TPWL

Wolne Lektury potrzebują pomocy! Wesprzyj bezpłatną bibliotekę internetową i przeczytaj utwory napisane specjalnie dla Ciebie.

x
  1. Antysemityzm: 1
  2. Bieda: 1
  3. Bogactwo: 1
  4. Bóg: 1
  5. Ciemność: 1 2 3
  6. Cień: 1 2
  7. Cisza: 1
  8. Deszcz: 1 2 3
  9. Drzewo: 1
  10. Erotyzm: 1
  11. Gwiazda: 1 2 3 4
  12. Jesień: 1 2 3 4 5 6
  13. Kłótnia: 1
  14. Kondycja ludzka: 1
  15. Krew: 1
  16. Księżyc: 1 2 3
  17. Kwiaty: 1
  18. Literat: 1
  19. Melancholia: 1 2 3
  20. Miasto: 1
  21. Miłość: 1 2
  22. Młodość: 1
  23. Modlitwa: 1
  24. Natura: 1
  25. Niebo: 1
  26. Noc: 1 2 3 4 5
  27. Obcy: 1
  28. Ojczyzna: 1
  29. Oko: 1
  30. Pijaństwo: 1
  31. Poeta: 1 2
  32. Poezja: 1
  33. Przemiana: 1
  34. Przemoc: 1
  35. Radość: 1
  36. Rozstanie: 1
  37. Samotność: 1 2
  38. Sen: 1
  39. Szczęście: 1
  40. Tęsknota: 1 2
  41. Ucieczka: 1
  42. Wiatr: 1 2 3 4 5
  43. Wiosna: 1 2 3
  44. Wspomnienia: 1 2
  45. Zazdrość: 1
  46. Życie jako wędrówka: 1 2
  47. Żyd: 1 2 3

Poprawiono błędy źródła: zbrzybiały > zgrzybiały; ty mieszkach > ty mieszkasz; dwiewięćdziesiąt > dziewięćdziesiąt; sześciesiąt > sześćdziesiąt;

Uwspółcześniono pisownię:

* pisownia wielką i mała literą: mleczna droga > Mleczna Droga;

* pisownia łączna/rozdzielna, np.: poco > po co; napewno > na pewno; gdzieindziej > gdzie indziej; Nigdybym > Nigdy bym; pozatem > poza tym; szaro zielony > szarozielony; podostatkiem > pod dostatkiem;

* pisownia joty, np.: melodia > melodia; djaspora > diaspora; Brazylji > Brazylii;

* fleksja, w tym końcówki fleksyjne Msc. i N. lp i lm: -em, -emi, np.: niczem > niczym; krwawemi > krwawymi; pozatem > poza tym; twojemi > twoimi; utopij > utopii;

* inne: Juda verecke > Juda verrecke; zjedźcie > zjedzcie; U. S. A. > USA; S. O. S. > SOS; chrósty > chrusty; Bethovena > Beethovena; rembrandowskich > Rembrandtowskich; maquilage > maquillage;

Uwspółcześniono interpunkcję, uzupełniając przecinki.

Maurycy SchlangerIdę…

Wyznanie moje

Idę…

1

Świat zamarł w wyczekującym walki bezruchu

jak krokodyl grzejący się nad Nilem

i tylko nieba brzuchem

poruszają chmury kolorowe, potwornie leniwe.

5

A ja idę…

Wiatr zawiał z zachodu

i płaszcz mój nadął jak parasol.

Nie szkodzi!

Czasem i wiatry są życia okrasą,

10

czasem bogactwem jest bieda.

Noc mnie kocha;

Wiatr, Noc, Życie jako wędrówkaWiem na pewno,

że dla mnie jest wicher, co szlocha,

co panem jest nocy jesiennej,

15

bo ja idę

na spotkania z wichrem i nocą

wtedy gdym bogaty i wtedy gdy znoszę biedę,

wtedy gdym syty i wtedy gdym bosy.

Skarży mi się wicher, że ktoś skrzydła mu łamie,

20

że ktoś nie pozwala mu latać

i noc się skarży, że ktoś jej kradnie

bardzo dużo godzin gorącego lata.

A ja słucham i potakuję,

i stale idę i idę

25

naprzeciw wichrom i psom, co poszczekują.

I stale idę i idę,

i choć sam bity, pocieszam innych,

tych jak ja pogardzanych i jak ja niewinnych.

Idę w noc i zimę,

30

idę w ciemną zawieruchę,

idę,

bo iść muszę,

bo schadzki muszę mieć z wichrem i nocą,

wtedy gdym syty i wtedy gdym bosy.

35

Idę,

bo iść muszę.

Idę,

bo jestem Żydem.

Puste stronice

LiteratWzywacie mnie do siebie bezbronne a zuchwałe,

40

bym posiadł pełen mocy wasze nietknięte ciała,

abym lśniącym dzirytem pokłuł was i poranił

i bluźnierczo krwawymi was poznaczył bliznami.

Wołacie mnie dziewice niczym nieprzybrane,

przyzywacie melodią muzą rozśpiewaną.

45

Nigdy bym dla siebie mej czarnej szpady nie trudził,

bo ja czytam z pustych kart. Piszę tylko dla ludzi.

Rozmowa

Kondycja ludzka, Bieda, Bogactwo, Kłótnia— Proszę cię, powiedz mi wędrowcze szary,

czy w Polsce niebo inne niż w Brazylii,

czy ktoś, kto młodym czuje się jest starym,

50

czy słońce wszędzie na zachód się chyli?

Proszę cię, powiedz, czy głód też dociera

do will bogaczy i zamków królewskich,

czy tylko z oczu mych smutek spoziera,

że złoto żyje, lecz… w kasach bankierskich?

55

— Słuchaj młodzieńcze, opowiem ci wszystko,

jam stary pielgrzym, wszystkie drogi życia

dawnom już obszedł, wielkim był i niski,

dużom radości zaznał i goryczy.

Niebo to samo w Niemczech jest i Chile,

60

tylko że czarne czasem lub niebieskie,

wszędzie te same ptaki i motyle,

te same lasy są i polne ścieżki.

Tylko że człowiek, ten, co świata panem,

ten, co gdzieś królem został lub maklerem,

65

jemu się zdaje, że to panowanie

jest bardzo małe, że się równa zeru.

A głód dociera do murzyńskich chałup,

do will bogaczy i nędznych lepianek,

gdyż głód ten oznacza: „ja mam zbyt mało,

70

ja chcę mieć więcej, bo ja jestem panem!”

Dlatego smutny jest świat i łakomy,

dlatego tęskne oczy twe młodzieńcze,

bo każdy myśli, że źle mu jest w domu,

że słońce ciemne, barw mało ma tęcza.

75

Dlatego razi kogoś w Apeninach,

że czarnych ludzi za dużo się rodzi,

że w Azji czerwień płonie jak malina,

że muzułmanin do meczetu chodzi.

Człowiek z zachodu, wschodu i południa

80

przeklina jeden drugiego i bije.

Zgody wśród ludzi, zaprzestania kłótni

ty, chociaż jesteś młody — nie dożyjesz! —

Juda verrecke[1]

Żyd, UcieczkaNie idą z nami archanioły,

co nas miały strzec od złego i chorób.

85

Stąpamy z krwawym mozołem

nagimi stopami po kamiennych drogach diaspory.

Biją nas szatany:

za to, że ich nigdy nie bito,

za to, że nam Bóg już nie zsyła manny

90

tylko jeść musimy — jak inni — ziemniaki i żyto.

Uciekamy. Rodzimy się w drodze. Umieramy.

Rozmnażamy się w drodze. Uciekamy.

Każdy dzień budzi nową trwogę.

Każda noc rodzi nową trwogę.

