Potrzebujemy Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas 489 czytelników i czytelniczek.
Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 500 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | białoruski | biologia, biologiczny | botanika | chemiczny | dawne | filozoficzny | francuski | geologia | grecki | gwara, gwarowe | hebrajski | historia, historyczny | hiszpański | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | medyczne | mitologia | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | niemiecki | poetyckie | polityczny | portugalski | potocznie | przestarzałe | przysłowiowy | regionalne | religijny, religioznawstwo | rosyjski | rzadki | rzymski | staropolskie | teatralny | turecki | ukraiński | włoski | wojskowy
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 8127 przypisów.
Astrea — „gwiaździca”, przydomek bogini sprawiedliwości, Dike; w wieku złotym przebywała z ludźmi na ziemi, w wieku spiżowym ostatnia przeniosła się do nieba, gdzie jako Panna błyszczy w zodiaku. [przypis redakcyjny]
Astrea — obszerna powieść sielankowa Honoriusza d'Urfé, publikowana w częściach między 1607 a 1627, niezmiernie popularna w Europie; jej akcja rozgrywa się w V w. w lasach w okolicach Forez. [przypis edytorski]
Astrea — romans sielankowy Honoriusza d'Urfé z 1. poł. XVII w. [przypis edytorski]
Astrea — sławna swojego czasu powieść pasterska Honoriusza d'Urfé (1567–1625), osnuta na prawdziwych zdarzeniach, a przedstawiająca pod maską pasterzy współczesne autorowi osoby. [przypis tłumacza]
astrofil (z gr.) — miłośnik gwiazd. [przypis redakcyjny]
astrolabia — przyrząd do mierzenia kątów, używany przy pomiarach astronomicznych i geodezyjnych. [przypis redakcyjny]
astrolabia własc. astrolabium — dawny przyrząd do wyznaczania pozycji na ziemi względem ciał niebieskich. [przypis redakcyjny]
astrolabium — dawny przyrząd astronomiczny służący do wyznaczania pozycji gwiazd. [przypis edytorski]
astronomii — zgodnie z melodią wiersza wyraz ten powinien być czytany jako pięciosylabowy: as-tro-no-mi-i. [przypis edytorski]
astrosoma (gr.) — ciało astralne. [przypis edytorski]
Astulf — właśc. Aistulf, król longobardzki, pokonany przez Pipina; „potomka jego”, tj. syna, Dezyderiusa, wziął Karol Wielki do niewoli. [przypis redakcyjny]
astur palumbarius — niekad nesotus žudytojas, jau nesakysim vilkas, bet tigras paukščių sviete. [przypis edytorski]
Asturgia — Asturia, kraina w północnej Hiszpanii nad Zatoką Biskajską. [przypis redakcyjny]
Astyages — ostatni władca państwa Medów, panował 585–550 p.n.e.. [przypis edytorski]
Astyages w Medii umarł — Ksenofont przekształca historię w celu moralno-wychowawczym. Astyages nie umarł jako król Medii, lecz stracił władzę w 550 r. przed Chr. na rzecz Cyrusa, który, objąwszy w 558 r. tron w Persji, podniósł bunt przeciwko dziadkowi; wojsko medyjskie przeszło na stronę Cyrusa. Z Astyagesem obszedł się zwycięzca łaskawie; kazał mu mieszkać w Hyrkanii (kraj nad Morzem Kaspijskim). [przypis tłumacza]
Astyanaks (mit. gr.) — syn Hektora i Andromachy, zginął jako małe dziecko po zdobyciu Troi, zrzucony z murów miejskich przez Neoptolemosa (wg innej wersji przez Odyseusza), żeby uniemożliwić spełnienie się przepowiedni, wg której miał odbudować miasto. [przypis edytorski]
Astydamasa Alkmeon — Astydamas, siostrzeniec Ajschylosa, jeden z najpłodniejszych tragediopisarzy, z którego dzieł nic się nie dochowało, wystąpił około roku 390 p.n.e., o tragedii jego Alkmeon nic nie wiemy. Alkmeon zabił matkę swoją Eryfilę. [przypis tłumacza]
