Przypisy

ze czterech deszczek w czołnie (daw.) — szyk przestawny: w czółnie z czterech deseczek, tj. w trumnie. [przypis edytorski]

ze dnia jutrowego — dziś: z dnia jutrzejszego. [przypis edytorski]

ze dzbanami — dziś popr.: z dzbanami. [przypis edytorski]

ze dżdża (starop.) — od deszczu. [przypis edytorski]

ze-ka — czytany po rosyjsku skrót з/к; skrótu tego używano w oficjalnych dokumentach radzieckich od końca lat 20. do końca lat 50. XX w.; pochodził od заключённый каналоармеец, tj. więzień budujący Kanał Białomorsko-Bałtycki, później był stosowany w odniesieniu do wszystkich więźniów; słowo częściej występujące w postaci „zek”. [przypis edytorski]

ze lwami (reg.) — popr.: z lwami. [przypis edytorski]

ze łby — dziś popr.: ze łbów. [przypis edytorski]

ze mnąś (…) robił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: ze mną robiłeś. [przypis edytorski]

ze psami — dziś popr. forma przyimka: z psami. [przypis edytorski]

Ze psy sie (…) goni (daw.) — goni się z psami. [przypis edytorski]

ze sadu (gw.) — z sadu. [przypis edytorski]

ze serca — dziś: z serca. [przypis edytorski]

ze sewcem (gw.) — z szewcem. [przypis edytorski]

ze siebie — dziś popr.: z siebie. [przypis edytorski]

ze siebie — dziś: z siebie. [przypis edytorski]

ze siebie (reg. pot.) — dziś popr.: z siebie. [przypis edytorski]

ze siejby zrodzon smoczej Król Pentheus — aluzja do pochodzenia Echiona, ojca Penteusza. Echion wyrósł z ziemi z zasianych przez Kadmosa smoczych zębów. [przypis edytorski]

ze siostrami — dziś: z siostrami. [przypis edytorski]

ze skarbcu — dziś popr. forma D. lp: ze skarbca. [przypis edytorski]

ze skargą w głosie — w oryginale niem.: mit klagender Stimme, tj. raczej: z żalem głosie. [przypis edytorski]

Ze skowronkami wstaliśmy do pracy I spać pójdziemy o wieczornej zorzy, Ale w grobowcach my jeszcze żołdacy I hufiec Boży! — fragment Pieśni Konfederatów Barskich, z tekstem autorstwa Juliusza Słowackiego (1809–1849); twórca melodii nie jest znany. [przypis edytorski]

ze słychu — dziś: ze słyszenia. [przypis edytorski]

ze Spiża — dziś popr.: ze Spiszu, regionu w dorzeczu Popradu, obecnie na Słowacji. [przypis edytorski]

ze stem dróg (starop. konstrukcja)— dziś: ze stoma drogami. [przypis edytorski]

ze stoma ludwikami, które mi zostaną — ludwik wart był osiem talarów, a talar trzy liwry, każdy o wartości franka (powszechnie tych nazw używało się wymiennie). [przypis edytorski]

ze strony — z zewnątrz, z boku. [przypis edytorski]

ze suchych — dziś popr.: z suchych. [przypis edytorski]

ze suką — dziś: z suką. [przypis edytorski]

ze sumptem, właśc. z sumptem (daw.) — tu: odpowiednio uroczyście. [przypis edytorski]

ze swemi syny — dziś N.lm: ze swymi synami. [przypis edytorski]

ze swoim towarzyszem — prawdopodobnie towarzyszem tym był Stanisław Worcell (1799–1857), powstaniec, działacz i publicysta. [przypis edytorski]

ze swojemi syny — dziś popr.: ze swoimi synami. [przypis edytorski]

ze swojskich zwierząt — tj. ze zwierząt hodowlanych. [przypis edytorski]

ze swymi dachy i szczyty — dziś popr. forma N. lm: ze swymi dachami i szczytami. [przypis edytorski]

ze sypialni (gw.) — z sypialni. [przypis edytorski]

ze sześć — dziś popr.: z sześć. [przypis edytorski]

ze szosy — dziś: z szosy. [przypis edytorski]

ze szranek — dziś popr.: ze szranków. [przypis edytorski]

ze sztuką — tu: umiejętnie, w sposób wyrafinowany. [przypis edytorski]

ze Szwedy — dziś popr. forma N. lm: ze Szwedami. [przypis edytorski]

ze ściśniętym gardłem — z uwagi na krótkie wersy Różewiczowi przypisywano „poetykę ściśniętego gardła”. [przypis edytorski]

ze światu — popr.: ze świata. [przypis edytorski]

ze trzemi rękawy (starop. forma) — dzię N. lm.: z trzema rękawami. [przypis edytorski]