95

Dźwiękiem naszych stóp szerzymy lęk.

Lękiem naszych ust dusimy dźwięk.

Nie wolno nam uczyć się, nie wolno patrzeć,

nie wolno żebrać, nie wolno być bogatym,

nie wolno pisać, nie wolno oddychać,

100

nie wolno myśleć. — Wolno tylko zdychać.

Antysemityzm— Hej! Zdychaj Żydzie!

Hep! Hep! Precz! Dokąd idziesz?

Każdy twój krok — to nędza,

śmiercią tchną twoje kroki.

105

Idź precz! A zostaw pieniądze,

przeklęty Shylocku[2]! —

Każdy dzień budzi zgrozę.

Każda noc budzi zgrozę.

Każdy dzień — może być ostatni.

110

Żaden uścisk nie może być bratni.

Czołgamy się. Próbujemy resztkami powietrza oddychać

jak normalni ludzie. Nie chcemy zdychać.

I dlatego gonią nas. I wbijają nóż. A my umieramy.

Nóż tkwi nie w piersi. W plecach. Bo my uciekamy…

Synowie Izraela

115

Żyd, OjczyznaIdziemy

poważni i godni

do naszej ziemi.

Głodni, głodni, głodni,

ziemi, ziemi, ziemi.

120

Nie pomogło palenie Biblii na stosach

ni mordowanie nas przez bliźnich.

Umieraliśmy — Szma Izrael[3] — na stosach

i nic nas nie mogło odojczyźnić!

Idziemy

125

do naszej ziemi.

Zdzieramy z siebie niewolnicze powłoki,

szmaty cuchnące pleśnią i pieniądzem,

sztandarem: biało-niebieskie obłoki[4],

hasłem: Ojczyzny żądza.

130

Idziemy

godnością święci.

Idziemy

do naszej ziemi.

Czarna bajka

Dojrzewają hasła na poplamionej

135

gazetami serwecie;

przekwitają słowa rozpanoszone

Reuterami po świecie.

Cień, Krew, PrzemocW gąszczu komunikatów

wyrosła czarna niezapominajka.

140

Wdarł się cień. Nie wiem, czy cień, czy może bajka.

Za górami, za ziemiami czarnymi

słońce przestało świecić; czarne serca tuczyły się pieczenią

krwi — tej najtańszej cieczy.

Czarne koszule katów

145

spłodziła czarna niezapominajka

Adua[5]. Może to cień, a może bajka?…

Business

Haussa,

baissa[6],

haussa,

150

baissa,

stop!

depesza.

Skąd?

Odessa:

155

Koniunktura,

ryż drożeje,

żyto spada,

frank się chwieje.

Grają dzwonki,

160

Underwoody[7],

pędzą gońce,

windy,

schody,

telegrafy,

165

telefony,

Silbergrafy[8],

Goldbarony,

business,

business…

170

Tam daleko

dzieci łkają:

dać im mleka,

zimno mają.

Tam w oddali

175

płot schronieniem,

głód tak pali…

śmierć zbawieniem…

Business,

business.

180

…tu Brazylia:

dziś spalono

wagon kawy.

…tu Marsylia…

…tu Ateny:

185

chleb z rodzynek

nieciekawy!

Baissa!

Haussa!

…tutaj USA:

190

żyto w morze

dziś wrzucono.

…Hallo, Tokio?

tu Mandżuria:

ryżu dajcie!!!

195

…Hallo, Chiny:

umierajcie!

Krzyczcie, Chiny,

chleba chcecie?

…Hallo, Chiny:

200

dzieci zjedzcie;

tu Sowiety…

dzwonki dzwonią,

Underwoody,

business,

205

business,

haussa,

baissa…

Wiersz sentymentalny

Cisza, CiemnośćO płomień świeczki tłuką się ćmy,

a w dali mrok jest i cisza.

210

Cichym jest mrok, dalekie są sny

i zwiędły uśmiech na licach.

Pachnie rumianek i więdnie bez,

męczą rozkosznie storczyki.

Gdzie jesteś teraz i gdzie jam jest,

215

i gdzie serc naszych muzyka?

Gdzie indziej jam jest, gdzie indziej ty,

jasne łzy błyszczą na licach,

o płomień świeczki tłuką się ćmy,

a w dali mrok, ty i cisza.

Obczyzna

220

Natura, ObcyKocham cię błękicie, co ku czerni bieżysz,

i księżycu stary, coś srebrem zabłysnął.

O, szumiące krzewy pachnących wybrzeży,

rozedrgane złudą wieczory nad Wisłą.

Chłonę chłód zachodu rozmarzoną piersią,

225

słyszę gawędzenia fal szarozielonych,

chciałbym się roześmiać szczęściem w moim wierszu,

chciałbym ucałować brzozy rozmodlone…

…i uciekam chyłkiem do dusznej izdebki,

pełnej melancholii i trwożnego znoju,

230

bo niczego tutaj prócz starej kolebki

nie wolno mi kochać. To wszystko nie moje…

Katastrofa

Pędzi pociąg jak szalony —

expres Tokio-Yokohama.

Szyby brzęczą, szyby dzwonią.

235

W pierwszej klasie siedzi dama.

Pędzi pociąg jak szalony.

Czarnej nocy smok otula

ziemię w tempie walc-bostona[9].

(Dama z kraju jest John Bulla[10]).

240

Pędzi pociąg jak szalony,

smutno teraz damie samej,

za to potem on i ona

razem będą w Yokohamie.

Pędzi pociąg jak szalony,

245

coraz szybciej, coraz raźniej.

On, kochanek wymarzony

tam na stacji czeka właśnie.

Pędzi pociąg jak szalony

(tęskni coraz bardziej dama),

250

wpadł na expres z drugiej strony…

— — — — — — — — — — —

On sam żyje w Yokohamie…

Szczęście

Szczęście, Życie jako wędrówkaOd tylu lat cię już szukam, a nigdzie znaleźć nie mogę,

nie wiem, gdzie jesteś i mieszkasz i kogo spytać o drogę.

255

Od tylu lat się wałęsam, wędrowiec szary i bosy,

i szukam ciebie wytrwale dzień po dniu i noc po nocy.

Odwiedzam zamki książęce i małe chaty ubogie,

od tylu lat cię już szukam i nigdzie znaleźć nie mogę.

Wiatr mnie wywraca słabego, śnieg zasypuje mi ślady,

260

a ja cię szukam i szukam, wiecznie spragniony i blady.

I nie wiem, kiedy cię znajdę i kiedy odpocznę drżący

u progu twojego domu, ja — człowiek wszechniewiedzący,

bo tyle lat cię już szukam, niebiosa pytam o drogę,

czołgam się, biegnę i błądzę, a nigdzie znaleźć nie mogę…

Elżbieta Bergner[11]

265

Wdarłem się z huczącego jak wieczny dynamit,

krwawego, cuchnącego jazzem zgiełku ulic

w ciemności melodyjnej przemiękki aksamit,

co upieścił mnie słowem i dźwiękiem przytulił.

Wprzągnięty w rydwan szumu i cieni już jadę

270

po smugach, wysyłanych z kabiny na ekran

ponad widzów głowami i blaskiem zwierciadeł.

Śpiewają mi kolory prozaicznych reklam.

Drgają ręce twe białe jak zefirów skrzydła —

osnuta melancholią, naiwna Ariano.

275

Aż chciałoby się czarne odegnać straszydła

i prozie szarych godzin powiedzieć: dobranoc!

Chciałoby się iść stale z tobą lub za tobą

po błyszczących asfaltach i chrzęszczących chrustach

i jak w boski talizman, przepiękną ozdobę

280

patrzeć, patrzeć i patrzeć w twe marzące usta.

Świat za ścianą kina mizdrzy się i łajdaczy.

