Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 175915 przypisów.
niechaj grzesznym będę — «Związałem się poważnym wyrokiem, że będę odrzucony w obu światach», zob. Raszi do 44:32. [przypis edytorski]
niechaj jej pomoże się wykupić — „Powinien dać jej możliwość wykupienia się i odejścia, a i on sam musi pomóc w wykupieniu […]: odejmuje od ceny wykupu opłatę za liczbę lat, które już przepracowała, jak gdyby wynajął [tę dziewczynę na służbę]. Jak? Jeśli nabył ją za pewną sumę a przepracowała u niego dwa lata, mówi się mu: wiadomo było, że ona wyjdzie [najpóźniej] po sześciu latach [pracy], to oznacza, że nabyłeś jej pracę na każdy rok za 1/6 sumy, a pracowała u ciebie dwa lata, to jest 1/3 część tej sumy, przyjmij 2/3 jako okup i niech odejdzie od ciebie”, Raszi do 21:8 [3]. [przypis tradycyjny]
Niechaj mi się stanie według słowa Twego — Łk 1, 38: słowa Marii w odpowiedzi na zapowiedź przekazaną przez anioła, że za sprawą Boga stanie się ciężarna i urodzi syna, Jezusa. [przypis edytorski]
Niechaj nie schodzi cało, / Coć sie do rąk dostało — bierz, co ci wpadło w ręce. [przypis redakcyjny]
niechaj nie wychodzi nikt z miejsca swojego w dzień siódmy — w tym wersecie mędrcy znajdują oparcie dla praw dotyczących tzw. techum Szabat, czyli dopuszczalnej odległości, jaką można przejść poza zamieszkanym obszarem w Szabat, z reguły jest to ograniczone do 2000 amot (1 ama to ok. 50 cm, więc 2000 amot daje ok. 1 kilometra), ale granice te można na pewnych warunkach rozszerzyć, zob. Raszi do 16:29. [przypis tradycyjny]
niechaj nie znieważają świętości — „Dając je do spożycia tym, którzy nie są kohenami”, Raszi do 22:15 [1]. [przypis tradycyjny]
Niechaj ojciec zabije†, skoro sponiewierał — ὡς τῷ πατρὶ κτείνειν αὐτοὺς ἔστιν † ἡδὺ καὶ προτίθεται τὸ ἔγκλημα (zamiast ἡδὺ u Dindorfa εἰ δή); krzyżyk oznacza, że rękopis jest w tym miejscu zepsuty; patri licere occidere ipsos, si scilicet crimen objiceret [opuszczono cytaty z tłum. na niemiecki i rosyjski]. [przypis tłumacza]
niechaj patrzy każdy swego (daw.) — niech każdy pilnuje swoich spraw. [przypis edytorski]
niechaj pocieszy nas — hebr. rdzeń נָחַם (nacham): 'pocieszać' nie jest źródłem imienia Noach, zob. Raszi do 5:29. Por. też przypis do Ks. Rodzaju 6:6. [przypis tradycyjny]
niechaj pozostanie twoim, co twoje! — tymi słowami Esaw przyznał Jakubowi prawa do błogosławieństw od ich ojca, zob. Raszi do 33:9. [przypis edytorski]
niechaj próznej rady — zaniechaj niepotrzebnych myśli. [przypis redakcyjny]
niechaj przeczyta Malthusa — tj. Prawo ludności Thomasa Malthusa (1766–1834), prof. ekonomii politycznej, który wprowadzając czynnik demograficzny do rozważań na temat procesu rozwoju gospodarczego i społecznego, dowodził, że przyrost ludności stanowi zagrożenie, obniżając poziom zamożności społeczeństwa i prowadząc nieuchronnie do klęski głodu oraz nędzy. [przypis edytorski]
Niechaj przeto u nas dziejopisarstwo o tyle większym cieszy się poważaniem, o ile u Greków podległo zaniedbaniu — Flawiusz silniej jeszcze napada na historyków greckich w pracy swej Przeciw Apionowi, będącej odpowiedzią na pismo Apiona Przeciwko Żydom (Κατὰ Ιουδαίων). [przypis tłumacza]
niechaj przyrządzą to, co przyniosą — na dzisiaj i na jutro, czyli na piątek i na dzień Szabatu, zob. Raszi do 16:5. [przypis tradycyjny]
