Przypisy

à la (fr.) — na sposób, w stylu. [przypis edytorski]

à la (fr.) — na wzór, na sposób przypominający coś innego. [przypis edytorski]

à la (fr.) — niby, w stylu, na modłę. [przypis edytorski]

à la (fr.) — wykonany w sposób przypominający coś innego. [przypis edytorski]

à la Franconi (fr. i wł.) — na sposób Franków. [przypis edytorski]

à la gloire (fr.) — dla sławy. [przypis edytorski]

à la guerre comme a la guerre (fr.) — na wojnie, jak to na wojnie. [przypis edytorski]

à la guerre comme à la guerre (fr.) — na wojnie, jak to na wojnie. [przypis edytorski]

à la Lassalle — w stylu Lassalle'a. Antoine Charles Louis de Lassalle (1775–1809) był generałem wojsk napoleońskich, kawalerzystą; jego strój składał się z ciemnej, bogato szamerowanej złotem kurtki, której kołnierz (wysoka stójka w stylu epoki) była wykończona futrem, następnie z czerwonych szarawarów u dołu wpuszczonych w wysokie do kolan, czarne buty, zaś u góry przepasanych szeroką szarfą. [przypis edytorski]

à la lettre (fr.) — dosłownie. [przypis edytorski]

à la longue (fr.) — na długo, w dłuższej perspektywie. [przypis edytorski]

à la longue (fr.) — na dłuższą metę. [przypis edytorski]

À la manière de… (fr.: Na sposób…) — tytuł popularnej serii zbiorów pastiszy napisanych przez Paula Reboux i Charlesa Müllera (1908, 1910, 1913); po śmierci Müllera kolejne pisał sam Reboux (1925, 1950). Naśladujące styl Octave'a Mirbeau opowiadanie Pour les pauvres (Dla biednych) opublikowano w drugiej serii, z roku 1910. [przypis edytorski]

à la manière russe (fr.) — na modłę rosyjską. [przypis edytorski]

à la manière russe (fr.) — na sposób rosyjski. [przypis edytorski]

à la Marie-Antoinette (fr.) — na wzór Marii Antoniny. [przypis edytorski]

à la mer comme à la guerre (fr.) — na morzu jak na wojnie (trawestacja francuskiego przysłowia: „na wojnie, jak na wojnie”). [przypis edytorski]

à la millanaise (fr.) — po mediolańsku. [przypis edytorski]

à la page, być (z fr.) — być na bieżąco, orientować się. [przypis edytorski]

à la Pompadour — na podobieństwo pani Pompadour (wpływowej kochanki króla Francji Ludwika XV). [przypis edytorski]

à la reine (fr.) — po królewsku. [przypis edytorski]

à la Saint Jean (fr.) — na sposób św. Jana; szarańcze à la Saint Jean: aluzja do biblijnego Jana Chrzciciela, który przebywając na pustkowiu, żywił się szarańczą i miodem leśnym (Mk 1, 6; Mt 1, 4). [przypis edytorski]

à la Titus (fr.) — na wzór Tytusa. [przypis edytorski]

à la tortue (fr.) — na żółwia, w stylu żółwia (żółwiowym) itp. [przypis edytorski]

à la turque (fr.) — na wzór turecki. [przypis edytorski]

à la valentienne (fr.) — po walencku (od nazwy hiszpańskiego miasta Walencja). [przypis edytorski]

à ma table (fr.) — przy mym stole. [przypis edytorski]

Á mon seul désir (fr.) — dla mojego jedynego pragnienia. [przypis edytorski]

à Mr le Dauphin, et quand il sera un peu grand (fr.) — Delfinowi, a kiedy będzie trochę większy; Delfin: następca tronu Francji. [przypis edytorski]

ὰ μεν πολλοις δοκει ταυτά γε ειναι φαμέν (gr.) — to, co się powszechnie wydaje, takie jest (por. Arystoteles, Etyka nikomachejska X 2). [przypis edytorski]

