Przypisy

Solon (ok. 635–ok. 560 p.n.e.) — ateński mąż stanu i prawodawca, w znaczący sposób przyczynił się do rozwoju ustroju demokratycznego. [przypis edytorski]

Solon (ok. 640–ok. 560 p.n.e.) — ateński mąż stanu i poeta; wprowadzone przez niego reformy położyły fundamenty pod rozwój ustroju demokratycznego. [przypis edytorski]

Solon (ok. 640–ok. 560 p.n.e.) — ateński polityk, reformator i poeta; wprowadzone przez niego zmiany położyły fundamenty pod rozwój ustroju demokratycznego. [przypis edytorski]

Solon (ok. 640–ok. 560 p.n.e.) — ateński polityk, reformator i poeta; wprowadzone przez niego zmiany położyły fundamenty pod rozwój ustroju demokratycznego; w tradycji klasycznej zaliczany do tzw. siedmiu mędrców. [przypis edytorski]

Solon (ok. 640–ok. 560 p.n.e.) — ateński polityk, reformator i poeta; wprowadzone przez niego zmiany położyły fundamenty pod rozwój ustroju demokratycznego. [przypis edytorski]

solówka — naczynie na sól. [przypis edytorski]

Solska, Irena (1877–1958) — polska aktorka, wybitna odtwórczyni ról repertuaru modernistycznego; występowała w 1896–1919 z przerwami w Krakowie, w 1900–1905 we Lwowie, w okresie międzywojennym w Warszawie. [przypis edytorski]

Solski, Ludwik, właśc. Sosnowski, Ludwik Napoleon Karol (1855–1954) — aktor, reżyser, dyrektor teatralny. [przypis edytorski]

solucja (daw., z fr.) — rozwiązanie. [przypis edytorski]

solutionem continuitatis (łac.) — forma Acc. sing. (B.lp): rozwiązanie trwałe (ciągłe); w chirurgii określenie stosowane na określenie rozcięcia tkanek. [przypis edytorski]

solvitur (łac.) — rozwiązana, zakończona (sesja sądu do oznaczonego czasu). [przypis edytorski]

Solweg a. Solvejga — bohaterka ludowej opowieści norweskiej Peer Gynt, znanej dzięki dramatowi Henrika Ibsena z muzyką Edvarda Griega. Kobieta, która całe życie czekała na swojego niewiernego ukochanego, Peer Gynta, i dopiero u schyłku życia przekonała go do wierności wyższym ideałom. [przypis edytorski]

sołdacy — dziś popr.: sołdaci a. żołdacy (pogardl. o żołnierzach). [przypis edytorski]

sołdat (pogard.) — żołnierz, zwłaszcza rosyjski. [przypis edytorski]

sołdat — pogardliwie o żołnierzu rosyjskim; wziąć kogoś w sołdaty: wziąć kogoś do wojska. [przypis edytorski]

sołdat (ros. солдат) — żołnierz. [przypis edytorski]

sołdat (ros.) — żołnierz. [przypis edytorski]

sołdat (ros.) — żołnierz, zwłaszcza niższy stopniem. [przypis edytorski]

sołdat (ros.) — żołnierz, zwłaszcza niższy stopniem; w sołdatach służyć: służyć w wojsku. [przypis edytorski]

sołdat (ros.) — żołnierz, zwłaszcza niższy stopniem; wziąć kogoś w sołdaty: wziąć kogoś do wojska. [przypis edytorski]

sołdat (z ros.) — żołnierz. [przypis edytorski]

sołdat — z ros. żołnierz; w sołdaty (zabrać): do wojska. [przypis edytorski]

sołdat (z ros.) — żołnierz, zwł. niższy stopniem. [przypis edytorski]

sołdatiszki (ros.) — żołnierzyki. [przypis edytorski]

sołł sajn gesind (jidysz) — żebym tak zdrów był. [przypis edytorski]

sołowej (ukr.) — słowik; przen. śpiewak. [przypis edytorski]

sołowiej (ros.) — słowik. [przypis edytorski]

Sołowijówka — wieś ukraińska, w obwodzie żytomierskim; 9 maja 1863 r. chłopi zaatakowali tu grupę polskich spiskowców pod dowództwem Antoniego Juriewicza, którzy rozdawali „Złotą hramotę”; Polacy nie stawiali oporu, zginęło dwunastu, pozostałych wydano Rosjanom. Zdarzenie to zniechęciło polskich ziemian na Ukrainie do zaangażowania się w powstanie styczniowe. [przypis edytorski]

Sołowjew, Władimir (1853–1900) — poeta, myśliciel i mesjanista rosyjski. [przypis edytorski]

