana w morzach, pochodząca z warstw trzeciorzędowych. [przypis redakcyjny]
ambra — żywica wydająca przyjemną woń. [przypis redakcyjny]
Ambubaje — fletnistki, występujące publicznie — nie cieszyły się dobrą sławą. [przypis redakcyjny]
Amfiaraus — jeden z siedmiu wodzów w wojnie tebańskiej, ociągał się brać udział w tej wyprawie, ponieważ spoglądając za bystro w przyszłość, sam sobie wywróżył, że na tej wojnie polegnie. Jakoż go żywcem pochłonęła ziemia. [przypis redakcyjny]
Amfiarausz — wieszczek tebański, Alkmeon: syn jego. [przypis redakcyjny]
amfibolia (gr. αμφιβολία) — znaczy pierwotnie: przykre położenie, kłopot, następnie: dwuznaczność. Jako wyraz techniczny służył u Arystotelesa do określenia jednego z sofizmatów wyrazowych (ἔλεγχοι παρά τὴν λέξιν) polegającego na tym, że w sylogizmie korzystamy z przemiany podobnych do siebie form wyrazu, znaczących co innego. Kant tę przemianę przeniósł na pole treści, wykazując, że wyliczone przezeń pary pojęć innego nabierają znaczenia, gdy się nimi posługujemy w zakresie czystego myślenia, niż gdy je stosujemy do przedmiotów realnych. Wyróżnienie to posłużyło mu do wykazania ułomności systematu Leibnizowo-Wolfowskiego. W tym rozszerzonym znaczeniu amfibolię nazwał Trentowski „ślepowronem” (Myślini II, 401–4-5), określając go jako „loiczny potwór w postaci syreniej” i cytując przykład nań z Okena (gdyby ktoś brał to dosłownie): „Wszelki organizm rozwija się z mułu wodnego i jest powstającą z piany morza Wenerą. Muł wodny jest żywy; całe morze jest życiem. Proces chemiczny staje się w wodnym mule galwanizmem, a w dalszym mułu tego rozwikłaniu życiem. Woda i siła jej życiorodna jest falującym, zawiązującym i rozwiązującym się co chwila organizmem. Życie jest ustawicznym podnoszeniem się i opadaniem morza”. [przypis redakcyjny]
Amfijon — Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował; zob. też Ks. 1, Pieśń XXI. [przypis redakcyjny]
Amfijonowa lutnia — Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował. [przypis redakcyjny]
amfiteatr — Teatr na Wyspie w Łazienkach, na wolnym powietrzu, w pobliżu pałacu Łazienkowskiego; ma charakterystyczną półokrągłą widownię z miejscami wznoszącymi się „schodkowo”, amfiteatralnie, [przypis redakcyjny]
amfiteatr — tu: najlepsze miejsca w Teatrze Wielkim, na podwyższeniu za krzesłami parteru, na wprost sceny. [przypis redakcyjny]
amfora — starożytny dzban z dwoma uszkami i wąską szyjką. [przypis redakcyjny]
Amfryza — właściwie Amfrysos, rzeka w Tesalii, nad którą Apollon („pasterz” w. 7) pasał przez 9 lat stada Admeta. [przypis redakcyjny]
amicus (łac.) — przyjaciel, tu W. lm amici: przyjaciele. [przypis redakcyjny]
amicus Plato, sed magis amica veritas (łac.) — „Wprawdzie Plato jest przyjacielem, lecz większą przyjaciółką prawda”; wyrażenie przypisywane wybitnemu filozofowi gr. Arystotelesowi (IV w. p.n.e.), który będąc uczniem Platona, odrzucił i poddał krytyce jego idealistyczną teorię idei jako pierwowzorów rzeczy. [przypis redakcyjny]
amiklejskie strony — okolice miasta Amikle w Lakonii, tu zamiast: Lakonia. [przypis redakcyjny]
amilarstwo — stopień admirała, dowódcy floty. [przypis redakcyjny]
amirał holenderski — Jakub Wassenauer Opdam. [przypis redakcyjny]
Ammon-Ra-Jowisz — egipski król bogów, [synkretyczny bóg] światła i płodności. [przypis redakcyjny]
amnestia — zapomnienie; ułaskawienie. [przypis redakcyjny]
Amon — Amon z Dordony, syn Bernarda, a ojciec Rynalda; syn Amonów: Rynald. [przypis redakcyjny]