Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 172482 przypisów.
ukoić — uspokoić, pocieszyć. [przypis edytorski]
ukoje — dziś popr.: ukojenia. [przypis edytorski]
ukojenia i zrównoważenia uczuć tego rodzaju — Wyraz κάθαρσις (katharsis) znaczy dosłownie: oczyszczenie. Jakie znaczenie przywiązywał do niego Arystoteles, określić dzisiaj dokładnie niepodobna, zwłaszcza że i w Polityce (VIII, 7) dostatecznych o tym wyjaśnień nie znajdujemy. Zdaje się, że wytłumaczenie tego wyrazu przez „ukojenie i zrównoważenie” jest stosunkowo najodpowiedniejsze. Było zrazu mniemanie, że Arystoteles w tym miejscu gdzieś musiał podać określenie „katharsis”, ale że ustęp ten zaginął. Przeciwko zdaniu temu przemawiają jednak niektóre ważne względy. Najprzód, rozjaśniając pojęcie tego wyrazu już w tym rozdziale, byłby zmuszony mówić o wielu warunkach tragedii, które porządek rzeczy pozwalał mu dopiero później rozwinąć, musiałby był zatem albo mówić niezrozumiale, albo porządek rozbioru zwichnąć. Ale i na innym miejscu w naszym tekście mowy o tym być nie mogło, bo miejsca takiego stosownego w rozprawie naszej nie ma dzisiaj nigdzie. Natomiast z ustępu jednego w Proklosie (diss.[ertatio] 4, 1 Pracli in Platonis Rem Publicam Commentarii, p. 362) wypływa, że Arystoteles, występując przeciw zdaniu Platona, potępiającemu zarówno tragedię, jak komedię, bronił jednego i drugiego i wykazywał bezpodstawność takiego surowego sądu rozbiorem wpływu wywieranego na widzów tak przez tragedię, jak przez komedię. Jest więc rzeczą najprawdopodobniejszą, że wyjaśnienie owej „katharsis”, które jeszcze Proklos czytał, musiało znajdować się w drugiej księdze Poetyki, dzisiaj nieznanej, i to po rozbiorze komedii. [przypis tłumacza]
ukojić (starop.) — tu: uspokoić. [przypis edytorski]
ukoju — D.lp; dziś: ukojenia. [przypis edytorski]
ukoleba — dziś popr. forma: ukolebie; ukolebać — ukołysać; tu: uspokoić. [przypis edytorski]
ukoloryzowane — ozdobione. [przypis redakcyjny]
ukołysaj — dziś popr. forma 2 os. lp trybu rozkazującego: ukołysz. [przypis edytorski]
Ukołysany, marzył o wilku żelaznym — Podług tradycji, wielki książę Gedymin miał sen na Górze Ponarskiej o wilku żelaznym i za radą Wajdeloty Lizdejki założył miasto Wilno. [przypis autorski]
ukonfederować się — stowarzyszyć się; konfederacja — regionalny lub ogólnokrajowy związek szlachty, dążącej do zrealizowania określonych celów. [przypis edytorski]
ukontentować (daw.) — zadowolić. [przypis edytorski]
ukontentować — zadowolić. [przypis edytorski]
ukontentowan — ukontentowany (daw. krótka forma przym.), zadowolony. [przypis edytorski]
ukontentowanie — daw. odczuć zadowolenie, satysfakcję. [przypis edytorski]
ukontentowanie (daw., z łac.) — zadowolenie. [przypis edytorski]
ukontentowanie (daw.) — zadowolenie. [przypis edytorski]
ukontentowanie (daw.) — zadowolenie, satysfakcja. [przypis edytorski]
ukontentowanie (z łac.) — zadowolenie. [przypis edytorski]
ukontentowanie (z łac.) — zadowolenie, radość. [przypis edytorski]
ukontentowanie — zadowolenie. [przypis edytorski]
ukontentowany (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
ukończyła pensją (daw.) — dziś: ukończyła pensję. [przypis edytorski]
ukorzeniu — w wydaniu z r. 1870: upokorzeniu. [przypis redakcyjny]