Sołowjow, Aleksandr Konstantynowicz (1846–1879) — rosyjski rewolucjonista-narodnik; działając na własną rękę, 20 kwietnia 1879 dokonał nieudanego zamachu na cara Aleksandra II, został pojmany i stracony. [przypis edytorski]

Sołowjow, Władimir (1853–1900) — rosyjski filozof, poeta, publicysta i krytyk literacki; głosiciel sofiologii i możliwości poznania Absolutu jedynie przez jedność doświadczenia mistycznego, filozofii i nauki. [przypis edytorski]

Sołtan, Adam (1792–1863) — pułkownik powstania listopadowego, emigrant; krewny i przyjaciel Krasińskiego, adresat ponad 200 skierowanych do niego listów poety. [przypis edytorski]

Sołtyk, Kajetan (1715–1788) — biskup krakowski. [przypis edytorski]

Sołtyk, Roman (1790 -1843) — polski oficer; od 1807 w armii Księstwa Warszawskiego; od 1810 podpułkownik, w 1812 adiutant gen. Michała Sokolnickiego, wstąpił do francuskiego sztabu generalnego; w bitwie pod Lipskiem dostał się do niewoli rosyjskiej; uczestnik powstania listopadowego. [przypis edytorski]

sołtystwo a. sołectwo (z niem. Schuldheiss: wiejski sędzia) — w daw. Polsce urząd sołtysa, zwierzchnika osadników nowo zakładanej wsi. Sołtys zarządzał pracą gromady, a w razie konfliktów przewodniczył sądom. Sołtystwo było dziedziczne. [przypis edytorski]

som (daw.) — jesteśmy. [przypis edytorski]

soma (z gr.) — ciało, fizyczność; por. somatyczny. [przypis edytorski]

some hundred (ang.) — około stu; mniej więcej sto. [przypis edytorski]

Somebody in trouble (ang.) — ktoś ma kłopoty. [przypis edytorski]

Somerville, Mary (1780–1872) — szkocka uczona i pisarka naukowa, zajmująca się głównie fizyką i astronomią. [przypis edytorski]

Sommer, Robert (1864–1937) — niemiecki psychiatra, założyciel Deutsche Gesellschaft für Psychologie. [przypis edytorski]

somnambul — właśc. somnambulik, naukowe określenie lunatyka. [przypis edytorski]

somnambula — somnambuliczka, lunatyczka; wariatka. [przypis edytorski]

somnambuliczny — lunatyczny, właściwy lunatykom, osobom poruszającym się i wykonującym czynności w głębokim uśpieniu, co przypisywano działaniu światła księżyca. [przypis edytorski]

somnambuliczny — właściwy lunatykom. [przypis edytorski]

somnambulik — lunatyk. [przypis edytorski]

somnambulik — naukowe określenie lunatyka. [przypis edytorski]

somnambulista (daw.) — obecnie somnambulik; lunatyk. [przypis edytorski]

somnambulizm (daw.) — lunatyzm. [przypis edytorski]

somnambulizm — pot. lunatyzm, zaburzenie polegające na nieświadomym wykonywaniu różnych czynności w fazie głębokiego snu. [przypis edytorski]

somnia vigilantium (łac.) — sny głodnego; por. Iz 29:8. [przypis edytorski]

Somnium Scipionis (łac.) — Sen Scypiona, fragment szóstej księgi De Re Publica Cycerona, przedstawiający wizję zaświatów. [przypis edytorski]

somsiad — dziś popr.: sąsiad. [przypis edytorski]

somsiedzi — dziś popr.: sąsiedzi. [przypis edytorski]

somsiedzki — dziś popr.: sąsiedzki. [przypis edytorski]

somsiedztwo — dziś popr.: sąsiedztwo. [przypis edytorski]

Son ellos o nuestros? (hiszp.) — To tamci czy nasi? [przypis edytorski]

Son io (wł.) — to ja. [przypis edytorski]

sonambuliczny — charakterystyczny dla lunatyka. [przypis edytorski]

Sonapur — wieś w Indiach. [przypis edytorski]

Sonata B-mol — Fryderyka Chopina, op. 35 nr 2, jej trzecia część to znany Marsz żałobny. [przypis edytorski]

Sonata h-moll, op. 58 — sonata na fortepian, skomponowana przez Fryderyka Chopina w 1844 r. [przypis edytorski]

sonata (muz.) — trzy- lub czteroczęściowy utwór instrumentalny. [przypis edytorski]

sonata — rodzaj utworu muzycznego. [przypis edytorski]

sonatina — krótki, dwu- lub trzyczęściowy utwór muzyczny. [przypis edytorski]

sonder — właśc. Sonderkommando; oddział specjalny, złożony wyłącznie z Żydów, pracujący w krematorium. [przypis edytorski]

Sonderaktion (niem.) — akcja specjalna. [przypis edytorski]

