Przypisy

odpoczywał — hebr. וַיִשְׁבְּתוּ (wajiszbetu) czasownik utworzony od rdzenia שבת (szawat): zaprzestać, zaniechać, wstrzymać, odpocząć. Z tego samego rdzenia wywodzi się słowo Szabat. [przypis edytorski]

odpomnieć — przypomnieć sobie. [przypis edytorski]

odporny — obronny; tu: broniący się przed przyjęciem informacji do wiadomości. [przypis edytorski]

odpowiedną — dziś popr.: odpowiednią. [przypis edytorski]

odpowiedni — tu: odpowiadający. [przypis edytorski]

odpowiedzi Archezilausa (…) — parafraza, por. Diogenes Laertios, Arkesilaos, [w:] Żywoty i poglądy słynnych filozofów, IV, 43. [przypis edytorski]

odpowiedział: „Ja” — «Nie powiedział ‘ja jestem Esaw’ tylko ‘ja’», zob. Raszi do 27:24. [przypis edytorski]

odpowiedziano mi, że ją dopiero za parę tygodni zobaczę — według ówczesych pojęć pannie nie wypadało odwiedzać młodej matki. [przypis edytorski]

odpowiedzieć imieniem — tu: odpowiedzieć w imieniu. [przypis edytorski]

odpowiedzieli — «[Laban] był człowiekiem niegodziwym i wyrwał się do odpowiadania przed swoim ojcem», zob. Raszi do 24:50. [przypis edytorski]

odpowiedzieli spartańskim: „Przyjdźcie i spróbujcie!” — król spartański Leonidas, kiedy przed bitwą pod Termopilami władca Persji Kserkses I wezwał Spartan, by złożyli (oddali) broń, miał odpowiedzieć: „Przyjdź i weź” (Plutarch, Powiedzenia królów i wodzów. Powiedzenia spartańskie). [przypis edytorski]

odpowiedzże — daw. konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; inaczej: odpowiedz koniecznie, odpowiedz wreszcie. [przypis edytorski]

odpowiedzże — znaczenie: odpowiedz koniecznie (konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że). [przypis edytorski]

odpowiedź — tu: odpowiedzialność. [przypis edytorski]

odpoznawać (daw.) — rozpoznawać w czymś coś, co znało się dawniej. [przypis edytorski]

odpór (daw.) — obrona. [przypis edytorski]

odprawa (daw.) — załatwienie, rozstrzygnięcie. [przypis edytorski]

odprawa, jaką dał Mickiewicz swoim krytykom warszawskim — we wstępie petersburskiego wydania Poezyj (1829), t. I, s. V–XXXII, pt.: O krytykach i recenzentach warszawskich. [przypis edytorski]

odprawiać wtedy będziesz ten obrządek — Święto Pesach rozpoczyna się od Sederu (hebr. סֵדֶר, dosł. porządek, kolejność), rytualnego posiłku, podczas którego w odpowiedniej kolejności odczytuje się Hagadę (zbiór cytatów z Tory dotyczących wyjścia z Egiptu, komentarzy rabinicznych i modlitw na tę noc), odmawia błogosławieństwa, pije wino, spożywa określone produkty i śpiewa tradycyjne pieśni na pamiątkę wyjścia z niewoli egipskiej. [przypis edytorski]

odprawiła Janów — lm imienia męża użyta na określenie pary małżeńskiej; znaczenie: odprawiła Jana i jego żonę. [przypis edytorski]

odprawować (daw.) — dziś: odprawiać. [przypis edytorski]

odprawować (daw.) — odprawiać. [przypis edytorski]

odprawować posły — dawać odprawę posłom; wysłuchać posłów. [przypis edytorski]

odprawować się (daw.) — odbywać się. [przypis edytorski]

odprawować (starop.) — odprawiać. [przypis edytorski]

odprawowali (starop. forma) — odprawiali; tu: sprawowali (straż). [przypis edytorski]

odprawowali (starop.) — odprawiali. [przypis edytorski]

odprawował (starop. forma) — odprawiał. [przypis edytorski]

odprawowały się (daw. forma) — dziś: odprawiały się; odbywały się. [przypis edytorski]

odprawowć — dziś: odprawiać. [przypis edytorski]

odprawujący — dziś: sprawujący. [przypis edytorski]

odprowadzić — właśc. odprawić. [przypis edytorski]

odprószanie — tu: odkurzanie; por.: oprószyć. [przypis edytorski]

odprzysiąc — przysiąc odstąpienie od czegoś. [przypis edytorski]

odpukać — tu: pouderzać lekko palcem w niemalowane drewno, co zgodnie z przesądem ma zapobiec nieszczęściu. [przypis edytorski]

odpust — tu: lokalna uroczystość kościelna połączona z urządzanym z tej okazji kiermaszem, festynem itp. [przypis edytorski]

odpust — w religii katolickiej darowanie bądź zmniejszenie kary za grzechy, które zostały już odpuszczone. [przypis edytorski]

odpytać — tu: odzyskać. [przypis edytorski]

odra — choroba zakaźna atakująca przede wszystkim dzieci; do jej objawów należy wysypka. [przypis edytorski]

Odra — rzeka w Europie Środkowej, płynąca przez Czechy, Polskę i Niemcy. [przypis edytorski]

Odra — rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terytorium Czech, Polski i Niemiec. [przypis edytorski]