A twoje piękne oczy goreją jak fosfor,

chciałoby się smucić i płakać twoim płaczem

lub cieszyć się twym szczęścia uśmiechem radosnym.

Zaułki

285

Codzienność monotonna narasta mchem na murach,

zakwita grzybami w zapadających się domach,

balaski[12] w gankach jak szyny wygiętych i ponurych,

próchniejąc, płaczą po kryjomu.

W kominach szarych wspomnieniami ognisk

290

śpiewa wiatr znane melodie,

że nie ma pracy, że jest dymu głodny,

bo piec-ateista już się ogniem nie modli.

Bezduszne schody skrzypią stęchłością,

ściany duszą się, pocą się z braku powietrza.

295

Tynk opada. Domy — szkielety z kości

negliżują swoje wnętrza.

Człowiek przyczłapał w zaułek,

szukając kąta nocnego w śmierdzącym podwórzu.

Serce domu i serce włóczęgi ścięły się zazdrosnym bólem:

300

ścianom brak było powietrza — bezdomny miał go za dużo…

Bunt linotypów

— Już sobie poszli

czarni muzykanci,

drukarze

zgarbieni,

305

ciągnący

z naszych wnętrzności

nasz pokarm —

litery…

Obmyli ręce

310

i twarze

i poszli. —

— Hej, towarzysze!

Dość już wyzysku,

tego bicia

315

ich twardych palców

w nasze nerwy,

tego picia

naszego ołowiu

i rabowania

320

naszych wierszy.

Hej, towarzysze,

stalowe fortepiany.

Dość!

Gdy przyjdą znów

325

nasi tyranie[13],

nie dajmy się!

Nie dajmy bić

w nasze nerwy,

nie dajmy pić

330

ołowiu,

nie dajmy im

lśniących wierszy.

Dość!

Towarzysze,

335

stalowe fortepiany!

Nie będziem grać

już więcej.

Niechaj drukarze

pójdą precz

340

stąd! —

— — — — — — — — — — —

Wszedł pianista,

bluzę powiesił

na kołku,

345

załączył prąd,

roztopił ołów,

usiadł na stołku,

wziął w rękę listy,

w klawisze uderzył,

350

palcami bił

i gotowe wiersze

począł kłaść na stole.

Umilkły słowa buntu.

Linotypy[14] drżały

355

złorzecząc pianiście,

a on stale walił

twardymi palcami

w stalowe klawisze.

— — — — — — — — — —

360

Klawisze grały

odezwę do gazety:

— Hej, towarzysze,

dość już wyzysku!

Nie dajmy bić

365

naszych towarzyszy!

Nie dajmy pić

krwi naszych braci.

Dość!

Niech zdechną tyranie!

370

Nie będziem pracować

więcej!

Pokażem burżujom

jacyśmy silni,

jacyśmy mądrzy.

375

Niech żyje wolność

i pierwszy maj!

Dla tych tyranów

nie będziem pracować

więcej!

380

Strejk[15]!

Strejk!

— — — — — — — — — —

Fortepian pracował…

— — — — — — — — — —

385

Pianista pracował…

— — — — — — — — — —

Towarzysz przeczytał

i… też pracował.

Wiersz pacyfistyczny

(Dzień

390

jak cień

się wlecze

jesienny.

Człecze!

Bezpromienny

395

jak cień się

wlecze

dzień).

Z niemym wyrzutem

czołga się kaleka.

400

Granatu rzutem

popsuto człowieka.

Na gmachach flagi

płyną dostojne,

a z ludzi flaki

405

zostały po wojnie.

Jak grom

uderza dzwon:

Mobilizacja!

Ho, ho, ho!

410

Z jaką gracją

przychodzi młodych,

silnych jak kłody

tysięcy sto.

Rezygnacja?

415

Stagnacja?

ho, ho, ho!

Mundur to gracja!

Mobilizacja!!!

(Dzień

420

jak cień

się wlecze

i sączy

się życie

człowiecze

425

jak krople wody)

Alarm! Maski!

Ach! Jak żal umierać,

takim jeszcze młody.

Boże! Łaski!

430

Dusi… dusi…

Oooo! Jak źle umierać.

Baaaczność!

Tak jednak być musi.

Bo herb dostojny

435

na wietrze drga,

bo herb dostojny

w armatach gra:

milion ciał…

milion ciał…

440

Wojna!

Wojna!!!

(Dzień

jak cień

się wlecze…)

Czarna pani

445

Przyszła z świszczącym szelestem,

witana płuc rozdartych muzyką,

zakołysała się: jestem!

I wdarła się w krwiste ust kąciki.

Ceglaste zniknęły kręgi,

450

lica stawały się bledsze, bledsze…

Echem grobowej piosenki

zadrgało niepotrzebne powietrze.

Wiersz smutny

Wspomnienia, SamotnośćPamiętam imieniny siostry, ojca, matki,

zgrzybiałej prababki i siwego dziadziusia,

455

pełno było w pokojach podarków i kwiatów,

kusił tort, którego nie wolno było ruszać.

A w dzień moich urodzin (dwunastego maja)

pod poduszką mą pudła chrzęściły i książki.

Flakon bzów na stoliku tak błogo upajał

460

mnie zapachem wiosny, dzieciństwa i beztroski.

Dziś w dzień mych urodzin nikt mi kwiatów nie przyniósł,

listonosz wyniośle ominął me mieszkanie,

dzień rozpłakał się deszczem i w tęsknotę wyrósł

jak zwykły dzień powszedni mego bytowania.

Ty

465

Odległą jesteś jak księżyc,

utopią jak w zimie bzy

i myśli me stale męczysz.

Ty!

Choć nie wiem, jak się nazywasz

470

i skąd pochodzi twój ród,

do ciebie wspomnień mnie wzywa

głód.

Daleką jesteś i zimną,

opancerzoną przez kry

475

tajemniczością intymną.

Ty!

Wyznanie moje

Dziś piszę po polsku.

Bo po polsku dzień jasnym pomrukiem mnie wita,

po polsku muza gra na harfie eolskiej[16],

480

po polsku więdną bzy, po polsku pachnie żyto.

Hej! Rozanielcie się dźwięki

zamierzchłej matczynej kołysanki —

smętnej, krakowskiej piosenki.

Śpiewaj mi dziś, wichrze! Graj mi, macierzanko!

485

Kiedyś, za rok, za dwa, za niedługo

pożegnam was, białe brzozy i irysy,

i pójdę tam, na Wschód. I na zimnym pługu

kroplami potu będę wiersze pisał.

Dziś rozdarty między dwie kultury,

490

dziś zaklęty w dwa języki,

jutro scałuję mchy Świętego Muru[17],

jutro zachłysnę się ojczystym krzykiem.

Lecz dopóki palmy nie rzucą cienia menory[18]

na moją — radosnym znojem przepojoną — głowę,

495

smutny będę i chory

Żyd, Poetaja — polski poeta, hebrajski niemowa.

Intermezzo[19] jesienne

Intermezzo jesienne

Przewracam lepkie kartki, pożółkłe, znudzone,

zaczytany sennie w klasycznym romansie

i myśląc o różach, o wiośnie i o niej,

500

zapominam, że życie moje mija w transie.

Jesień, MelancholiaCisza. Krążą sekundy. Wiatr się zachłystuje

wspaniałą daniną liści i kasztanów,

mrok jęczy szarugą, przeraża i kłuje

monotonną niagarą niezamkniętych kranów.

505

Umilkły ptaki. Pauza. Za chwilę: finale[20].

Świat się może ocknie z męczącego transu.

Brudne płyną wody zmęczone w kanałach,

pożółkłe i znudzone jak karty romansu.