à notre Grand d'Espagne qui baise et rebaise un milion de fois son aimable mouche, et moi tout autant la belle Mimi, la bécasse, le cher ortolan (fr.) — do naszego Granda Hiszpańskiego, który całuje i całuje na nowo po tysiąc razy swoją miłą muszkę, a ja tyleż samo moją piękną Mimi, bekasa [gąskę], drogiego ortolana [odmiana trznadla]. [przypis edytorski]

à outrance (fr.) — do ostateczności, przesadnie. [przypis edytorski]

à outrance (fr.) — do przesady. [przypis edytorski]

à part (fr.) — oprócz, z wyjątkiem, tu: z boku. [przypis edytorski]

à peu près (fr.) — mniej więcej. [przypis edytorski]

à propos de bottes (fr.) — nie na temat (dosł.: na temat butów). [przypis edytorski]

à propos (fr.) — a odnośnie do tej kwestii. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — co się tyczy, w związku z; wyrażenie wprowadzające nowy temat w nawiązaniu do czegoś. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — nawiasem mówiąc, przy okazji. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — odnoszący się do tematu, tu: aktualny, na czasie. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — przy okazji. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — przy sposobności, w związku z tematem. [przypis edytorski]

á propos (fr.) — przy sposobności, w związku z tematem. [przypis edytorski]

á propos (fr.) — w odniesieniu do poruszanego tematu. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — w odniesieniu do. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — w związku z tym, nawiasem mówiąc. [przypis edytorski]

à propos (fr.) — wyrażenie wprowadzające temat wypowiedzi. [przypis edytorski]

à qui portez-vous ces gâteaux, monsieur (fr.) — komu niesie pan te ciastka, panie. [przypis edytorski]

à quoi bon les richesses (fr.) — po co bogactwa. [przypis edytorski]

à rebours (fr.) — na odwrót. [przypis edytorski]

à rebours (fr.) — na odwrót. [przypis edytorski]

à rebours (fr.) — na opak, na odwrót. [przypis edytorski]

à rebours (fr.) — na opak, na odwrót; także: tytuł powieści Joris-Karla Huysmansa (1848–1907), fr. pisarza i krytyka sztuki, skandalisty, który w À rebours (1884; pol. tłum. Na wspak) w osobie gł. bohatera, diuka des Esseintes, sportretował „dekadenta doskonałego”, powieść zyskała rozgłos podczas procesu przeciwko Oscarowi Wilde'owi w 1895 r., ponieważ oskarżyciel odwołał się do niego jako przykładu literatury „sodomicznej”. [przypis edytorski]

à rebours (fr.) — na opak. [przypis edytorski]

à Rogenouff (fr.) — w Rożnowie. [przypis edytorski]

À sa Majesté le Roi Amatifou d'Assinie (fr.) — Do Jego Królewskiej Mości Amatifu z Assini. [przypis edytorski]

à son aise (fr.) — dobrze, wygodnie. [przypis edytorski]

à son pays (fr.) — do swego kraju. [przypis edytorski]

à tout prix (fr.) — za wszelką cenę. [przypis edytorski]

à tout prix (fr.) — za wszelką cenę. [przypis edytorski]

à tout Seigneur tout honneur (fr.) — każdemu według zasług. [przypis edytorski]

à toute volée (fr.) — ze wszystkich dział. [przypis edytorski]

à tue-tête (fr.) — na całe gardło. [przypis edytorski]

á vol d’oiseau (fr.) — w linii prostej; tu prawdop. błędnie użyte w dosł. znaczeniu „z lotu ptaka”. [przypis edytorski]

à vol d’oiseau (fr.) — z lotu ptaka. [przypis edytorski]

à vol d'oiseau (fr.) — z lotu ptaka. [przypis edytorski]

ἀδιαφορία (gr.) — adiafora; obojętność, zobojętnienie (wobec świata zewnętrznego a. wartości moralnych: dobra i zła). [przypis edytorski]

