Przypisy

Widzieć wojsko w egipskim pogrzebane pyle, króla synem Jowisza — Aleksander Wielki po wkroczeniu do Egiptu udał się do sławnej wyroczni boga Amona, utożsamianego z greckim Zeusem (którego odpowiednikiem był rzymski Jowisz), w oazie Siwa na zachodniej pustyni. Trwająca trzy tygodnie wyprawa oddziału Aleksandra przez 300 km pustyni omal nie skończyła się tragicznie: zmagano się z brakiem wody, burzą piaskową, zgubieniem drogi. Wyrocznia uznała Aleksandra za syna Amona-Re i prawowitego władcę. [przypis edytorski]

widzielim (daw. forma) — widzieliśmy. [przypis edytorski]

Widzieliście, com uczynił Egipcyanom, a jakom was nosił na skrzydłach orlich… — Wj 19, 4–6. [przypis edytorski]

Widzieliśmy — «Widzieliśmy to w przypadku twojego ojca i widzimy także u ciebie», zob. Raszi do 26:28. [przypis edytorski]

widziemy (starop. forma) — dziś popr.: widzimy. [przypis edytorski]

widziemy (starop. forma) — widzimy. [przypis edytorski]

widziewa (gw.) — widzimy. [przypis edytorski]

widzimy być — składnia naśladująca łaciński accusativus cum infinitivo; dziś: widzimy, że są. [przypis edytorski]

Widzimy (…) wzniosłego egoizmu — w oryginalnej wersji językowej: But we can see him, an obscure conqueror of fame, tearing himself out of the arms of a jealous love at the sign, at the call of his exalted egoism.; tłum. red. W.L. [przypis edytorski]

widzioł (gw.) — widział. [przypis edytorski]

widzisz bijąc się samego hetmana (starop. forma) — widzisz bijącego się samego hetmana. [przypis edytorski]

Widzisz to? Czyż gdy gromy miotają twe ręce (…) — por. powiedzenie „Widzisz i nie grzmisz”. [przypis edytorski]

Widzisz to wielkie zwierciadło? Chodźmy stroić w nim miny, jak to niegdyś czyniłam w zamku Sombre Roche — w innym oprac. odmiana tekstu. [przypis edytorski]

widzita (gw.) — widzicie. [przypis edytorski]

widzita (gw.) — wstawajcie. [przypis edytorski]

widzóm — dziś popr. forma C. lm: widzom. [przypis edytorski]

Wie alt bist du? (niem.) — Ile masz lat? [przypis edytorski]

Wie alt bist du? Sprich (niem.) — Ile masz lat? Mów. [przypis edytorski]

wie das Vieh abschindet — die Haut abzieht. [przypis edytorski]

wie Eva vor dem Fall — nackt. [przypis edytorski]

wie gehts! (niem.) — jak idzie? a. co słychać? [przypis edytorski]

Wie gut es sich trifft, Oswald? Oswald, ich habe eine Bitte an Sie (niem.) — Jak to dobrze się spotkać, Oswald. Mam do pana prośbę. [przypis edytorski]

wie, jak pas obrócić — wyrażenie o niepewnym znaczeniu, różnie interpretowane; być może chodzi o część formalnych przygotowań do pojedynku, wówczas taki gest oznaczałby wyzwanie. [przypis edytorski]

wie jakąś (…) przeszkodę — dziś popr.: wie o jakiejś przeszkodzie a. zna jakąś przeszkodę. [przypis edytorski]

wie jego nazwisko — dziś: zna jego nazwisko. [przypis edytorski]

Wie pan nowinę — dziś popr.: Zna pan nowinę? [przypis edytorski]

wie pan, tak, tak jak się gra w szachy — zupełnie tak, jak się gra w szachy — student Charousek nosi być może nazwisko Rudolfa Charouska (1873–1900), silnego i przedwcześnie zmarłego na gruźlicę szachisty węgierskiego czeskiego pochodzenia, urodzonego w Pradze. [przypis edytorski]

Wie się ona przeznaczoną Do noszenia tu korony… — Zygmunt Krasiński, Psalm miłości. [przypis edytorski]

wie süss (niem.) — jak słodko. [przypis edytorski]

Wie? Was? Gott im Himmel! (niem.) — Jak? Co? Boże na niebie! [przypis edytorski]

Wie weit, Jude? Oho, das ist fast unglaublich. Du, Schwein (niem.) — Jak daleko, Żydzie? Oho, to niemal nie do wiary. Ty świnio. [przypis edytorski]

wie wolą Bożą (starop. forma) — zna wolę Bożą. [przypis edytorski]

wiec (starop.) — rodzaj pierwotnego sejmu. Wiece były pierwszymi zgromadzeniami ustawodawczymi. [przypis edytorski]

wieca — dziś popr.: wiec. [przypis edytorski]

wieca — dziś popr.: wiec, zgromadzenie ludzi. [przypis edytorski]