Twój pokoik

Było mi dobrze, rozkosznie i miło,

510

uśmiech twój nerwy me sterane koił,

a serca nasze jakoś dziwnie biły.

Cichy i przytulny jest twój pokoik.

Blask lamp z ulicy padał na twe biurko,

na którym książki z cieniem rozmawiały.

515

Drżały refleksy na mapie Mandżurii.

Wargi me głodne twą twarz całowały.

Cudowny jest twój dziewczęcy pokoik

w te chwile zmierzchu, gdy dzień walczy z nocą

i świat otula się płaszczem spokoju;

520

Pragnąłbym z tobą tu na zawsze zostać,

drżącymi dłońmi pieścić twoje włosy

i mieć przy sobie twą kochaną postać.

Październik na wsi

JesieńLecą liście dojrzałe z drzew szerokobiodrych

i dywanem chrzęszczącym pokrywają ziemię,

525

na której ja, samotnik, patrząc w niebo modre,

leżę pełen milczenia w słodkawym znużeniu.

Kocham jesień złotawą, fioletowe śliwy

i tę ziemię strudzoną, spoczynku pragnącą.

Pachną ciche grusze i ciepłe końskie grzywy,

530

drgające na wietrze w chłodnawo krwistym słońcu.

Hymn

Radość, Wiosna, Młodość, BógTak mi jest dzisiaj wesoło, radośnie

i tyle słońca mam w drżącej mej krtani,

że nie obchodzi mnie burza, co rośnie

w błyskawic armii, w niebieskiej fontannie.

535

Dziś jestem jasny, młody i szalony,

wysmukły chodzę w srebrzystej ulewie,

pioruny grają jak triumfalne dzwony

i jak ogniki bawią się na niebie.

Chłoń, młoda piersi, chłód wichru i deszczu.

540

O, jak mi dobrze, jak dobrze i błogo!

Zagrzmijcie wiosną, słowa w moim wierszu,

bo w ciepłym sercu ugaszczam dziś Boga.

SOS

Tytuł to banalny —

Na pewno myślicie? Katastrofa

545

wstrząsnęła całą Europą.

Eter przepełniony jest:

SOS — SOS

Wybuch min w Zatoce Hudson[21]!

Zaginął nowy Amundsen[22]!

550

SOS — SOS — SOS!

Tęsknota, ZazdrośćNie, nie! Nic takiego nie było.

Byłaś tylko ty i byłem tylko ja,

i jeszcze coś było…

Aha!

555

Była miłość…

Widziałem cię na skrzyżowaniu ulic,

ja szedłem pieszo, bosy i obdarty,

a ciebie w lśniącej limuzynie jakiś pan tulił

i pieścił uparcie.

560

Łajdak! No i już!

Słuchaj! Przyszedł do mnie wczoraj stróż

i powiedział, że w alejach są wolne dla mnie ławki

i że na nich mogę spać.

O, jak ja się zacząłem śmiać,

565

ha, ha, pomyśl! Ja na ławce,

a ty tam, no… tam, u tego pana…

Wiesz, jednak to przyjemnie mieć nad głową kasztany…

Ot, żyję

i ty też żyjesz.

570

Gwiazda, Wspomnienia, Miłość, OkoPrzypominam sobie, noc po nocy, ciebie

i mrugają mi twoimi oczami gwiazdy na niebie.

Ja mam czasem oczy strasznie wilgotne…

Nie! Co myślisz? Broń Boże! Nie daj temu wiary!

Są… co prawda… wilgotne…

575

ale to z… kataru…

Śmieszny jest ten wiersz

i śmieszne jest życie i śmierć.

Wiesz?

Noc ma dziwne wonie,

580

tak dziwnie pachnie tobą uschła żerdź.

Wierz mi lub nie wierz,

ale jest mi tak… dobrze. Tylko że ktoś z nas tonie,

a nie wiem, kto bardziej, czy ty w złocie,

czy ja w tęsknocie.

585

Tonę. Pod parkanem skomli kopnięty pies…

Ot, tonę… I stąd ten głupi wiersz

i jeszcze głupszy tytuł: SOS.

Poezja jesienna

Jesień, MelancholiaBo cóż ja poradzę, że astry tęsknie na nas patrzą,

a werbel deszczu monotonny wiersze łzami znaczy.

590

Mam pisać o szczęściu, gdy liście drżą na mokrej ławie?

Nie mogę! Nie mogę śnić, bo życie płynie na jawie.

Dlatego smutne są moje dni i jesienne wiersze

jak tybetańskich, żółtych kapłanów modlitwy werset

i nie piszę dziś o słońcu w strofach sentymentalnych,

595

i dlatego świata i ludzi, i siebie tak żal mi…

Wiersz o jesiennej żałości

Lusi W.

Jesień, Wiatr, MelancholiaTak samo jęczał jak dziś smutny wiatr jesienny,

tak samo morze obłoków szumiało łzami

i dzień był taki jak dziś zgrzybiały i senny

i wieczór tak jak dziś przytulny jak aksamit.

600

Mrok w pokoju liliową togą się utulił —

pamiętasz? — Siedzieliśmy, wzrok kierując w niebo,

co modliło się deszczem na kamieniach ulic.

— Mówiłaś, że wiatr wraca z pięknego pogrzebu.

Jestem sam. Mgła liliowa całuje me wiersze

605

i w otchłań melancholii zamroczona prze się —

pamiętasz? — wtedy wiosna drżała w naszych piersiach.

…a dziś, w wieczór jesienny, płacze we mnie jesień.

Ballada o szwedzkiej dziewczynie

Myślami biegnę daleko, gdzie ty mieszkasz

w czystym miasteczku na półwyspie o kształcie pieska.

610

Masz blade czoło. Griegem[23] ci gra śnieżna cisza.

A twój król, „mister G.”[24], świetnie gra w tenisa.

Blady jest twój uśmiech jak więdnące astry,

spowita jasnym smutkiem, złotowłosa Astrid.

Tęsknisz może za mną lub za złotym słońcem,

615

co nas tak parzyło — pamiętasz? — na Południu gorącym.

Rozdzieliło nas morze. Mam w sobie jesień

i serce moje dziwną jakąś boleść niesie,

a u ciebie już zima. I jedziesz na nartach,

wysmukła Astrid!

620

Zapomniałaś. Zapewne kochasz się w jakimś chłopcu dystyngowanym.

Jesień, Deszcz, Wiatr, DrzewoNa oczach mam deszcz.

Z płaczących wichrem drzew spadają polskie kasztany.

Opowiem ci bajkę…

Noc, WiatrNoc mrokiem dyszy. Jest wonno i ciemno,

wiatr chmury rozpędza świszczącą nahajką.

625

Jesteśmy sami. Ja z tobą — ty ze mną.

Siądź sobie tu przy mnie, opowiem ci bajkę…

Masz ciepłe oczy, a twe złote włosy

z ciemnością się w szczęścia złożyły mozaikę.

Na drogach jęczą pogarbione brzozy.

630

Siądź sobie tu przy mnie, opowiem ci bajkę…

Było mi smutno, gdy odeszłaś sama,

i myśli krążyły jak szalone czajki.

A dziś tyś smutna. Czemu drżą kolana?

Patrz w ciemność i we mnie, opowiem ci bajkę:

635

Żył raz na świecie chłopczyna mizerny,

co pokochał dziewczę — niezapominajkę.

On jej był wierny, ona mu niewierna…

Dlaczego znów płaczesz, gdy gadam tę bajkę?

Wiersz o lęku wieczornym

Dziś już nawet wspomnień nie mamy.

640

Wiatr, CiemnośćW otchłań cichą pogrążył się wichrów dźwięk,

co tak pięknie grał między konarami.

Jest wieczór, jest mrok i niewytłumaczony lęk.

NocSmutno jest w noc bezgwiaździstą.