Astyjanaks — imię znaczące: obrońca miasta. [przypis edytorski]
Asuan — miasto w płd. Egipcie położone na wschodnim brzegu Nilu, stolica gubernatorstwa Asuan. [przypis edytorski]
asumpt (daw.) — powód, zachęta. [przypis edytorski]
asumpt (łac.) — pretekst. [przypis edytorski]
asumpt — pobudka, zachęta. [przypis edytorski]
asumpt — początek, zachęta. [przypis edytorski]
asumpt — powód do czegoś, tu: biorąc sobie za powód kolor skóry zapaśnika. [przypis edytorski]
asumpt (przest.) — impuls, pobudka, powód do czegoś; pretekst. [przypis edytorski]
asumpt (przest.) — impuls, pobudka. [przypis edytorski]
asumpt (przest.) — powód, zachęta. [przypis edytorski]
asumpt (przest.) — powód; zachęta. [przypis edytorski]
asumpt — zachęta, powód. [przypis edytorski]
Aswerus — jeden z królów perskich, znany z księgi Estery. Historycy uważają go za Kserksesa (486–465); Aman pragnął zgubić Żydów, po udaremnieniu jego planów powiesił się. [przypis redakcyjny]
Aswerusowa żona — postać z biblijnej Księgi Estery, żona króla perskiego, która odmówiła przyjścia przed oblicze męża, gdy ten ją wezwał; za nieposłuszeństwo król ukarał ją rozwodem; jej następczynią została Estera. [przypis edytorski]
asygnacja — dokument, pisemne zlecenie wydania pieniędzy lub innych świadczeń. [przypis edytorski]
asygnacja — tu: piśmienne zlecenie, upoważniające do podjęcia pieniędzy. [przypis redakcyjny]
asygnacja (z łac.) — dokument, pisemne zlecenie wydania pieniędzy lub innych świadczeń. [przypis edytorski]
asygnacją — [z] poleceniem pisemnym. [przypis redakcyjny]
asygnacyjne pieniądze — pieniądze papierowe, banknoty. [przypis edytorski]
asygnata (daw.) — pieniądz papierowy; banknot. [przypis edytorski]
asygnata kasowa — tu: pisemne zlecenie upoważniające do podjęcia pieniędzy w kasie. [przypis edytorski]
asygnata — tu: banknot. [przypis edytorski]
asygnatka, właśc. asygnata — dokument w formie kwitu kasowego będący dowodem dokonanych wpłat lub wypłat. [przypis edytorski]
Asyle de nuit (fr.) — schronienie nocne. [przypis edytorski]
Asyle de nuit (frz.) — Übernachtungsstätte für Arme und Obdachlose. [przypis edytorski]
asylum (łac.) — azyl, schronienie. [przypis edytorski]
asylum (łac.) — miejsce schronienia, kryjówka. [przypis edytorski]
asylum (łac.) — schronienie. [przypis redakcyjny]
asylum (z łac.) — azyl. [przypis edytorski]
asymilacja — przyswajanie; w biologii proces, dzięki któremu żyjące organizmy przyjmują pokarmy i przetwarzają je na część własnej substancji stałej lub płynnej. [przypis autorski]
asymptota (z gr. niestykająca się) — jest to linia prosta, dążąca do zetknięcia się z linią krzywą, ciągnącą się w nieskończoność, lecz niemogąca jej dosięgnąć; tak że można ja uważać za styczną do linii krzywej w odległości nieskończenie wielkiej; stąd nazwano ją u nas ledwo-nie-styczną. [przypis redakcyjny]
asymptotyczny — zbliżający się coraz bardziej do czegoś, ale niemogący tego nigdy dosięgnąć. [przypis edytorski]
Asyria — starożytne państwo semickie w płn. Mezopotamii, na terenie ob. Iraku; pierwsze królestwo asyryjskie: w dzisiejszej terminologii: okres staroasyryjski (ok. 2025–1750 p.n.e.), zapoczątkowany powstaniem niezależnego miasta-państwa Aszur, zakończony podbojem Asyrii przez Hammurabiego. [przypis edytorski]
Asyryjczykowie — dziś popr.: Asyryjczycy. [przypis edytorski]