ukorzył się — hebr. וַיִּשְׁתָּחוּ (wajisztachu): złożył pokłon. „Gdy Mojżesz ujrzał przechodzącą Szechinę (Boską Obecność) i usłyszał głos tego oznajmienia, natychmiast złożył pokłon”, Raszi do 34:8 [1]. [przypis tradycyjny]
ukos — tu: pokos. [przypis edytorski]
ukować (starop. forma) — ukuć, wykuć. [przypis edytorski]
ukować — wykuć. [przypis edytorski]
ukowany — ukuty, wykuty. [przypis edytorski]
ukradli sprzęty kościelne do mszy i ukryli je pod dzwonnicą (…) oto (…) strasznie alegoryczne określenie — Znaczenie tej aluzji ciemne. [przypis tłumacza]
ukradł Brandymarta ojcu maluśkiego i na Sylwańskiej pilno fortecy go chował — (Sylwańska forteca: Rocca Sylvana); Bardyn, sługa Monodanta, króla Dammogiru, obrażony przez niego, wykradł mu z zemsty syna Bramadora, którego przezwał Brandymartem, i sprzedał go panu na Rocca Silvana. Później, żałując swego postępku, pozostał przy dziecku jako wychowawca. [przypis redakcyjny]
ukradła ćwierć Wergiliusza — Opowieść Nanny o baronie jest parafrazą przygód Eneasza i Dydony z Eneidy Wergiliusza. [przypis redakcyjny]
ukraina (daw.) — kresy, granica. [przypis edytorski]
ukraina (daw.) — kresy, pogranicze. [przypis edytorski]
ukraina (starop.) — pogranicze, kresy państwa. [przypis redakcyjny]
ukraina — tu: kresy, granica. [przypis edytorski]
ukraina — tu: kresy. [przypis edytorski]
ukraina — tu: pogranicze. [przypis edytorski]
ukraiński (daw.) — kresowy, pograniczny. [przypis edytorski]
ukrajać — dziś popr.: ukroić. [przypis edytorski]
ukrajny — pograniczny. [przypis edytorski]
Ukrańce — Ukraińcy. [przypis edytorski]
ukrasić (daw.) — ozdobić. [przypis edytorski]
ukrasić — upiększyć. [przypis edytorski]
ukraszono — raczej spodziewalibyśmy się: ukradziono. [przypis redakcyjny]
ukrnąbrnię serce Faraona — hebr. אַקְשֶׁה (aksze): uczynię twardym (nieprzejednanym). „Ponieważ [Faraon] postępował niegodziwie i sprzeciwiał się wobec Mnie, a wiadome Mi jest, że inne ludy nie znajdują ukojenia w dokonaniu skruchy z całego serca, lepiej, że uczynię jego serce nieprzejednanym, aby przymnożyć wobec niego Moje znaki, i abyście wy poznali Moją moc. Taką metodą działa Bóg: sprowadza kary na inne narody, aby lud Israela usłyszał o tym i odczuwał lęk […]. Niemniej jednak przy pierwszych pięciu plagach nie jest napisane, że Bóg ukrnąbrnił serce Faraona, lecz że to sam Faraon uczynił zatwardziałym swoje serce”, Raszi do 7:3. „Można zapytać: skoro Bóg zatwardził serce Faraona, to jakaż była wina i grzech Faraona? A odpowiedź jest taka: Faraon zgrzeszył tym, że nadmiernie znęcał się nad ludem Israela i za to została mu zablokowana możliwość dokonania skruchy, zgodnie z regułą, że popełnianie grzechów pociąga za sobą następne grzechy (por. Pirke Awot 4:2)”, Tur do 7:3. [przypis tradycyjny]
ukrnąbrnię serce jego — w znaczeniu: uczynię go nieprzejednanym, upartym, zawziętym. [przypis edytorski]
ukróciciel — poskromiciel; ten, który ukrócił (siłą) czyjeś dążenia, aspiracje, plany. [przypis edytorski]
ukrócić — tu: pohamować. [przypis edytorski]
ukrócić — zmniejszyć, powstrzymać. [przypis redakcyjny]
ukryć — tu: zakryć. [przypis edytorski]
ukryli byli — konstrukcja czasu zaprzeszłego; znaczenie: ukryli wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]