Coś nam brakuje, a nie wiemy co.

645

Mrok jest czarny i czysty,

niebo się nim otuliło jak szlafmycą.

Siedzimy w trwożnym, milczącym spokoju,

bojaźliwie się kokietują ogniki naszych papierosów

i nie wiem, co bardziej pachnie i niepokoi,

650

czy kora drzew bezlistnych, czy len twoich włosów.

Żarcik

Ty jesteś młodą dziewczyną,

ja jestem młodym chłopcem,

ty mieszkasz daleko w Chinach

i jesteś dla mnie obca;

655

jeżeli w Rzymie, dziewczyno,

spotkasz się z młodym chłopcem,

który cię spyta o Chiny,

będzie ci przecież obcym.

Czasem zapłaczesz, dziewczyno.

660

(Broń Boże, nie za chłopcem).

Przypomną ci się twe Chiny,

w Europie będzie ci obco.

Wrócisz do Azji, dziewczyno,

wrócisz do swego chłopca,

665

ojczyzną tobie są Chiny,

dla mnie zupełnie obce.

Tęskno mi jest za dziewczyną

mnie, samotnemu chłopcu,

lecz za daleko są Chiny,

670

są mi za bardzo obce.

A ty żyć będziesz, dziewczyno,

ze skośnookim chłopcem,

ryż zjadać będziecie w Chinach,

kraju dalekim, obcym.

675

Mnie też pokocha dziewczyna,

której też tęskno za chłopcem,

i żyć będziemy nie w Chinach,

lecz w kraju tobie obcym.

— — — — — — — — — — ——

680

Aż śmierć (ta sama — dziewczyno)

znajdzie ciebie i chłopca;

ciebie odszuka gdzieś w Chinach,

mnie w kraju innym, obcym.

Wiersz o jasnej nocy

(Nie wiem jeszcze na pewno, czy dziś przyjdziesz)

685

Myślę, że będzie nam dobrze,

chociaż bezwiednie zaczniesz trochę szydzić

i śmiejąc się, powiesz: nie wolno, to grzech.

Ho, ho! Ucieszy się nami mokry księżyc.

(Wszyscy mówią, że jest z nas bardzo dumny)

690

Wiesz? Może dziś my będziemy noc męczyć,

przypuśćmy — włożymy ją do jasnej trumny.

Noc, ErotyzmNoc będzie jasna. Świat będzie spał.

Trumna srebrnej nocy będzie nam posłaniem.

Niech się noc dusi żarem naszych ciał.

695

(O, jak męczy mnie to wyczekiwanie!)

Tylko powiem ci szczerze. Zwykliśmy żyć w ciemności,

dlatego może ta jasność, niewidziana nigdzie

otworzy nam oczy, zaślepłe miłością.

(Słuchaj? Może będzie lepiej, gdy dzisiaj nie przyjdziesz?)

* * *

700

Zbyt mało dni

choć dużo snów,

choć serce drży,

zbyt mało

słów.

705

TęsknotaW dal mkną szare dni,

mijają noce,

wonne pachną bzy

w upojne noce,

łoże tobą lśni

710

w samotne noce,

krtań ściskają łzy

w bezsenne noce.

Za mało dni,

za dużo snów

715

ty — ja, ja — ty.

Zbyt mało

słów…

List

To nieprawda, że twe oczy są gwiazdami,

a usta winem.

720

Powiadam ci, że między nami

nic nie było. Puste drwiny.

Ha, ha! jak mi się chce śmiać z moich słówek,

słodkich jak kawa trzy razy cukrzona,

z tego, że nerwowo zwykłem gryźć ołówek,

725

pisując wiersze o tobie, „moja wymarzona”…

RozstanieSkończyło się. Jesteś zrozpaczona pono[25],

siedzisz w domu, nie wychodzisz na ulicę.

Ha, ha, jakim ja głupcem byłem, kiedy co noc

zachwycałem się twoimi piersiami i głupim księżycem.

730

Wiatr znów szumi i znów na drogach stoją czarne krzyże.

Pamiętasz, jak pisałem o twoich włosach?

Wiesz, one wcale nie pachniały narcyzem,

ot, szukałem wtedy rymu do… papierosa.

Po cóż to wszystko było?

735

Powiedz! Mamy tylko zmęczone ramiona i spieczone wargi.

Zaczęło się i skończyło

i nic nie pozostało ponad te banalne kartki.

Finale

Deszcz, Sen, JesieńZasypiam. Bo dobrze jest spać, gdy deszcz dzwoni.

Przed chwilą czytałem jakiś ckliwy romans.

740

Jesień jest brzydka, nie warto pisać o niej,

choćby najpiękniejszy znajdywać asonans[26].

Świat też zasypia, deszczem się myje do snu,

szepce modlitwę, bijąc kroplami w dachy.

Jakiejś parce młodej zachciewa się wiosny.

745

Za oknem ktoś płacze, zdjęty mrocznym strachem.

Aa — aa — ziewa stora i dywan, i kredens.

W głośnikach radiowych już hymny zagrano.

Rymy się tłuką: mgła — łza, kredens — precedens.

Śpij świecie i książko! Dobranoc, dobranoc…

Wiersze banalne

* * *

750

DeszczStałem samotny i smutny,

deszcz mnie po oczach siekł,

kałuże tonęły brudne,

w brudny wpadając ściek.

Banalna jest nasza jesień,

755

banalny czar i śmiech,

banalne głosy wiatr niesie,

banalne liście, mech.

Głupie są nasze miłości,

banalny rok i wiek,

760

banalnie próchnieją kości,

banalnie sypie śnieg.

Więc czyż napisać nie wolno

banalnych kilka słów.

Czyżby też były mozolne

765

dla przebanalnych głów?

Marzenia

Księżyc, Gwiazda, NieboChciałbym księżyca dosięgnąć rękami

i na nim usiąść jak w miękkim fotelu,

między gwiazdami pofikać nogami

i Mleczną Drogą gdzieś jechać bez celu.

770

Chciałbym, by kamień, który w ręce trzymam,

stał się potężnym jakimś Everestem

i abym po nim stopami olbrzyma

stąpał wyniośle z nonszalanckim gestem.

Łapałbym mocną dłonią samoloty,

775

armaty groźne wrzucałbym do morza,

a sam mieszkałbym w wielobarwnej grocie,

w której byłyby złotodajne złoża.

Chciałbym mieć chleba, wina pod dostatkiem,

a złoto ludziom ubogim rzucałbym

780

tak incognito, tak cicho, ukradkiem.

O Boże! Czego wszystkiego nie chciałbym.

Księżyc, Gwiazda, SamotnośćLecz jest złośliwy księżyc lodowaty

i nigdy gwiazd już nie osiągnę drżących,

samotny krążę po cierniach bez kwiatów

785

parą nóg słabych, upiornie błądzących.

Majaczenia

Stłoczeni ciepłym smrodem, chlebem rozmarzeni,

który wam żołądki osowiałe wytarł,

stękacie pełni szczęścia w klateczkach kamienic,

uśpieni ciemnością jak muzyką gitar.

790

Cuchnący w wargach macie oddech

stężony.

Śnią wam się bogi, dziewki młode,

miliony.

Cień, Miasto, NocCzy wiecie, że cienie, nocą wyolbrzymione,

795

zimno się ściskają na pierzynach ulic?

Że chłód gra w pogaszonych literach neonów

i płynie do nieba, by się doń przytulić?

A wiatr głosi roznamiętnionym

gwiazd piaskom,

800

że błyśnie znów snem zróżowiony

król brzasku.

Lecz wy śpicie. Śpicie, choć życie z snem ulata.

Więc może wam lepiej niż mnie, na ulicy

krążyć cicho i chwytać odgłosy z zaświata,

805

flirtując bluźnierczo z łysym łbem księżyca.