asyryjski — odnoszący się do Asyryjczyków, semickiego ludu, który w XXI w. p.n.e. utworzył w północnej Mezopotamii (ob. płn. Irak) państwo (Asyrię), istniejące do 612 p.n.e. [przypis edytorski]
asystencja (daw.) — asysta, grupa osób towarzyszących komuś; straż. [przypis edytorski]
asystencja (daw.) — asysta; straż towarzysząca. [przypis edytorski]
asystencja (daw.) — asystowanie, towarzyszenie komuś; asysta, grupa osób towarzyszących komuś, w szczególności występujących jako uroczysty orszak podczas jakiejś ceremonii. [przypis edytorski]
asystencja (daw.) — asystowanie, towarzyszenie komuś. [przypis edytorski]
asystencja (daw.) — grupa ludzi towarzyszących; świta, orszak. [przypis edytorski]
asystencja (daw.) — otoczenie, straż. [przypis redakcyjny]
asystencja (daw.) — towarzystwo. [przypis edytorski]
asystencja — dwór, służba. [przypis redakcyjny]
asystencja — tu: orszak zbrojny. [przypis redakcyjny]
asystent — tu: dworzanin, członek świty. [przypis redakcyjny]
Asz esu, pone! — (to) ja jestem, panie! [przypis autorski]
Asz esu, pone — (to) ja jestem, panie. [przypis edytorski]
Aszanci, dziś popr.: Aszantowie a. Aszanti — grupa plemion zamieszkujących obecną Ghanę w Afryce Zachodniej. [przypis edytorski]
Aszanti, Aszantowie a. Asante — lud afrykański zamieszkujący Ghanę, Togo i Wybrzeże Kości Słoniowej; na pocz. XVIII w. stworzyli imperium w Afryce Zachodniej; toczyli walki z sąsiednimi królestwami i plemionami, pokonali Brytyjczyków w pierwszych dwóch z czterech wojen (1823–1896). [przypis edytorski]
Aszanti, Aszantowie a. Asante — lud afrykański zamieszkujący Ghanę, Togo i Wybrzeże Kości Słoniowej, razem z m.in. Adansi, Akwamu, Assini, Fanti i Denkira należący do grupy Akan; na pocz. XVIII w. stworzyli imperium w Afryce Zachodniej; toczyli walki z sąsiednimi królestwami i plemionami, pokonali Brytyjczyków w pierwszych dwóch z czterech wojen (1823–1896). [przypis edytorski]
Aszer — od hebr. אֹשֵׁר (oszer): ‘szczęście, szczęśliwy’. [przypis edytorski]
aszery — „Były to drzewa, które czcili”, Raszi do 34:13 [1]. Słupy Aszery były to święte drzewa bądź drewniane kolumny stawiane ku czci Aszery, kanaanejskiej bogini utożsamianej z płodnością, macierzyństwem i drzewami. [przypis tradycyjny]
Aszkenaz — w literaturze rabinicznej Aszkenaz było najpierw kojarzone z regionem Scytów, później z terytoriami słowiańskimi, a od XI wieku z północną Europą i Niemcami, w okresie wczesnego średniowiecza Żydzi z Europy Środkowej i Wschodniej zaczęli być nazywani aszkenazim czyli Żydami aszkenazyjskimi. [przypis edytorski]
Aszmenims kardo tuoj, pervėres širdį…. — Nėra tad dyvo [dyvas — nuostabus dalykas, keistenybė. red. WL.], kad prūsai ir jų broliai lietuviai kryžiokų neapkentė, kuri neapykanta, galima sakyti, buvo įgimta jų charakteriui. Stabmeldiškais laikais, o net ir krikščioniškais, laidojant lietuvį ar prūsą, raudotojai giedodavo: eik, vargše, iš vargų šios pasaulės į laimingesnį gyvenimą, kur kraujageriai vokiečiaineviešpatus tau, tiktai tu jiesiems. Apie ką liudija Bielskis ir Strijkovskis. Iki šio laiko Prūsų Lietuvoje labai užgautum kaimietį, jei jį pavadintum vokiečiu. [przypis autorski]
aszpez — kucharz. [przypis autorski]
Asztaroth (hebr. lm), właśc. Asztarte (mit.) — zachodniosemicka (fenicka, kananejska i syryjska) bogini płodności, miłości, seksu i wojny, odpowiednik mezopotamskiej Isztar. Wg Herodota (Dzieje I, 199) w Babilonie istniał zwyczaj, że każda kobieta raz w życiu musiała siąść przez świątynią bogini i oddać się za symboliczną, dowolną kwotę pierwszemu obcemu mężczyźnie, który jej to zaproponuje. Świadectwo Herodota bywa kwestionowane, ponadto taki zwyczaj nie musiał występować w Syrii. [przypis edytorski]