ágrafoj nomoj, właśc. agraphoi nomoi (gr. ἄγραφοι νόμοι) — prawa boskie mające wyższość nad ludzkimi. [przypis edytorski]

ἀκίνητος πάντα κινεῖ (gr.) — Arystoteles wspomina o tym w traktacie z zakresu filozofii przyrody, zatytułowanym O niebie. [przypis edytorski]

ἀκίνητος πάντα κινεῖ (gr.) — nieporuszony wszystko porusza. [przypis edytorski]

Álvarez del Vayo, Julio (1891–1975) — hiszpański publicysta, polityk i dyplomata; minister stanu w rządzie republikańskim Largo Caballero podczas wojny domowej, później Generalny Komisarz Wojny. [przypis edytorski]

ándres klerykowiajoj — żart. określenie, zbudowane według zasad słowotwórstwa i odmiany w grece: mężowie klerykowscy. [przypis edytorski]

ἄνεμος, Acc. ἄνεμον, anemos, anemon (gr.) — wiatr. [przypis edytorski]

αντιχειρ — transkr.: antixeir. [przypis edytorski]

απλώς, absolute — bezwzględnie. [przypis edytorski]

ἀποθανεῖν (gr.) — umrzeć (bezokolicznik aorystu strony czynnej); tu: śmierć samobójcza. [przypis edytorski]

ἄστυ (gr.) — miasto; w Attyce: Ateny, centralna część miasta-państwa (polis) w przeciwieństwie do okolicznych wiosek, portów i innych terenów. [przypis edytorski]

αὐτουργός τις τῆς φιλοσοφιας (gr.) — ten, kto wykonał samodzielnie pracę filozoficzną. [przypis edytorski]

B. C. (ang. British Columbia) — Kolumbia Brytyjska, prowincja Kanady. [przypis edytorski]

b… ch — w innym wydaniu: lupanarach. [przypis edytorski]

B. — chodzi o Bychów nad Dnieprem, w obwodzie mohylewskim; obecnie Białoruś. [przypis edytorski]

Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad — jedna z najważniejszych i najstarszych upaniszad, wedyjskich tekstów religijno-filozoficznych, tworzących święte księgi hinduizmu. [przypis edytorski]

b.m. — skrót od: bieżącego miesiąca. [przypis edytorski]

B. T. — skrót od Board of Trade — wydział handlowy. [przypis edytorski]

Baader, Franz von (1765–1841) — niemiecki filozof, jeden z najbardziej wpływowych teologów swojej epoki; potępiał większość filozofii europejskiej od czasów Kartezjusza jako prowadzącą do ateizmu. [przypis edytorski]

Baal a. Belial — bóstwo pogańskie, często wspominane w Biblii. [przypis edytorski]

Baal — bożek pogański, wspominany w Starym Testamencie, tu oczywisty anachronizm. [przypis edytorski]

Baal — bóstwo semickie, czczone też w Egipcie, potem w Rzymie jako bóg słońca. [przypis edytorski]

Baal — bóstwo semickie, czczone w Kanaanie (daw. Palestyna, Fenicja, dziś Syria; ośrodek kultu znajdował się w mieście Ugarit); bóg burzy, deszczu i płodności, władca świata; jego atrybutem był byk. Baal był synem Dagona, włądzę nad światem otrzymał od najwyższego boga El, za wstawiennictwem swej siostry (i ukochanej), bogini miłości i płodności Anat. Mit o Baalu opowiada o cyklicznym odrodzeniu: co roku młodzieńczy, pełen zapału i życiodajnej siły bóg deszczu ginął w walce z bogiem śmierci i skwaru letniego, Motem, aby po zstąpieniu do świata podziemnego powstać z martwych na wiosnę. Treścią mitu jest nieustanna, cykliczna walka między życiem a śmiercią oraz oczyszczenie wewnętrzne; po dokonaniu zabójstwa na Baalu, najgorszego z najgorszych czynów, siła jego wroga wyczerpywała się, otwierając drogę do odrodzenia. Baal oznacza właśc.: Pan; imię boga brzmiało Haddu, Hadad a. Adad. Kult Baala sprowadził do Rzymu cesarz Heliogabal (204–222 n.e.), który był kapłanem syryjskiego bóstwa (El Gabal; stąd imię Heliogabala); próbował podporządkować Baalowi inne bóstwa, m.in. poprzez symboliczne gesty przeniesienia do świątyni Baala ognia Westy, kamienia Kybele (Bogini Matki), Palladium ze świątyni Ateny itp.; poczynania te uznano za objaw szaleństwa cesarza i po zgładzeniu Heliogabala zakazano kultu Baala w Rzymie. [przypis edytorski]