O człowieku zezowatym

Żył raz na świecie młodzieniec

młody, przystojny, bogaty,

miał jedną, jedyną wadę:

troszeczkę był zezowaty.

810

Panny się śmiały z młodzieńca,

(bo choć poważne miał cele)

gdy patrzał okiem na wtorek,

drugie widziało niedzielę.

Smucił się biedny młodzieniec

815

(żadna mu nie chce być żoną,

żadna kobieta nie chciała,

by z męża jej głupio drwiono).

Jedna się wreszcie znalazła:

— „Precz niechaj idą przesądy!

820

On będzie dobrym ministrem,

na wszystko ma dwa poglądy”.

Kwadrans po północy

O, nocy czarnoniebieska!

O, szara czerni cieniów!

O, pusta kieso!

825

Bałwochwalcą jestem

popielatych promieni

pajęczych refleksów.

O, pusta kieszeni!

O, żołądku, maestro[27]!

830

O, czerni czarna cieniów!

Bałwochwalcą jestem,

wszędzie znajduję ołtarze

i jak Światowid

mam sto tysięcy twarzy.

835

I wszędzie składam ofiary:

tobie — nocy szafirowa —

wierszem na parkanie starym,

tobie — zjawo bezpostaciowa —

na mchach, gdzie rośnie topola,

840

tobie — kochanko jaśminowa —

odą tęskności do twych kolan.

Jam bałwochwalca,

wszędzie mam ołtarze,

u Beethovena[28] i u księcia walca,

845

i u Rembrandtowskich[29] twarzy.

O, pusta kieszeni!

O, czarnoczarny promieniu!

O, oczy złoto-niebieskie!

O, nocy czarnoniebieska!

Zachód na letnisku

850

Słabły płomienie na łąkach i chatach.

(Poeta

począł pisać o leśnych aromatach)

A strzecha,

wyzbywszy się złota,

855

szarością drżała.

I potem,

gdy ogień zagasł w niebieskim piecu,

ktoś przez wieś przeczłapał

i rzekł mi: — dobry wieczór! —

Wieczór banalny

860

KsiężycO, śmieszny księżycu, zielonkawy głupcze,

boże dyndających, nagich lunatyków,

muzo, pudrująca się w lirycznym lustrze —

odwiedźcie dziś wspólnie sennych romantyków.

Niechaj kojąco, boso i namiętnie

865

kroczy poeta po chrustach i trawie,

o brzozach, łozach[30] niech pisze natrętnie,

niech drży i marzy na zmurszałej ławie.

Naśmiewać będę z was się do rozpuku,

dogoni w lesie was mój śmiech figlarny.

870

O, muzo, gwiazdo, słowiku, o buku!

O, ty liryczny wieczorze banalny!

Do pamiętnika małej dziewczynki

Szybko sunie zegar czasu,

bez hałasu, ambarasu[31].

Nikt go powstrzymać nie może,

875

a więc także ty, nieboże.

Płyną dzionki, płyną latka,

wkrótce odwiedzi cię swatka,

męża zaraz ci wyszuka.

— tik — tak, tik — tak, zegar stuka.

880

W podróż ruszysz ku Ostendzie[32]

i szczęśliwą bardzo będziesz,

serce głośno ci zapuka.

— tik — tak, tik — tak, zegar stuka.

A pamiętnik rzucisz w śmiecie,

885

między stare swe rupiecie,

nikt go tam już nie odszuka.

— tik — tak, tik — tak, zegar stuka.

Może przyjdzie jednak chwila,

która smutkiem czoła schyla,

890

wtedy wspomnisz o przeszłości,

o dzieciństwie, o młodości.

I gdy słowa te przeczytasz,

zadziwiona się zapytasz:

kto to pisał, pies czy bies?

895

Ach, to śmieszny ten

pan S.

Metamorfozy

PrzemianaDobrze mi jest drzewem być albo aniołem.

Trzeba tylko pomyśleć o Bogu lub liściach,

trzeba fantazję porozmieszać z mozołem

900

i wzniecić na papierze czarny żar ogniska.

Nietrudno mi jest pisać o samotności.

(Samotność wdarła się w białe i czerwone

ciałka krwi bezkompromisową ostrością).

Tęsknota wszystko potrafi pokonać.

905

Potrafię zamienić się w bożka rozpusty,

co dziś szaleje nad rozbrykanym globem.

Trudno mi tylko — młodemu — zaciąć usta

i powiedzieć wszystkim: — jestem tylko sobą —

Randka sztubaka[33]

On przyszedł na miejsce, na zegarek spojrzał,

910

jej jeszcze nie było, zadrgały mu nozdrza,

papierosik w usta, czapka do kieszeni

(żeby jakiś belfer nie wylazł spod ziemi!)

Minuty mijają, mrok zapada z wolna…

— Czyżby ona do kpin także była zdolna? —

915

Lecz oto nadchodzi, pachnie jak mrok leśny —

— ja bardzo przepraszam, nie mogłam przyjść wcześniej.

W parku było cudnie, księżyc był i kwiaty —

— kocham panią — szepnął — może byśmy „na ty”?

Ciemno jest i miło, ona nos pudruje —

920

— jesteś brzydal… cudny. Po co mnie całujesz?

Pijak i kwiaty

Pijaństwo— Ja gorzałę ciągnę, żona lubi kwiaty,

jak kwiatuszków nie ma, harata mi gnaty.

— Panie ober[34] — proszę dla mnie tutaj koniak!

A dla mojej baby kupię dziś lewkonie.

925

— Słuchaj, kelnereczku. Może lepiej bez?

Dawajcież tu czystą, j… pana pies! —

— Czy tu są przy stole dwa czy cztery stołki? —

Może by dla Pipci kupić dzisiaj fiołki?

— Raz, miodzik gorący z mentolową dużą! —

930

Mojej każę posłać najpiękniejsze róże.

— Bomba piwa — ober! Forsy jeszcze starczy. —

Mojej starej w domu pietruszka wystarczy!

Plagiat

Raz napisałem: — lecą liście krwawe…

Pomyślcie, jaką to wzbudziło wrzawę.

935

Pisemka drżały, że plagiator, kretyn,

że najzwyklejszy rabuś, nie poeta.

Pisałem: — księżyc — powiedziano: złodziej!

Szepnąłem: — kocham — napisano gorzej,

wrzeszczeli wszyscy: grafoman i łajdak.

940

Piszę ten Plagiat — a oni już: plagiat!!

O wiośnie

Wiosna, KwiatyBzy wam przynoszę w wierszu, amatorzy

słodkiego kwiecia, co na wiosnę rośnie,

a które Pan Bóg lub natura tworzy.

Czyż inne mogą być wiersze o wiośnie?

945

WiosnaO nocy śpiewam i o ciepłych gwiazdach,

o lasach, wonnym balsamem nabrzmiałych,

o czarnej glebie, o słowiczych gniazdach.

Ho, ho! Tematów o wiośnie niemało…

Wam zakochanym, co na wiosnę drżycie,

950

wam będę pisał peany[35] pochwalne.

Dla was jest miłość droższa ponad życie

a dla mnie… jeszcze jeden wiersz banalny.

Rozmowa w ciemności

Więc o czym jeszcze ci mówić, gdy o niczym już nie wiem.

Wiatr się wplątał w ramiona drzew tak boski w swoim gniewie.

955

Nie chcę już mówić. Chcę tylko ciebie, tylko ciebie chłonąć,

a tyś dziwna i jakaś obca z tą twarzą rozjaśnioną.

Ciemność, MiłośćChcę ciemności, chcę milczenia, chcę ciszy i ciebie,

chcę zdusić myśl wężową, co się w mózgu kolebie.