Wiech — pseudonim Stefana Wiecheckiego (1896–1979), warszawskiego dziennikarza, felietonisty i prozaika, często wykorzystującego w swoich utworach warszawską gwarę miejską. [przypis edytorski]

Wiech — Stefan Wiechecki (1896–1979), dziennikarz, felietonista, satyryk i prozaik, często używający w swojej twórczości gwary warszawskiej. [przypis edytorski]

Wiech, właśc. Stefan Wiechecki (1896–1979) — publicysta i prozaik, satyryk, autor pisanych stylizowanych na warszawską gwarę miejską felietonów, których styl językowy zwano również „wiechem”. Przez lata wraz z rodziną (ojciec był właścicielem sklepu wędliniarskiego) mieszkał w okolicach znanego bazaru na warszawskiej Woli, tzw. Kercelaka, gdzie mógł obficie zbierać materiał pisarski. Następnie zamieszkał na Pradze, gdzie na ul. Stalowej 1 prowadził sklep ze słodyczami. Jako reporter publikował w „Kurierze Warszawskim” i „Kurierze Czerwonym” początkowo sprawozdania ze śródmiejskich sądów grodzkich. W swoich felietonach stworzył komentujące codzienne życie stolicy postacie Teofila Piecyka (historyka amatora), Walerego Wątróbki, jego żony Gieni Wątróbkowej, szwagra Piekutoszczaka i in. Przed II wojną światową ukazał się drukiem zbiór jego humoresek i felietonów pt. Ja panu pokażę! (1938); po wojnie m.in. Wiadomo — stolica! (1946), Helena w stroju niedbałem (1949). [przypis edytorski]

wiecha (daw.) — karczma (od znaku na szyldzie). [przypis edytorski]

wiecha — pęk. [przypis edytorski]

wiecha — pęk słomy. [przypis edytorski]

wiecha — tu zapewne: wiechlina, trawa z kwiatostanem w kształcie wiechy, stanowiąca wartościową paszę. [przypis edytorski]

wiecha — wieniec, tradycyjnie wieszany nad karczmą, w której podawane jest piwo. [przypis edytorski]

wiecha — wieniec wieszany nad karczmą oznaczający, że podaje się w niej miód. [przypis edytorski]

wiecheć — garść, pęk, słomy, siana, badyli, gałęzi. [przypis edytorski]

wiecheć — słomiany wieniec, zawieszany na szyi skazańca, by go upokorzyć. [przypis edytorski]

wiechetki — gałązki, którymi uderza się w łaźni, by pobudzić krążenie krwi. [przypis edytorski]

wiecież — konstrukcja z partykułą -że (skróconą do -ż); znaczenie: czy wiecie. [przypis edytorski]

wiecież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy wiecie. [przypis edytorski]

wiecież wy — czy wy wiecie (konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski]

wieciutki (gw.) — bardzo chudy i giętki. [przypis edytorski]

wieczerza (daw.) — kolacja. [przypis edytorski]

wieczerza — kolacja. [przypis edytorski]

wieczerza — wieczorny posiłek. [przypis edytorski]

wieczerzać (daw.) — spozywać wieczorny posiłek. [przypis edytorski]

wieczerzać — dziś: jeść kolację. [przypis edytorski]

wieczerzać — jeść kolację, wieczerzę. [przypis edytorski]

wieczerzą — dziś popr. forma B.lp: wieczerzę. [przypis edytorski]

wieczerze (starop. forma) — wieczerzy. [przypis edytorski]

wieczerze z Biblii, gdy pobożny podróżnik nad brzegiem rzeki wraz z aniołem spożywał ryby Tygrysu — młody Tobiasz w biblijnej Księdze Tobiasza (Tb 6, 1–5). [przypis edytorski]

wieczna ondulacja a. trwała ondulacja — fryzura wytworzona zabiegiem fryzjerskim, polegającym na zmianie struktury włosów z pomocą środków chemicznych i ułożeniu ich w fale poprzez nakręcanie na wałki. [przypis edytorski]

wiecznaż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą (tu tworzącą pytanie retoryczne) -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy wieczna, czyż wieczna. [przypis edytorski]

wieczne pióro — przyrząd do pisania ze zbiorniczkiem na atrament wewnątrz obsadki. W czasach, w których powstała ta książka, pisano piórem, a wieczne pióra były drogie. W szkołach używano zwykle pióra składającego się z podłużnej drewnianej obsadki z zamocowaną metalową stalówką, którą maczało się co chwilę w kałamarzu z atramentem. Długopis został wynaleziony w roku 1938, a do powszechnego użytku wszedł znacznie później. [przypis edytorski]

wiecznie przesiadających — dziś popr.: wiecznie przesiadujących. [przypis edytorski]

wiecznieś malowaną zawiązał obręczą — mowa o tęczy. [przypis edytorski]

wiecznież — czy wiecznie. [przypis edytorski]

