Przypisy

Kapsas — V. Kudirkos slapyvardis. [przypis edytorski]

Kapsztad — najstarsze miasto w Południowej Afryce, w XIX w. stolica Kraju Przylądkowego, kolonii brytyjskiej. [przypis edytorski]

kapten (fonet. ang. captain) — kapitan. [przypis edytorski]

kaptować — pozyskiwać kogoś. [przypis edytorski]

kaptować — pozyskiwać na sprzymierzeńca. [przypis edytorski]

kaptować — pozyskiwać, namawiać kogoś do przejścia na swoją stronę. [przypis edytorski]

kaptować — przeciągać na swoją stronę. [przypis edytorski]

kaptować (z łac.) — zdobywać, pozyskiwać. [przypis edytorski]

kaptur a. sąd kapturowy — nadzwyczajny sąd w dawnej Rzeczypospolitej powoływany w czasie bezkrólewia, gdy zawieszały swą działalność sądy zwykłe, wydające wyroki w imieniu władcy. [przypis edytorski]

kaptur — kaptur, jako element stroju mnicha stanowi tu metaforyczne określenie całego stanu mnisiego. [przypis edytorski]

Kapua — miasto na Płw. Apenińskim; w staroż. słynące z bogactwa, luksusu i wygód, które miały doprowadzić zimujące tam po bitwie pod Kannami (216 p.n.e.) oddziały Hannibala do osłabienia ducha bojowego. [przypis edytorski]

Kapua — miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, w prowincji Caserta. [przypis edytorski]

Kapua — miejscowość we Włoszech, ok. 30 km na płn. od Neapolu. [przypis edytorski]

kapucyni — katolickie zgromadzenie zakonne o surowej regule, powstałe w XVI w. jako odłam zakonu franciszkanów; noszą brązowy habit ze spiczastym kapturem, wyróżniają się tradycją zakonną noszenia niestrzyżonej brody (do poł. XX w. było to obowiązkowe). [przypis edytorski]

kapucyni — zakon katolicki nurtu franciszkańskiego; noszą brązowy habit ze spiczastym kapturem, wyróżniają się tradycją zakonną noszenia niestrzyżonej brody (do poł. XX w. było to obowiązkowe). [przypis edytorski]

kapucyni — zgromadzenie zakonne o surowej regule, powstałe w XVI w. jako odłam zakonu franciszkanów. [przypis edytorski]

kapuejra — spolszczona forma od port. capoeira: zarośla. [przypis edytorski]

Kapusta w krokiecie — w spisie treści wiersz występuje pod tytułem polewaczki. [przypis edytorski]

Kapustas a. Kapostas, Andrzej (1757–po 1796) — warszawski bankier, pisarz ekonomiczny, publicysta, członek Rady Najwyższej Narodowej; Inspektor Generalny Inspekcji Biletów Skarbowych w czasie powstania kościuszkowskiego. [przypis edytorski]

kapustowate a. krzyżowe (biol.) — rodzina roślin zielnych, rzadziej drzew i krzewów, do której należą m.in. kapusta, rukiew, chrzan, rzodkiew. [przypis edytorski]

kapuśniaczek — drobny deszczyk. [przypis edytorski]

kapuśnisko a. kapuścisko — pole kapusty. [przypis edytorski]

kaput (łac. caput: głowa) — klęska ostateczna, koniec. [przypis edytorski]

kaput (pot., ndm) — koniec, przepadło; przepadł, zginął. [przypis edytorski]

kaput (pot., ndm, z niem.) — koniec, przepadło; przepadł, zginął. [przypis edytorski]

kaput (pot., ndm, z niem.) — koniec, przepadło. [przypis edytorski]

kaput — skończeni. [przypis edytorski]

kaput (z niem.) — koniec, szlag trafił. [przypis edytorski]

kaput (z niem.) — złamany, skończony. [przypis edytorski]

kaput (z niem.) — złamany, skończony. [przypis edytorski]

kapuza — czapka męska, okrywająca uszy i kark. [przypis edytorski]

kapuza — daw. nakrycie głowy w postaci kaptura a. futrzanej czapki uszanki. [przypis edytorski]

kapuza — dawne nakrycie głowy w formie kaptura. [przypis edytorski]

kapuza — kaptur. [przypis edytorski]

kapuza (z łac. caput: głowa) — daw. nakrycie głowy w postaci kaptura a. futrzanej czapki uszanki. [przypis edytorski]

kapuza (z łac. caput: głowa) — dawne nakrycie głowy w postaci kaptura albo futrzanej czapki uszanki. [przypis edytorski]

kapuza (z łac. caput: głowa) — futrzana czapka-uszanka a. kaptur. [przypis edytorski]

kapuza (z łac. caput: głowa) — futrzana czapka-uszanka. [przypis edytorski]