Sonderbehandlung (niem.) — akcja specjalna. [przypis edytorski]

sonderkomando — grupa więźniów pracująca przy wynoszeniu zwłok z komór gazowych. [przypis edytorski]

Sonderkommando — w gwarze obozowej: specjalne grupy robocze więźniów pracujące w komorach gazowych przy wynoszeniu zwłok, w krematorium przy wyrywaniu złotych zębów i paleniu ciał. [przypis edytorski]

SONET II — wszystkie sonety w tłum. Edwarda Leszczyńskiego (1880–1921); w oryginale pierwsze dwa są autorstwa poety Lessailly, trzeci napisał Teofil Gautier. [przypis edytorski]

sonet w stylu złotym — w oryginale wł.: cantafavola scritta d'oro. Cantafavola to nudna lub nieprawdopodobna opowieść, bełkot, także tradycyjna ludowa opowieść rytmiczna o dość żartobliwym charakterze; scritta d'oro: napisana złotem, na złoto. Zatem całość można tłumaczyć jako pozłacany bełkot. [przypis edytorski]

sonetuosna — dabar: sonetuose. [przypis edytorski]

sonety — wyrafinowana forma poetycka: utwór złożony z 14 wersów ułożonych w dwie strofy czterowersowe (tetrastychy) oraz dwie strofy po trzy wersy (tercyny); pierwsza część (tetrastychy, niekiedy połączone ze sobą) zwykle wiązana jest rymem okalającym abba abba, treściowo zaś wprowadza temat utworu, druga część stanowi refleksję, podsumowanie, wniosek odnoszący się do przedstawionego wcześniej tematu. [przypis edytorski]

Songs of Experience — zbiór wierszy Blake'a z 1794 roku. [przypis edytorski]

Sonne! (niem.) — Słońce! [przypis edytorski]

Sonnenburg — jeden z pierwszych obozów koncentracyjnych, jakie powstały w Trzeciej Rzeszy. [przypis edytorski]

Sonntagskind — Schwestern von Prag — „Das Neusonntagskind” und „Zwei Schwestern von Prag” waren in Wien beliebte Singspiele von Wenzel Müller. [przypis edytorski]

sont d'une fragilité déconcertante (fr.) — są kruchością zbijającą z tropu. [przypis edytorski]

Sontag, Henriette (1805–1854) — niem. śpiewaczka operowa, sopran, wysoko ceniona w swojej sztuce. [przypis edytorski]

sopa — skauda. [przypis edytorski]

sopanti — skaudanti. [przypis edytorski]

sopėti — skaudėti. [przypis edytorski]

Sophie de Ségur, z domu Sofija Fiodorowna Rostopczina (1799–1874) — córka rosyjskiego arystokraty, który wyemigrował do Paryża z powodu niełaski, w jaką popadł, ratując Moskwę przed Napoleonem w 1812 r. Została pisarką już jako babcia, spisując bajki, które opowiadała swoim wnukom. Książki księżnej de Ségur ukazywały mniej wyidealizowany obraz świata, niż większość ówczesnych publikacji dla dzieci, co zyskało jej przydomek Balzaka literatury dziecięcej. [przypis edytorski]

Sophroniskos — ojciec Sokratesa, ateński kamieniarz lub rzeźbiarz, zm. prawdopodobnie przed 424 r. p.n.e. [przypis edytorski]

sopka (z ros.) — wzgórze wulkaniczne. [przypis edytorski]

soplów — dziś popr.: sopli. [przypis edytorski]

sopor — sok. [przypis edytorski]

sopot (daw.) — zdrój, miejsce, z którego wytryskuje woda; tu mylnie w znaczeniu: grzęzawisko, bagno. [przypis edytorski]

sopran koloraturowy — najwyższy głos kobiecy. [przypis edytorski]

sopran (muz.) — najwyższy głos żeński. [przypis edytorski]

sopuliai — skausmai. [przypis edytorski]

sopuling — čia: kenčianti. [przypis edytorski]

sopulys — skaudėjimas, skausmas. [przypis edytorski]

sopulys — skausmas. [przypis edytorski]

sor (wł.) — pan. [przypis edytorski]

Sorakt — góra Sorakte w Kam­panii, na lewym brzegu Tybru, niedaleko Rzymu, daw. miejsce kultu staroitalskiego boga Vejovisa, utożsamianego z Apollinem (a. Plutonem). [przypis edytorski]

Sorakte — góra o wysokości 691 m n.p.m. znajdująca się ok. 45 km na północ od Rzymu. [przypis edytorski]

Sorakte — góra w pobliżu Tybru. [przypis edytorski]

Sorakte — góra we Włoszech, 45 km na północ od Rzymu, jedyne większe wzniesienie w dolinie Tybru, obecnie nazywana Monte Sorrate. [przypis edytorski]