niechaj rozrosną się w mnóstwo — hebr. וְיִדְגּוּ (wajidgu): ‘przymnażać, zwiększać’, zawiera w sobie słowo דָּג (dag): ‘ryba’. Niech mnożą się, «na podobieństwo ryb, które płodzą i rozmnażają się, a złe oko nie ma nad nimi władzy», zob. Raszi do 48:16. [przypis edytorski]
niechaj się ozowie (starop.) — niech się odezwie. [przypis edytorski]
niechaj spalą jego i je — Raszi i Ibn Ezra wyjaśniają, że spalony zostanie mężczyzna i tylko jedną z jego partnerek: ta którą pojął jako drugą, ponieważ pierwszą z nich poślubił zgodnie z prawem, zob. Raszi i Ibn Ezra do 20:14 [1]. [przypis tradycyjny]
niechaj (starop.) — forma trybu rozkazującego: zaniechaj czego, porzuć co. [przypis edytorski]
niechaj wezmą oni — „Ci ludzie mądrzy sercem, którzy mają sporządzić ubiór dla kohenów, przyjmą od dobrowolnych [darczyńców] złoto, błękit itd., aby wykonać te szaty”, Raszi do 28:5 [1]. [przypis tradycyjny]
niechaj wie — πεσεῖν (N), παίδων (D). [przypis tłumacza]
niechaj winny za studnię zapłaci — Raszi komentuje: zapłaci „ten, kto odpowiedzialny jest za szkodę, pomimo tego, że nie jest właścicielem wykopu, skoro wykopał go na publicznym terenie, Tora uczyniła go właścicielem [tego dołu], aby obwinić go za spowodowaną szkodę”, Raszi do 21:34 [1]. U Cylkowa jest słowo winny, w miejsce słowa pan (właściciel). [przypis tradycyjny]
niechaj wypierze szaty swoje, a będzie czystym — „Ponieważ wymagał zamknięcia, mówiono o nim jako o nieczystym, potrzebuje więc zanurzyć się [w mykwie]”, Raszi do 13:6 [2]. [przypis tradycyjny]
niechaj — zaniechaj; tj. zaprzestań czegoś, porzuć coś. [przypis edytorski]
Niechaj (…) zwierzonego nie wzdawa opieku — niech nie oddaje powierzonej mu odpowiedzialności. [przypis redakcyjny]
niechajcie mnie — zostawcie mnie; por. poniechać czego. [przypis edytorski]
niechajże — poniechaj; zostaw (konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że) [przypis edytorski]
Niechajże żona… — tzn. niechaj żona w alkierzu sobie zostanie. [przypis redakcyjny]
niechanie (daw.) — zaprzestanie czegoś, dziś tylko w formie dokonanej: zaniechanie. [przypis edytorski]
Niechby już — «Wystarczająco [wielką łaską] dla mnie będzie, gdy choć Iszmael będzie żył […]. Ale Bóg odrzekł mu: dostaniesz i to, i to: Icchak [Izaak] się urodzi i Iszmael będzie żył», zob. Bechor Szor do 17:18. [przypis edytorski]
niechby — partykuła wprowadzająca zdania i równoważniki zdań wyrażające życzenie. [przypis edytorski]
Niechby się raz wszystko spali — niechby się spaliło. Tu: oryginalna składnia; por. również dalsze wiersze (np. „niechajby się raz wszystko spali”). [przypis redakcyjny]
niechby się te gniewy Boże skońcą — niechby się skończyły i niech się skończą (zaczyna mówić przypuszczeniem, kończy pewnikiem). [przypis autorski]
Niechby uciechy życia (…) przez niebezpieczeństwo — pierwotnie rozdział ten kończył się tak: „Do tej pory będziemy patrzyli w skupieniu, jak z naszych paryskich zakładów wychowawczych wychodzą albo profesorowie wykładający wedle doskonałych metod ostatnie zdobycze nauki, albo dandysi, fircyki, umiejący jedynie dobrze zawiązać krawat i bić się wytwornie w Lasku Bulońskim. Ale niech cudzoziemiec splugawi swą obecnością ziemię ojczystą: we Francji gra się na rentę, w Hiszpanii robi się partyzantkę. Gdybym chciał zrobić z mego syna człowieka, który dojdzie do czegoś, energicznego i zdolnego hultaja, który przebije się przez świat talentem, wychowałbym go w Rzymie, gdzie wszakże na pierwszy rzut oka widzi się jedynie pedantów nauczających głupstwa”. Stendhal usunął to zakończenie. [przypis tłumacza]