Zamknij oczy. Zamilcz. Suknia twa pachnie. Oprzyj się o mnie.

960

Chcę, by nam było dobrze. Chcę o wszystkim zapomnieć.

Zamknij oczy. Parzą mnie w mroku twe zielone źrenice.

Przytul mnie. Twe piersi pachną szczęściem i księżycem.

Groby librecistów

Henrykowi Wakszlakowi

Ustawiły się rzędem jak dźwięki tej samej tonacji

zegara bijącego bezzmiennie godziny.

965

Akacje,

georginie,

męczą się

dręczą się,

jęczą

970

i barwią się tęczą.

Noc drwi,

księżyc lśni,

bzy,

łzy,

975

sny.

Próchniejące kości

asonansami miłości.

La donna e mobile…[36]

Jeden z nowych gości —

980

trupów,

ledwo się ziemią posilił,

zapukał

do sąsiada, co się Aidą[37] utulił

i szepnął

985

pierwsze słowa, popogrzebne:

Kolego? Jaki dać rym do: — somnambulik[38] —?

Wieczorna wędrówka

GwiazdaNie zgasły jeszcze zalękłe gwiazdy —

wszystkie nierytmicznie się żarzą.

W kałużach sennego miasta

990

poprawia noc maquillage[39] swojej twarzy.

Każda gwiazda ma swojego pana.

Błotem płaczą buty

rozklekotane

twardych kamieni dłutem.

995

W szarym spokoju

obserwuję niebo i życie, co przemija.

Nie wiem gdzie,

lecz wiem na pewno, że gdzieś

tli gwiazda moja —

1000

moja a niczyja.

Humoreska

W krainę bajki wkroczyła ma pieśń

i słupy mija przydrożne,

stare, zbutwiałe, stoczone przez pleśń

kamienie szare i groźne.

1005

W wyżynę marzeń, utopii i róż,

co kwitną w zimowy ranek,

w dolinę rymów i kwiecistych burz

płonących fatamorganą.

PoezjaPędź, moja pieśni, jak klacz. Hetta, wio! —

1010

Zdzielę cię biczem poezji,

w jednej sekundzie poematów sto

pochłaniaj w drwiącej herezji.

Pędź coraz szybciej przez piękny ten szlak,

a gdy dobiegniesz do końca

1015

odwróć się szybko i pobiegnij wspak,

pieśni fantazją tętniąca!

Moje bogactwo

Mam piękną książkę: Król i midinetki[40].

Winien jestem pięć miesięcy za czynsz,

poza tym noszę dziurawe skarpetki

1020

i wcale nie cierpię na spleen[41].

W kinie widziałem pałac w Luwrze.

Poza tym mam głupią twarz i hoduję mysz

w eleganckim, pożyczonym kufrze,

gdzie leży kilka „bez wartości” próbek

1025

mego talentu. No i w majątku mam nóż i łyż-

kę. I strasznie bezczelny ołówek.

Modlitwa

Modlitwa, PoetaBoże, święty Boże!

Boże, mocny Boże!

Stwórz

1030

nowe światowe dramaty,

bo już

nie mam dla wierszy tematów.

Natchnij mnie logiką zimną,

bom gorący,

1035

ześlij mi mądrość intymną,

bom drżący,

i wlej w żyły

to, czego mi brak,

ażeby myśli krążyły

1040

jak święty rajski ptak.

Boże, mocny Boże!

Przed wiekuistą twą mocą się korzę,

broń

nas szalonych poetów,

1045

chroń

mnie od wszelkich grzechów.

Boże, święty Boże!

Świata reflektorze!

Cudzoziemiec

Znudzony chodzi wyniośle, znudzony chodzi sam,

1050

żądny emocji, nowości — wciska się tu i tam.

Chętnie bym z nim porozmawiał aż do utraty tchu,

lecz nie wiem jak mam zacząć; — parlez? czy — how do you do?[42]

Odwilż

Halniaka scyzoryk. Deszczu nóż.

Marmelada[43] ze śniegu. Już.

Śmierć ateisty

1055

Na łożu śmierci jęczał ateista

i bluźnił Bogu. I mówił do kuma,

że Boga nie ma. Oddech mu zaświstał

i chciał coś jeszcze powiedzieć, lecz… umarł.

Pierwszy bilans

Sześć razy łzawiły się w moich wierszach

1060

srebrne księżyce.

Piętnaście razy serce się tłukło mocno w piersiach,

a dwukrotnie bywało deptane na ulicy.

Trzy modlitwy skierowałem pod adresem Boga.

(Raz na morzu, raz w lesie, a raz gdy księżyc był czerwony).

1065

Ośm[44] razy krwawiła się z moich ran cierniowa droga

a ośmnaście mam wierszy o wiecznej pogoni.

Śmierć występowała często. Przeważnie jako czarna pani

lub jako żniwiarka z kosą,

setkami muz bywałem rozśpiewany,

1070

a ze dwadzieścia razy grał wiatr na moich włosach.

Sto miałem miłości, dziewięćdziesiąt razy mnie porzucano

(z tego około 50%, gdy noc głucho wyła),

mam jedną odę do tyranów,

a pięciokrotnie (raz w zimie) zakwitły lilie na mogiłach.

1075

Jesień płakała tysiąc i jeden raz,

słońce było przeważnie złotą albo ciepłą tarczą,

a trzy razy żarówką. Występował także pan Czas.

(Wtedy zegar albo śpiewał, albo robił „tik-tak”, albo warczał).

Dwukrotnie popełniałem samobójstwo

1080

(raz w sonecie, a raz uratowano mnie w ostatniej chwili).

Przeważnie robiłem głupstwa,

gdy słowik kwilił.

Gwiazdy były srebrne, chłodne i dalekie

(ile razy nie zliczyłem dokładnie)

1085

trzynaście razy miałem czerwone powieki,

sto razy upadła uczciwa dziewczyna, a raz zdawało się, że upadnie.

Grałem na fortepianie, cymbałach i lutni,

razem wziąwszy, około tysiąc pięćset razy,

w lirykach szły różowe i białe suknie,

1090

a czasem złote lub ze storczyków, gdy miałem więcej fantazji.

Trzynaście razy całowałem mokrą glebę,

raz mi (we wierszu) mucha usiała na nosie,

często karmiłem gołębie, koty lub mewy,

a rozmów z przyjacielem miałem czterdzieści ośm.

1095

Rymu mi zabrakło trzysta sześćdziesiąt pięć razy

(w dwustu dwu wypadkach zastosowałem asonanse).

Pięć razy wyzbyty byłem marzeń.

A ile mam pieniędzy (z tej książki) — napiszę w następnym bilansie.