Wiecznież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, o funkcji pytajnej; znaczenie: czy wiecznie. [przypis edytorski]

wiecznożywy (starop.) — nieśmiertelny. [przypis edytorski]

wieczny człowiek — człowiek ponadczasowy, uniwersalny (uosobiony tu jako Prometeusz). [przypis edytorski]

Wieczny odpoczynek — chrześcijańska modlitwa za zmarłych. [przypis edytorski]

Wieczny Żyd — Żyd Wieczny Tułacz, bohater średniowiecznej legendy za urąganie Jezusowi w drodze na ukrzyżowanie ukarany nieśmiertelnością i wieczną tułaczką; postać wykorzystywana w wielu utworach literackich. [przypis edytorski]

wieczorek tańcujący (daw.) — wieczorek taneczny, zabawa taneczna. [przypis edytorski]

wieczorem — aniołowie nie mieli aż tak daleko z Hebronu do Sedomu, ale ociągali się, z nadzieją, że może Abrahamowi uda się jego wstawiennictwo u Boga, zob. Raszi do 19:1. [przypis edytorski]

wieczornica — daw. wieczorne spotkanie mieszkańców wsi, podczas którego wspólnie szyje się, przędzie itp., czemu towarzyszą śpiewy i opowieści. [przypis edytorski]

wieczornica — zabawa organizowana wieczorem. [przypis edytorski]

wieczornice z Łysej Góry — zloty czarownic i demonów, jakie wg legend odbywały się nocą na szczycie Łysej Góry w Górach Świętokrzyskich. [przypis edytorski]

wieczorowy — dziś w tym znaczeniu: wieczorny. [przypis edytorski]

wieczory — dziś popr. N. lm: wieczorami. [przypis edytorski]

Wieczory nad Tamizą — cykl relacji podróżniczo-obyczajowych publikowanych w latach 1872–75 na łamach „Tygodnika Illustrowanego” przez publicystę i powieściopisarza Władysława Maleszewskiego (1832–1913). [przypis edytorski]

wieczór bo był (gw.) — bo też wieczór był. [przypis edytorski]

wieczór jeszcze zdrowy — wieczorem jeszcze był zdrowy. [przypis edytorski]

wieczór przybyło (…) — dziś popr.: wieczorem (…). [przypis edytorski]

wieczór się (…) wyprawuje (starop. konstrukcja) — wieczorem się wyprawia (wybiera). [przypis edytorski]

wieczór świętojański — noc świętojańska, sobótka; słowiańskie święto obchodzone w najkrótszą noc w roku. [przypis edytorski]

wieczór — tu: wieczorem. [przypis edytorski]

wieczór zeszli się — dziś: wieczorem zeszli się. [przypis edytorski]

wieczyste między sobą toczą waśnie, społem jednak walą się na wspólnego wroga, Persa — mowa o ustawicznych konfliktach między starożytnymi miastami-państwami greckimi oraz wojnach perskich w V w. p.n.e., podczas których wojska koalicji państw greckich walczyły przeciw inwazji imperium perskiego, m.in. w bitwach pod Termopilami, Salaminą i Platejami. [przypis edytorski]

wieć — wie ci, wie przecież. [przypis edytorski]

Wied' eto poslednij boj (ros.) — Bój to będzie ostatni. Fragment Międzynarodówki, rewolucyjnej pieśni powstałej w czasie Komuny Paryskiej, w 1871 (do 1944 r. pieśń była również hymnem ZSRR). [przypis edytorski]

Wied, Gustav (1858–1914) — pisarz duński z pogranicza naturalizmu i dekadentyzmu. [przypis edytorski]

Wiedeń ma swego Stefana — ogromną gotycką katedrę pod wezwaniem św. Szczepana (niem. Stephansdom), wznoszącą się pośrodku centralnego placu miasta, stanowiącą jeden z symboli Wiednia. [przypis edytorski]

Wiedeń — stolica i największe miasto Austrii. [przypis edytorski]

Wiedeński — tu: dworzec kolejowy w Warszawie, zbudowany w 1845 dla Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, ob. nieistniejący. [przypis edytorski]

wieder (niem.) — znów. [przypis edytorski]

wiedę (gw.) — wiodę, prowadzę. [przypis edytorski]

wiedma (starop.) — wiedźma. [przypis edytorski]

wiedma tessalska — Tesalia słynęła najwidoczniej z kobiet umiejących przewidywać fazy i zaćmienia Księżyca i przez to posądzanych o magiczne nim kierowanie; dużo później jedna z nich, Aglaonike, żyjąca w II a. I w. p.n.e., zapisała się w historii (wspomniana w pismach Plutarcha) jako „wiedźma z Tesalii”, dziś uznawana za jedną z pierwszych kobiet-astronomów. [przypis edytorski]

wiedmy — dziś popr.: wiedźmy. [przypis edytorski]

wiedmy (z ukr.) — wiedźmy. [przypis edytorski]

wiednie — świadomie; od: wiedzieć, wiedza; por. bezwiednie. [przypis edytorski]