Kapuzinerkirche (niem., r.ż.) — kościół kapucynów. [przypis edytorski]

kar (z ang. car) — wóz, wagon kolejowy. [przypis edytorski]

kara gardłowa — kara śmierci. [przypis edytorski]

Kara-Kitaj — państwo istniejące na terenie Turkiestanu od ok. 1130 do 1218 r., chanat Zachodniej dynastii Liao, założony przez lud Kitanów, w 1211 r. podbity przez Najmanów, a w 1218 r. wcielony do imperium mongolskiego. [przypis edytorski]

kara (z niem. Karren) — dwukołowy wózek. [przypis edytorski]

karaban (daw.) — rodzaj krytego pojazdu. [przypis edytorski]

karabatalion (daw.) — batalion ustawiony w czworobok, w szyku obronnym. [przypis edytorski]

karabela — cienka, zakrzywiona szabla z rękojeścią stylizowaną na głowę ptaka; element ozdobny stroju szlachcica polskiego. [przypis edytorski]

karabela — lekka szabla o otwartym jelcu i rękojeści ukształtowanej na wzór głowy orła (z wypukłością w kształcie „dzioba” na końcu), zwykle ozdobna; broń wywodząca się z Turcji, przyswojona jako tradycyjna szabla szlachty polskiej, charakterystyczna dla sarmatyzmu. [przypis edytorski]

karabela — paradna szabla szlachecka. [przypis edytorski]

karabela — paradna szabla z ozdobną rękojeścią, noszona przez szlachtę polską. [przypis edytorski]

karabela — rodzaj szabli o rękojeści uformowanej na kształt głowy orła, noszonej na co dzień przez szlachtę polską; rodzaj broni szczególnie charakterystyczny dla sarmatyzmu. [przypis edytorski]

karabela — rodzaj szabli. [przypis edytorski]

karabela — szabla. [przypis edytorski]

karabela — szabla z rękojeścią w kształcie głowy orła. [przypis edytorski]

karabin Enfield — jeden z modeli karabinów produkowanych seryjnie od 1858 w Enfield przez brytyjską firmę Royal Small Arms Factory, używanych również w innych państwach. [przypis edytorski]

karabin iglicowy — odtylcowa broń palna z zamkiem iglicowym, w którym napinana sprężyną długa iglica po naciśnięciu spustu przechodzi przez umieszczony w papierowej osłonie ładunek prochowy do spłonki przy podstawie pocisku, powodując wystrzał; skonstruowany w 1836, zapoczątkował rozwój nowoczesnej broni palnej, z powodu dużej szybkostrzelności i wygodnego ładowania szybko wszedł na wyposażenie armii. [przypis edytorski]

karabina — dziś popr. forma D. lp: karabinu. [przypis edytorski]

karabinierzy — w XVIII i XIX nazwa niektórych jednostek lekkiej kawalerii lub piechoty wyposażonych w karabiny, również nazwa żandarmerii we Włoszech. [przypis edytorski]

karabinierzy — w XVIII i XIX w. nazwa niektórych jednostek lekkiej kawalerii lub piechoty wyposażonych w karabiny; również nazwa żandarmerii we Włoszech. [przypis edytorski]

karabiny — dziś popr. forma N. lm: karabinami. [przypis edytorski]

karabon a. karaban — wieloosobowy pojazd konny stosowany do dalekich podróży. [przypis edytorski]

karabon — bryka, powóz przygotowany do dalekiej podróży. [przypis edytorski]

karabon — kryty wóz. [przypis edytorski]

karabon — rodzaj pojazdu konnego. [przypis edytorski]

karacena — rodzaj skórzanej zbroi z żelaznymi łuskami. [przypis edytorski]

karacena — rozdzaj zbroi z łusek naszytych na skórę. [przypis edytorski]

karacena (z wł. corazzina: zbroja na skórze) — zbroja łuskowa, składająca się ze skórzanego kaftana pokrytego metalowymi, nachodzącymi na siebie płytkami w kształcie łusek; produkowana od XVI do XVIII w., charakterystyczna dla polskiej kultury sarmackiej. [przypis edytorski]

karacena (z wł. corazzina) — zbroja z łusek metalowych naszywanych na skórzanym podkładzie. [przypis edytorski]

karacena — zbroja z łusek metalowych na podkładzie ze skóry a. grubego płótna, używana w starożytności i w średniowieczu. [przypis edytorski]

karacena — zbroja z łusek naszytych na grubą tkaninę a skórę. [przypis edytorski]

karaceńska zbroja — zbroja z metalowych łusek na podkładzie ze skóry lub grubego materiału; przypominała pancerz robaka zwanego prusakiem lub: karaczanem (karakanem), stąd nazwa. [przypis edytorski]