Baal — bóstwo semickie, czczone w Kanaanie (Palestyna, Fenicja, Syria), bóg burzy, deszczu i płodności, władca świata; mit o Baalu opowiada o cyklicznym odrodzeniu: co roku ginął w walce bogiem śmierci i skwaru letniego, Motem, aby po zstąpieniu do świata podziemnego powstać z martwych na wiosnę. [przypis edytorski]

Baal — bóstwo semickie, jego miejscem kultu było Ugarit. [przypis edytorski]

Baal Fenicjan, Zeus Greków i Jowisz Latynów — bogowie burzy, będący jednocześnie władcami bogów w religiach wskazanych ludów. [przypis edytorski]

Baal — kananejski bóg przyrody i płodności. [przypis edytorski]

Baal (mit.) — dosł.: „Pan”, tytuł boga Hadada (Adada), gł. bóstwa ludów zachodniosemickich (Palestyny, Fenicji, Syrii), władcy świata, boga burzy i deszczu; słowo „Baal” często występuje w Biblii na określenie różnych bogów pogańskich. [przypis edytorski]

Baal (mit.) — dosł.: „Pan”, tytuł boga Hadada (Adada), głównego bóstwa ludów zachodniosemickich (Palestyny, Fenicji, Syrii), władcy świata, boga burzy i deszczu. [przypis edytorski]

Baal (mit.) — dosł.: „Pan”, tytuł boga Hadada (Adada), głównego bóstwa ludów zachodniosemickich (Palestyny, Fenicji, Syrii), władcy świata, boga burzy i deszczu; słowo „Baal” często występuje w Biblii na określenie różnych bogów pogańskich. [przypis edytorski]

Baal — semickie bóstwo; władca świata, bóg życiodajnego deszczu i burzy; co roku stawał do walki z bogiem śmierci Motem, w wyniku której ginął, a następnie odradzał się na wiosnę. [przypis edytorski]

Baal — semickie bóstwo, z ośrodkiem kultu w mieście Ugarit. Władca świata, bóg życiodajnego deszczu i burzy. Co roku stawał do walki z bogiem śmierci Motem, w wyniku której ginął, a następnie odradzał się na wiosnę. [przypis edytorski]

Baal Sydon — „Pan Sydonu”, tytuł boga. Baal używane również w zastępstwie imienia głównego boga ludów zachodniosemickich (Palestyny, Fenicji, Syrii), władcy świata, boga burzy i deszczu. [przypis edytorski]

Baala i Astarata — właśc. Astarte a. Asztarte: imię fenickiej i kananejskiej bogini miłości, płodności i wojny (utożsamianej z babilońsko-asyryjską Isztar i gr. Afrodytą); zw. Królową Niebios (oraz Królową Baala, boga deszczu i burzy); przedstawiana była jako naga kobieta, trzymająca kwiaty lotosu i stojąca na grzbiecie lwa a. konia; do obrzędów kultu Astarte należały świątynne akty seksualne wyznawców z kapłankami bogini zw. kedesza; Astarte oddawano cześć pod postacią betyli (dużych, pionowych kamieni; nazwa oznacza: dom boga), paląc kadzidła i składając ofiary z jedzenia, zwierząt, czasem także małych dzieci; w mitologii staroirańskiej Astarte wraz z boginią Anat wspierała życiodajnego boga Baala w walce z jego wrogami. [przypis edytorski]