Przypisy

[1]

Juda verrecke (niem., właśc. Jude) — Zdechnij, Żydzie; slogan hitlerowski. [przypis edytorski]

[2]

Shylock — bohater Kupca weneckiego Williama Shakespeare'a, stereotypowo przedstawiony Żyd-lichwiarz. [przypis edytorski]

[3]

Szma Izrael (hebr.: Słuchaj, Izraelu) — pierwsze słowa, a zarazem nazwa jednej z najważniejszych modlitw żydowskich, pełniącej jednocześnie funkcję wyznania wiary w jedynego Boga. [przypis edytorski]

[4]

sztandarem: biało-niebieskie obłoki — być może aluzja to tego, że flagą syjonistyczną, wybraną w 1897 roku przez I Kongres Syjonistyczny, był biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida; sztandar ten stanowi obecnie flagę państwową Izraela. [przypis edytorski]

[5]

Adua — miasto w północnej Etiopii (dawnej Abisynii), miejsce bitwy stoczonej 1 marca 1896, podczas której włoski korpus inwazyjny doznał porażki w starciu z wojskami etiopskimi. W 1935 roku wybuchła druga wojna włosko-abisyńska: 3 października do Etiopii wtargnęły wojska faszystowskich Włoch, w skład których wchodziły dywizje tzw. Czarnych Koszul, paramilitarnej formacji utworzonej przez Mussoliniego. Armia etiopska, mimo zaciętego oporu, uległa przewadze wojsk włoskich, wyposażonych w samoloty, czołgi, artylerię, wielokrotnie używających gazów bojowych. Podbitą w 1936 Etiopię włączono do Włoskiej Afryki Wschodniej. [przypis edytorski]

[6]

haussa, baissa (daw., z fr.) — dziś popr.: hossa, bessa: długotrwały, odpowiednio, wzrost albo spadek kursów papierów wartościowych lub cen towarów notowanych na giełdzie. [przypis edytorski]

[7]

Underwood — marka pierwszej udanej, nowoczesnej maszyny do pisania, wytwarzanej przez amerykańską firmę Underwood Typewriter Company, która do roku 1939 wyprodukowała 5 milionów egzemplarzy tego urządzenia. [przypis edytorski]

[8]

Silbergrafy, Goldbarony (z niem.) — srebrni hrabiowie, złoci baronowie. [przypis edytorski]

[9]

boston — taniec towarzyski pochodzący ze Stanów Zjednoczonych, rodzaj powolnego walca. [przypis edytorski]

[10]

John Bull — postać literacka uosabiająca cechy stereotypowego Anglika, występująca w serii pamfletów z 1712 r. szkockiego pisarza Johna Arbuthnota; typowy Anglik. [przypis edytorski]

[11]

Bergner, Elisabeth (1897–1986) — aktorka urodzona jako Elżbieta Ettel, w świeckiej rodzinie żydowskiej w Drohobyczu w Austro-Węgrzech (ob. na Ukrainie). Grała na scenach Austrii i Niemiec, w roku 1923 debiutowała w filmie. W 1931 zagrała główną rolę w niemieckim dramacie filmowym Ariane, adaptacji powieści Claude'a Aneta z 1920, w reż. Paula Czinnera. W związku z dojściem nazistów do władzy w 1933 wyemigrowała do Londynu. Została nominowana do Oscara za rolę w filmie Nie odchodź ode mnie (1935). [przypis edytorski]

[12]

balaski — pionowe słupki w balustradzie. [przypis edytorski]

[13]

tyranie — dziś popr. M. lm: tyrani. [przypis edytorski]

[14]

linotyp — dawne urządzenie do składania i odlewania całych wierszy tekstu, używane od końca XIX w. do lat 80. XX w. [przypis edytorski]

[15]

strejk (daw., z ang. strike) — strajk, protest pracujących. [przypis edytorski]

[16]

harfa eolska — w mit. gr.: harfa boga wiatrów, Eola; w muz.: instrument strunowy ustawiany na wolnym powietrzu, wydający dźwięki pod wpływem powiewów wiatru, znany od starożytności, szczególnie popularny w okresie romantyzmu. [przypis edytorski]

[17]

Święty Mur — tu: Ściana Płaczu a. Mur Zachodni, pozostałość murów otaczających świątynię jerozolimską, zburzoną w starożytności przez Rzymian; najświętsze miejsce judaizmu, cel pielgrzymek. [przypis edytorski]

[18]

menora — święty, złoty, siedmioramienny świecznik, ustawiony w Przybytku Mojżeszowym, a później w świątyni jerozolimskiej; symbol judaizmu. [przypis edytorski]

[19]

intermezzo (wł., muz.) — muzyczne przejście lub wstawka muzyczno-dramatyczna pomiędzy częściami większego dzieła; w okresie romantyzmu: rodzaj miniatury fortepianowej. [przypis edytorski]

[20]

finale (wł., muz.) — zakończenie wieloczęściowego utworu muzycznego. [przypis edytorski]

[21]

w Zatoce Hudson — dziś popr.: w Zatoce Hudsona, wielkiej zatoce w Ameryce Płn., stanowiącej część Oceanu Arktycznego, przez większość czasu pokrytej lodem. [przypis edytorski]

[22]

Amundsen, Roald (1872–1928) — norweski badacz polarny, zdobywca bieguna południowego (1911); w 1926 przeleciał nad biegunem północnym na sterowcu; w czerwcu 1928 wyruszył na pomoc wyprawie Nobilego i razem z załogą wodolotu zaginął bez wieści podczas przelotu nad Arktyką. [przypis edytorski]

[23]

Grieg, Edvard Hagerup (1845–1907) — norweski kompozytor, pianista i dyrygent, autor lirycznych, nastrojowych utworów, twórca narodowej szkoły norweskiej w muzyce. [przypis edytorski]

[24]

twój król, „mister G.” — Gustaw V, król Szwecji w latach 1907–1950; podczas pobytu w Wielkiej Brytanii w 1878 nauczył się grać w tenisa i po powrocie do Szwecji założył pierwszy klub tenisowy; jako „Mister G” wielokrotnie grywał dla przyjemności na Riwierze Francuskiej. [przypis edytorski]

[25]

pono (daw., gw.) — ponoć, podobno. [przypis edytorski]

[26]

asonans — rym niedokładny, w którym powtarzają się tylko samogłoski. [przypis edytorski]

[27]

maestro (wł.) — mistrz; często w znaczeniu: dyrygent. [przypis edytorski]

[28]

Beethoven, Ludvig van (1770–1827) — kompozytor niemiecki, zaliczany do tzw. klasyków wiedeńskich, a zarazem prekursor romantyzmu. [przypis edytorski]

[29]

Rembrandt, Harmenszoon van Rijn (1606–1669) — holenderski malarz i grafik okresu baroku, mistrz światłocienia. [przypis edytorski]

[30]

łozy — zarośla wierzbowe. [przypis edytorski]

[31]

ambaras (przestarz.) — kłopot, trudności, tarapaty. [przypis edytorski]

[32]

Ostenda — port i znane kąpielisko w Belgii, nad Morzem Północnym. [przypis edytorski]

[33]

sztubak (daw.) — uczeń gimnazjum albo szkoły średniej. [przypis edytorski]

[34]

ober (przestarz., z niem.) — starszy kelner nadzorujący pracę innych kelnerów; pot. używane w wołaczu w stosunku do każdego kelnera. [przypis edytorski]

[35]

pean — w staroż. Grecji: pieśń na cześć boga, zwykle Apollina; później: uroczysta pieśń dziękczynna lub triumfalna. [przypis edytorski]

[36]

La donna è mobile (wł.) — kobieta zmienną jest; pierwsze słowa słynnej arii z opery Rigoletto Giuseppe Verdiego. [przypis edytorski]

[37]

Aida — opera Giuseppe Verdiego, wystawiona po raz pierwszy w 1871 w Kairze, w związku z otwarciem Kanału Sueskiego. [przypis edytorski]

[38]

somnambulik — naukowe określenie lunatyka. [przypis edytorski]

[39]

maquillage (fr.) — makijaż. [przypis edytorski]

[40]

midinetka (z fr.) — młoda sprzedawczyni w domu mody. [przypis edytorski]

[41]

spleen (ang.) — uczucie zniechęcenia, przygnębienia i apatii. [przypis edytorski]

[42]

parlez? (…) how do you do?parlez to początek fr. frazy „Parlez-vous français?”, oznaczającej: „Czy mówi pan (pani) po francusku?”; „How do you do?” to ang. formalny zwrot powitalny, oznaczający: „Jak się pan (pani) miewa?”. [przypis edytorski]

[43]

marmelada — dziś: marmolada. [przypis edytorski]

[44]

ośm (daw.) — osiem. [przypis edytorski]

Close
Please wait...