Ze wszech stron (…) — opuszczono wcześniejsze zdanie; w oryginale niem.: Die Burg stand still, denn sie war auf das Gebirge jenseits des Meers gekommen. [przypis edytorski]

Ze wszystkich wiar, jakie święty Paweł znalazł we czci w Atenach, ta, którą święcili „Bóstwu ukrytemu i nieznanemu” (…) — Biblia, Dz 17:23n. [przypis edytorski]

ze wszystkim — tu: całkowicie, zupełnie. [przypis edytorski]

ze wzgórzów — dziś: ze wzgórz. [przypis edytorski]

ze wzgórzy — dziś popr.: ze wzgórz. [przypis edytorski]

ze zbyt szczerym wylaniem — zbyt wylewnie; sens: zbyt wyraźnie, zbyt demonstracyjnie. [przypis edytorski]

ze ziemi — dziś popr.: z ziemi. [przypis edytorski]

ze Ziemi — dziś: z Ziemi. [przypis edytorski]

ze Ziemią — dziś: z Ziemią. [przypis edytorski]

ze złem, w którym świat leży — 1 J 5, 19. [przypis edytorski]

ze zwierzęty — daw. forma N.lm; dziś popr.: ze zwierzętami. [przypis edytorski]

ze zwierzęty — dziś popr. forma N.lm: ze zwierzętami. [przypis edytorski]

zebel — prawdopodobnie spolszczenie niemieckiego słowa Säbel: szabla. Syn bohaterki utworu został wcielony do wojska pruskiego zaborcy. [przypis edytorski]

zebrał (…) osiem czy dziesięć tomów in folio — Kroniki włoskie Stendhala, w skład których wchodziły nowele takie jak: Rodzina Cenci czy Vittoria Accoramboni. [przypis edytorski]

zebrały się mnichy — dziś popr.: zebrali się mnisi. [przypis edytorski]

Zebrzydowski, Mikołaj (1553–1620) — wojewoda krakowski i marszałek wielki koronny; jeden z przywódców tzw. rokoszu Zebrzydowskiego a. rokoszu sandomierskiego (1606–1607), buntu przeciwko faworyzowaniu jezuitów i cudzoziemców oraz królewskim zakusom wprowadzenia władzy absolutnej. [przypis edytorski]

Zebrzydowski, Mikołaj (1553–1620) — wojewoda krakowski i marszałek wielki koronny; jeden z przywódców tzw. rokoszu Zebrzydowskiego a. rokoszu sandomierskiego (1606–1607), buntu przeciwko faworyzowaniu jezuitów i cudzoziemców oraz królewskim zakusom wprowadzenia władzy absolutnej. [przypis edytorski]

zebu (dziś r.n.) — hodowana w Indiach forma bydła domowego o charakterystycznym garbie na grzbiecie i masywnych rogach. [przypis edytorski]

zebu — udomowione bydło występujące w Indiach. [przypis edytorski]

zeby (gw.) — żeby. Mazurzenie, czyli wymowa szeregu c, s, z, dz zamiast cz, sz, ż, dż. Głoska zapisywana jako rz nie podlega mazurzeniu. [przypis edytorski]

zecchini — cekiny, wenecka moneta. [przypis edytorski]

zecer — pracownik drukarni, składający teksty. [przypis edytorski]

zecer — pracownik drukarni zajmujący się składaniem tekstu do druku. [przypis edytorski]

zecer (z niem. Setzer) — składacz; wykwalifikowany pracownik odpowiadający za ręczny a. maszynowy skład tekstów przeznaczonych do druku. [przypis edytorski]

zecerzy — osoby zajmujące się układaniem czcionek. [przypis edytorski]

zechceli — daw. konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli zechce. [przypis edytorski]