Karaczi — dziś największe miasto Pakistanu (ponad 14 mln. mieszkańców), do 1966 r. stolica państwa. [przypis edytorski]

karać się (daw.) — brać sobie do serca przestrogę. [przypis edytorski]

karać (starop.) — ganić, strofować, upominać. [przypis edytorski]

karafioł — prawdopodobnie: kalafior. [przypis edytorski]

Karagan, właśc. Do Khaharan — masyw górski w paśmie gór Elburs w Iranie. [przypis edytorski]

karagöz — tradycyjny turecki teatr cieni, w którym występuje dwóch protagonistów: prostak Karagöz i wykształcony Hacıvat, oraz stały zestaw stereotypowych postaci; spopularyzowany w czasach Imperium Osmańskiego, rozprzestrzenił się na większości terenów objętych jego panowaniem, gł. w Turcji i Grecji. [przypis edytorski]

karaici a. karaimi — grupa etniczna i religijna, wyznająca karaimizm, tj. odłam judaizmu powstały w 767 r. n.e. w oparciu o nauki rabina Anana ben Dawida z Basry, odrzucający Talmud oraz interpretujący w sposób bardziej rygorystyczny Biblię. [przypis edytorski]

karaim — wyznawca karaimizmu, religii monoteistycznej wywodzącej się z judaizmu, posiadającej wspólne wątki z islamem i chrześcijaństwem, która wyodrębniła się ok. VIII w. na terenie Mezopotamii, a następnie rozszerzyła się na tereny Bizancjum, Egiptu i Imperium osmańskiego; gł. kodyfikatorem karaimizmu był Anan, syn Dawida z Basry (ur. ok. 754 r.), który uważając się za reformatora judaizmu, przeciwstawił się naukom talmudycznym, postulował powrót do trzymania się ścisłych zapisów Tory (Pięcioksięgu Starego Testamentu) oraz ascetyczny tryb życia. [przypis edytorski]

karaj — dziś popr. forma: karz. [przypis edytorski]

karają — dziś popr.: karzą. [przypis edytorski]

Karając plemię ludzkie zbrodniami zatrute, Bóg wyrzuci tę ziemię, jak on swą redutę — zniekształcone zakończenie Reduty Ordona A. Mickiewicza. [przypis edytorski]

karający — dziś popr.: karzący. [przypis edytorski]

karaka — typ dużego trzymasztowego statku żaglowego, rozwinięty w krajach śródziemnomorskich w XIV–XV w., poprzednik galeonu. [przypis edytorski]

Karakalla (188–217) – cesarz rzymski z dynastii Sewerów. Termy Karakalli to najlepiej zachowane rzymskie termy, znajdujące się w okręgu XII, na południowy zachód od via Appia. [przypis edytorski]

Karakalla, właśc. Marcus Aurelius Antoninus Bassianus (188–217) — cesarz rzymski (od 211); nadał prawa obywatelskie prawie całej wolnej ludności imperium. [przypis edytorski]

Karakaszów — (daw.forma dzierżawcza) Karakaszowy. [przypis edytorski]

Karakilise — ob. Ağrı, stolica prowincji w Turcji, niedaleko od granicy z Iranem; używana w czasach osmańskich nazwa, oznaczająca „czarny kościół”, pochodziła od średniowiecznego kościoła ormiańskiego. [przypis edytorski]

karakon (daw.) — karaluch. [przypis edytorski]

karakon — karaluch. [przypis edytorski]

karakoni — karaluszy. [przypis edytorski]

Karakorum — stolica imperium mongolskiego w XIII w., położona w dolinie rzeki Orchon w północnej części ówczesnej Mongolii (dziś w centrum kraju), początkowo baza wojskowa Czyngis-chana, rozbudowana przez chana Ugedeja. W 1264 r. chan Kubilaj przeniósł stolicę imperium do dzisiejszego Pekinu. [przypis edytorski]

Karakozow, Dmitrij Władimirowicz (1840–1866) — rosyjski rewolucjonista, w 1866 jako pierwszy podjął próbę zamachu na Aleksandra II. [przypis edytorski]

karakuł — futro z jagniąt. [przypis edytorski]

karałasz — żołnierz. [przypis edytorski]

Karamazow — nazwisko bohaterów powieści Fiodora Dostojewskiego (1821–1881) Bracia Karamazow, opublikowanej w latach 1879–1880. [przypis edytorski]

karambol (fr. carambolage) — odmiana gry w bilard (tzw. bilard francuski, znany od średniowiecza), rozgrywanej na stole bez otworów bocznych (łuz), polegającej na celowaniu jedną bilą (czerwoną, zw. carambola) w dwie inne (białą i żółtą, względnie białą i białą pikową, tj. z kropką). [przypis edytorski]

karambol — jednoczesne uderzenie bilą w dwie inne. [przypis edytorski]

karambol — odmiana bilarda. [przypis edytorski]

karambol — odmiana bilardu. [przypis edytorski]

karamy — dziś popr.: karzemy. [przypis edytorski]