Odra — rzeka w środkowej Europie, płynąca przez Czechy, Polskę i Niemcy. [przypis edytorski]

odrachować (daw.) — dziś: odliczyć. [przypis edytorski]

odrachować — odliczyć pewną liczbę, kwotę. [przypis edytorski]

odraźliwy — odrażający. [przypis edytorski]

odrażać (daw.) — zrażać, zniechęcać. [przypis edytorski]

odrażać — zniechęcać. [przypis edytorski]

odrobek (daw.) — odpracowanie długu. [przypis edytorski]

odrodzon — skrócona forma r.m.; odrodzony. [przypis edytorski]

odróbka — tu: odrobinka. [przypis edytorski]

odród — odrodzenie. [przypis edytorski]

odrutowane naczynie — dawniej rozbite naczynia ceramiczne, np. gliniane garnki, drutowano, tj. mocno ściągano pękniętą skorupę drucianą siatką; praktyka ta i zawód druciarzy stopniowo zanikały po I wojnie światowej wskutek fabrycznej produkcji tanich naczyń glinianych i kamionkowych, których nie opłacało się drutować. [przypis edytorski]

odruzg — odłam. [przypis edytorski]

odruzgi (daw.) — odpryski. [przypis edytorski]

odrwić (daw.) — oszukać. [przypis edytorski]

odrwić — tu daw.: oszukać. [przypis edytorski]

odryna (reg.) — budynek, w którym przechowuje się siano. [przypis edytorski]

odrzec się czegoś — wyrzec się czegoś. [przypis edytorski]

odrzecze — dziś: odrzeknie. [przypis edytorski]

odrzecze — dziś popr. forma: odrzeknie. [przypis edytorski]

Odrzekł — u Cylkowa 'I rzekł'. [przypis edytorski]

odrzucać zysk — dziś w tym znaczeniu: przynosić zysk. [przypis edytorski]

odrzucił — tu: odpowiedział. [przypis edytorski]

odrzwia — konstrukcyjne ujęcie otworu drzwiowego, złożone z węgarów i nadproża. [przypis edytorski]

odrzwia — tu: duże i ciężkie drzwi. [przypis edytorski]

odrzykoń — tu jako wyzwisko: Niemowa zdaje się nawiązywać do wilczej natury Kulasa, który polował na różne zwierzęta, również konie czy cielęta. [przypis edytorski]

Odrzykoń — w oryginale imię oznaczało mniej więcej „ten, kto oszczędza na koniach”, co jest dokładną odwrotnością postępowania bohatera. [przypis edytorski]

odsada — krawędź wału. [przypis edytorski]

odsada — odróżnienie. [przypis edytorski]

odsadzić się — oddalić się od kogoś lub czegoś. [przypis edytorski]

odsadzić — tu: odepchnąć. [przypis edytorski]

odsądzić — tu daw.: pozbawić wyrokiem sądu praw do czegoś. [przypis edytorski]

odsednienie — uszkodzenie skóry grzbietu konia spowodowane uciskiem uprzęży. [przypis edytorski]

odsełane (daw. forma) — dziś: odsyłane. [przypis edytorski]

odsep — opłata w formie odsypanej mąki. [przypis edytorski]

odsetka (daw.) — procent od kwoty; dziś tylko w lm: odsetki. [przypis edytorski]

odsiecz wiedeńska — wyprawa wojsk Jana III Sobieskiego na odsiecz Wiedniowi oblężonemu przez armię turecką, ukoronowana zwycięską bitwą pod Wiedniem, stoczoną 12 września 1683. [przypis edytorski]

odsieczy (starop. forma) — dziś M.lm: odsiecze. [przypis edytorski]

odsiedziałem karę pięć lat więzienia — popr.: odsiedziałem karę pięciu lat więzienia. [przypis edytorski]

odsiedziałeś wieżę u mnie — tzn. odsiedziałeś u mnie przykry, długi czas, jak w więzieniu. [przypis edytorski]

odsię — od siebie. [przypis edytorski]

odsłoniony — dziś raczej: odsłonięty. [przypis edytorski]

odsłoń (neol.) — odkryty stok wzgórza. [przypis edytorski]

odsługa (daw.) — usługa oddana za usługę. [przypis edytorski]

odstawione — od piersi, pod koniec 24 miesiąca życia dziecka, zob. Raszi do 21:8. [przypis edytorski]

odstawując — dziś: odstawiając. [przypis edytorski]

odstępnie napisałem — tu: odchodząc od tematu. [przypis edytorski]

odstępywali — dziś popr. forma: odstępowali. [przypis edytorski]

odstrojony — dziś: rozstrojony. [przypis edytorski]

odstrychnąć się (daw.) — tu: oddalić się, zerwać a. ochłodzić stosunki. [przypis edytorski]

odstrychnienie się — tu: odcięcie się, odłączenie się. [przypis edytorski]

odstrzelona — odłączona, odseparowana. [przypis edytorski]

odszedszy (starop. forma) — odszedłszy. [przypis edytorski]

odszpuntować — otworzyć beczkę, wyciągając z niej szpunt (kołek zatykający otwór). [przypis edytorski]

odszpuntować — otworzyć beczkę z winem, wyjmując szpunt. [przypis edytorski]

odtąd stało się „Życie” tym, czym być powinno — po oświadczeniu Daszyńskiej, że wycofuje się z Redakcji „Życia”, zmienia ono podtytuł z „Tygodnik Ilustrowany Społeczno-polit. i Naukowy” na „Tygodnik Ilustrowany Literacko-artystyczny”. [przypis edytorski]

odtądem była zafrasowaną (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: odtąd byłam zafrasowana. [przypis edytorski]

odtęschnieć (daw.) — przestać tęsknieć. [przypis edytorski]

odtrącając list jak plugawy owad — dziś z D.: (…) jak plugawego owada. [przypis edytorski]

odtroczyć (daw.) — odwiązać. [przypis edytorski]