niechcąc (daw.) — dziś: niechcący; mimochodem. [przypis edytorski]
niechcąc (starop.) — dziś popr.: nie chcąc. [przypis edytorski]
niechcąc (starop. forma) — dziś: nie chcąc. [przypis edytorski]
niechcąc (starop. forma ort.) — dziś: nie chcąc. [przypis edytorski]
niechcąco — dziś: niechcący. [przypis edytorski]
niechcąco — dziś popr. forma: niechcący. [przypis edytorski]
niechcąco — dziś popr.: niechcący. [przypis edytorski]
niechcący (starop.) — dziś popr. forma imiesłowu: nie chcąc. [przypis edytorski]
niechce (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chce. [przypis edytorski]
niechcesz (starop. forma ort.) — dziś: nie chcesz. [przypis edytorski]
niechcę (daw.) — dziś: nie chcę. [przypis edytorski]
niechcę (starop. forma ort.) — dziś: nie chcę. [przypis edytorski]
niechcę (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chcę. [przypis edytorski]
niechciał (starop. forma ort.) — dziś: nie chciał. [przypis edytorski]
niechciał (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chciał; iakoć niechciał: jak nie chciał ci [dać przejścia itd.]. [przypis edytorski]
niechciał (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chciał. [przypis edytorski]
niechciała (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chciała; Piotr Kochanowski stosuje zamiennie pisownię łączną lub rozdzielną tego typu form. [przypis edytorski]
niechciała (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chciała. [przypis edytorski]
niechciałem (starop. forma ort.) — dziś: nie chciałem. [przypis edytorski]
niechcieć (starop. forma ort.) — nie chcieć. [przypis edytorski]
niechciwy — niepragnący. [przypis edytorski]
niechęcić — dziś: zniechęcać. [przypis edytorski]
niechędogo (daw.) — niedbale. [przypis edytorski]
niechodzić (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chodzić. [przypis edytorski]
niechta (gw.) — niech tam, niechaj. [przypis edytorski]
niechuć (starop.) — niechęć. [przypis edytorski]
niechwytny — nieuchwytny. [przypis edytorski]
niechże ci książka ta… — Goethe występuje tu jako wydawca zapisków Wertera. Od autora pochodzą rzekomo tylko: ten krótki wstęp, kilka przypisów w części pierwszej i końcowe wyjaśnienia wydawcy. [przypis redakcyjny]
Niechże cię smołą rozleje krzyż Pański! — według wierzeń ludowych przeżegnanie znakiem krzyża miało sprawiać, że diabeł zamieni się w roztopioną smołę. [przypis edytorski]
Niechże go trąd ogarnie — Trędowaci mieli opinię szczególniejszej jurności. [przypis tłumacza]
Niechże ogień świętego Antoniego sparzy kiszkę stolcową złotnika — „Ogniem św. Antoniego” nazywano chorobę różę. [przypis tłumacza]
Niechże się zapytają tej właśnie religii (…) — Mówiąc, iż Bóg chciał zaślepić potępionych. [przypis tłumacza]
niechże słucha Jezusa Chrystusa niebieskiej mądrości mistrza, tymi słowy rozkazującego — Łk 6, 2; Mt 5, 44-46. [przypis edytorski]
niechże to nie będzie u ciebie jako miedzianym brzękiem — por. I Kor. 13, 1. [przypis edytorski]
nieci — (daw.) wznieca. [przypis edytorski]
niecić — krzesać, wzniecać. [przypis edytorski]
niecić — rozniecać. [przypis edytorski]
niecić się (starop.) — wzniecać, wzbudzać się. [przypis edytorski]
niecić — wzniecać, rozniecać. [przypis edytorski]