Aszur — Asyria, kraina historyczna położona na terenie dzisiejszego Iraku, w górnym biegu rzek Tygrys i Eufrat. [przypis edytorski]
Aszwa (z litew.) — klacz. [przypis autorski]
Aszynow, Mikołaj Iwanowicz (1856–1902) — rosyjski poszukiwacz przygód. Wraz z grupą innych 150 Kozaków popłynął do Afryki i 7 stycznia 1889 założył nad zatoką Tadżura niewielką osadę, którą nazwał Nową Moskwą i ogłosił częścią Imperium Rosyjskiego. Jego działania zaskoczyły zarówno Rosjan, jak i Francuzów. Wskutek nacisków francuskiej dyplomacji władze rosyjskie zdystansowały się od niego. 5 lutego osada została zbombardowana przez francuskie okręty z pobliskiej kolonii w Obock, a jej mieszkańcy schwytani i deportowani do Rosji, gdzie skazano ich za piractwo. [przypis edytorski]
aš esu tvirtas — čia: aš esi tikras. [przypis edytorski]
aš ir su nedaugeliu apsieinu — kitaip: man ne daug tereikia. [przypis edytorski]
aści (daw.) — skrót od: waszej miłości, waszmości, waści; starop. potoczny zwrot grzecznościowy. [przypis edytorski]
aści (daw.) — skrót od: waszmości (waszej miłości panu, waszmości panu); starop. potoczny zwrot grzecznościowy. [przypis edytorski]
aści (daw.) — waści, waćpana. [przypis edytorski]
aści — skrót od daw. formy grzecznościowej: waszmości. [przypis edytorski]
aściny (daw.) — skrót od: waszmościny (waszej miłości pana, waszmości pana); przymiotnik od starop. potocznego zwrotu grzecznościowego. [przypis edytorski]
aść (daw.) — skrót od: wasza miłość pan, waszmość pan, waść; starop. potoczny zwrot grzecznościowy. [przypis edytorski]
aść (daw.) — skrót od: waść, waszmość, wasza miłość. [przypis edytorski]
aść (daw.) — skrót od zwrotu grzecznościowego: waść; waszmość (ten zaś od: wasza miłość). [przypis edytorski]
aść — skrót od: waść, waszmość, wasza miłość. [przypis edytorski]
aśćka (daw., pot.) — waćpani. [przypis edytorski]
aśćka (daw.) — skrót od określenia Waszmość Pani. [przypis edytorski]
aśćka (daw.) — waćpani a. waćpanna; skrót od: waszmość pani, waszmość panna. [przypis edytorski]
aśćka (daw.) — żeńska forma od starop. pot. zwrotu grzecznościowego: aść, stanowiącego skrót od: wasza miłość pan, waszmość pan, waść. [przypis edytorski]
aśćka (starop.) — popularny skrót zwrotu grzecznościowego w odniesieniu do kobiety: Waszmość, co z kolei było skrótem od: Wasza Miłość. [przypis edytorski]
aśćka — waćpani a waćpanna; skrót od: waszmość pani, waszmość panna. [przypis edytorski]
aśćka — zwrot grzecznościowy, skrócone od: waszmościanka, waszmość pani. [przypis edytorski]
ašmas — aštuntas. [przypis edytorski]
Ašmenos Vartai — Aušros Vartai. [przypis edytorski]
ašminį „magaryčių” — 15 skatikų vertės skolą. [przypis edytorski]
Aśoka (ok. 269–232 p.n.e.) — władca indyjskiego imperium Maurjów, panujący nad niemal całym subkontynentem indyjskim. Ok. 250 p.n.e. przeszedł na buddyzm i postawił w całym kraju kolumny z inskrypcjami głoszącymi jego przywiązanie do filozofii buddyjskiej, nazywanej dharmą, czyli „prawem”, i skoncentrowanych na zasadach społecznych i moralnych. Głowica jednej z takich kolumn stała się w połowie XX w. państwowym godłem niepodległych Indii. [przypis edytorski]
Aśwattha — w Upaniszadach Drzewo Życia. [przypis edytorski]
Aśwattha — w upaniszadach Drzewo Życia. [przypis edytorski]