Zechcyg — prawdopodobnie nawiązanie do dawnej gry karcianej o nazwie zechcyk (z niem. sechzig: sześćdziesiąt). [przypis edytorski]

zecknić sobie (starop.) — doznać odrazy, obmierzić sobie co, obrzydzić sobie co. [przypis edytorski]

zefir — ciepły, łagodny wiatr; od imienia Zefira, greckiego boga i uosobienia wiatru zachodniego. [przypis edytorski]

zefir — ciepły, łagodny wiatr. [przypis edytorski]

zefir — ciepły, łagodny wiatr zachodni. [przypis edytorski]

Zefir, gr. Zephyros (mit. gr.) — bóg i uosobienie wiatru zachodniego, tj. łagodnego, wilgotnego wiatru, wiosną budzącego przyrodę do życia, a latem przynoszącego orzeźwienie. [przypis edytorski]

zefir — łagodny wiatr południowy (lub w mit. gr. bóg tego wiatru). [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — bóg i personifikacja wiatru zachodniego. [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — bóg i uosobienie wiatru zachodniego. [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — bóg i uosobienie wiatru zachodniego, tj. łagodnego, ciepłego, wilgotnego wiatru, przynoszącego orzeźwienie, a wiosną budzącego przyrodę do życia. [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — bóg i uosobienie wiatru zachodniego, tj. łagodnego, wilgotnego wiatru, wiosną budzącego przyrodę do życia, a latem przynoszącego orzeźwienie. [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — bóg łagodnego wiatru wschodniego. [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — bóg wiatru zach., tj. łagodnego, ciepłego, wilgotnego wiatru, przynoszącego orzeźwienie, a wiosną budzącego przyrodę do życia; uosobienie Zachodu jako strony świata; w mit. rzym. odpowiadał mu Fawoniusz (łac. Favonius). [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — bóg wiatru zachodniego i jego uosobienie. [przypis edytorski]

Zefir (mit. gr.) — wiatr zachodni i jego uosobienie. [przypis edytorski]

Zefir obok Nota i Eura (mit. gr.) — Zefir, Notus i Eurus byli bogami wiatrów, odpowiednio: zachodniego, południowego oraz południowo-wschodniego. [przypis edytorski]

zefirek — lekki, łagodny wietrzyk. [przypis edytorski]

Zefis — być może tożsama z Zelis (w liście CXIV Usbek mówi, że ma 4 żony, pozostałe to Zachi, Fatme i Roksana). [przypis edytorski]

Zegadłowicz, Emil (1888–1941) — poeta, skandalizujący prozaik, znawca sztuki, przedstawiciel ekspresjonizmu, założyciel grupy poetyckiej „Czartak”, autor m. in. powieści Zmory (1935) i Motory (1938). [przypis edytorski]

zegar u Świętego Pawła — prawdopodobnie chodzi o zegar astrologiczny w Katedrze Świętego Pawła w Münster. [przypis edytorski]

zegarek repetierowy — zegarek za naciśnięciem przycisku wydzwaniający godziny, kwadranse, a nawet minuty; modeli takich używano przed upowszechnieniem się sztucznego oświetlenia, żeby umożliwić określenie czasu w ciemności. [przypis edytorski]

zegarek Waterbury — marka tanich zegarków z fabryki firmy Waterbury Clock, w amerykańskim stanie Connecticut, założonej w 1854, ob. Timex Corporation. [przypis edytorski]

zegaru (daw. forma) — dziś D.lp: zegara. [przypis edytorski]

zegaru — dziś popr. D. lp: zegara. [przypis edytorski]

zegaru — dziś popr. forma D. lp: zegara. [przypis edytorski]

zegaru — dziś popr. forma D.lp: zegara. [przypis edytorski]

zegaru — dziś popr. forma D.: zegara. [przypis edytorski]

zegarzów — zegarów. [przypis edytorski]

Zegrisowie a. Zegríes (hiszp.) — szlachecki ród Grenady rywalizujący z Abenceragami. [przypis edytorski]

Zeiss, Carl (1816–1888) — niemiecki przedsiębiorca, optyk, założyciel firmy Carl Zeiss AG, produkującej sprzęt optyczny i urządzenia pomiarowe. [przypis edytorski]

Zeiss — niem. przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją sprzętu optycznego. [przypis edytorski]