niecierpliwy tesknic — nie mogący znosić. [przypis redakcyjny]
niecierpliwy zwłoki (starop.) — nieznoszący opóźnienia; zniecierpliwiony zwlekaniem. [przypis redakcyjny]
niecka (gw.) — podłużne naczynie z drewna. [przypis edytorski]
niecka — miska. [przypis edytorski]
niecka — podłużne, drewniane naczynie. [przypis edytorski]
niecki — drewniana, podłużna, niezbyt głęboka misa wydrążona w jednym kawałku drewna. [przypis edytorski]
niecne Danaów plemię (mit. gr.) — Danaidy, córki króla Argos Danausa. Przymuszone do małżeństwa, w noc poślubną zabiły swoich mężów, za co w zaświatach zostały skazane na karę polegającą na napełnianiu beczki bez dna wodą noszoną w dziurawych dzbanach. [przypis edytorski]
niecnota — ktoś postępujący źle, niecnotliwie, niegodziwie. [przypis edytorski]
niecnota — o kimś postępującym źle, niecnotliwie, niegodziwie. [przypis edytorski]
niecnota — o kimś postępującym źle, niegodziwie; por. cnota: daw. zaleta. [przypis edytorski]
niecnota — osoba lekkomyślna a. złośliwa (postępująca niecnotliwie). [przypis edytorski]
niecnota uciekł z aresztu — Poniński uciekł 3 lipca 1798 r., złapany na pograniczu pruskim pod Toruniem; osadzony w Warszawie w koszarach; rozprawy sądowe rozpoczęto 26 sierpnia 1789 r.; proces trwał od 1 września 1790, nie był przeto zakończony w chwili pisania Przestróg. [przypis redakcyjny]
nieco papieru z obicia — chodzi o papier z tapet pokrywających ściany. [przypis edytorski]
Nieco przed końcem urzędowania Montaigne'a (…) pozostał w domu — ten epizod, jak również wyrażanie o „dwojgu lub trojgu dziatek”, które postradał w niemowlęctwie, stanowią główne źródło legendy o egoizmie Montaigne'a. [przypis tłumacza]
niecoć (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; niecoć bych ci wspomagała: nieco wspomagałabym cię. [przypis edytorski]
niecofnięty w swym ciemnym zawodzie. — zawód tu: bieg życia, w sensie przeznaczenia. [przypis redakcyjny]
niecofniona (daw.) — niecofnięta. [przypis edytorski]
niecofnione — nie do cofnięcia. [przypis edytorski]
niecofniony (daw.) — nieodwracalny, nieunikniony. [przypis edytorski]
niecofniony — niemożliwy do cofnięcia. [przypis edytorski]
niecom się obawiał (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika, inaczej: „nieco się obawiałem”. [przypis edytorski]
niecpoń, właśc. nicpoń — człowiek mało warty, nieprzydatny (wyraz utworzony od słów: nic po nim). [przypis edytorski]
niecudny (starop.) — nie najlepszy. [przypis redakcyjny]
niecułka — drewniane naczynko. [przypis edytorski]
niecułka (gw.) — niecka. [przypis edytorski]
niecułka — mała niecka, drewniane podłużne naczynie. [przypis edytorski]
niecułka — podłużne naczynie półkolisto wydrążone w jednym kawałku drewna. [przypis edytorski]
Nieczajew, Siergiej Giennadijewicz (1847–1882) — rosyjski rewolucjonista; uczestnik ruchów studenckich, od marca 1869 na emigracji, gdzie zetknął się z Bakuninem; jesienią powrócił do kraju i założył radykalną organizację o nazwie Zemsta Ludu, rozbitą po zamordowaniu przez Nieczajewa i kilku jego towarzyszy Iwana Iwanowa, który sprzeciwiał się jego metodom i opuścił grupę (21 XI 1869); uciekł za granicę, gdzie został aresztowany i wydany władzom carskim; zmarł w Twierdzy Pietropawłowskiej; był pierwowzorem postaci Piotra Wierchowieńskiego w powieści Dostojewskiego Biesy. [przypis edytorski]