ukryte światło stanęło na korcu — por Mt 5,14-16: Wy jesteście światłem świata. 14 Nie może się ukryć miasto leżące na górze. 15 Ani nie zapalają lampy i nie kładą jej pod korcem, lecz na świeczniku, i świeci wszystkim w domu. 16 Niech tak świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i oddali chwałę Ojcu waszemu w niebie. [przypis edytorski]
ukryty — tu: zakryty. [przypis edytorski]
ukrzepiający (daw.) — pokrzepiający, wzmacniający. [przypis edytorski]
ukrzepić (daw.) — wzmocnić. [przypis edytorski]
ukrzepić — wzmocnić; dać siłę. [przypis edytorski]
ukrzepić — wzmocnić. [przypis edytorski]
ukrzepienie — umocnienie, pokrzepienie. [przypis edytorski]
ukrzywdzić (daw.) — skrzywdzić, wyrządzić krzywdę. [przypis edytorski]
ukrzyżowaliście i zgładzili (daw.) — konstrukcja, w której końcówka fleksyjna pierwszego czasownika ma zastosowanie również dla kolejnego (kolejnych); dziś: ukrzyżowaliście i zgładziliście. [przypis edytorski]
ukształcenie (daw.) — ukształtowanie; wykształcenie. [przypis edytorski]
ukształcenie — ukształtowanie. [przypis edytorski]
ukształcony (daw.) — wykształcony. [przypis edytorski]
ukształtował — hebr. וַיִּבֶן (wajiwen) dosł. 'zbudował', od בָּנַה (bana): 'budować'. [przypis edytorski]
ukulturowany — dziś popr.: ukulturalniony a. kulturalny. [przypis edytorski]
ukusić (starop.) — ukąsić, ugryźć. [przypis edytorski]
ukusić — ugryźć, skosztować. [przypis edytorski]
ukwalifikowany (daw.) — wykwalifikowany. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop. forma) — skwapliwy. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — pospieszny; pochopny. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, pochopny, prędki, szybko działający. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, pochopny. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy; pospiesznie działający. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, pośpieszny. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, prędki, pospieszny. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, skory (do czegoś), bardzo się śpieszący, pośpieszny. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, skory; działający (zbyt) pospiesznie. [przypis edytorski]
ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, śpieszący się, niecierpliwy. [przypis redakcyjny]
ukwapliwy (starop.) — szybki, pochopny. [przypis edytorski]
ukwefiony — mający twarz zasłoniętą kwefem: chustą, zasłoną, welonem. [przypis edytorski]
ul (gw., pot.) — więzienie, areszt. [przypis edytorski]
ul na wyroju — ul podczas rozdzielenia roju na dwie części, z których jedna ma opuścić ul wraz z młodą królową i założyć ul nowy; rozdzielaniu się roju pszczół towarzyszy wzmożone brzęczenie pszczół i szum. [przypis edytorski]
ul (pot.) — więzienie, areszt. [przypis edytorski]
ul — tu: więzienie, areszt. [przypis edytorski]
Ulania — posełkini od królowej islandzkiej z złotą tarczą do Karola Wielkiego. [przypis redakcyjny]
Ulanowski, Bolesław (1860–1919) — historyk prawa, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego od 1886 r. [przypis edytorski]
ularwić się — od larwa: maska; przybrać pozór. [przypis redakcyjny]
ulatować (gw.) — unosić się, latać. [przypis edytorski]
uląkł się Mojżesz — midrasz komentuje, że Mojżesz zmartwił się, widząc wśród ludu Israela ludzi niegodziwych i donosicieli, i trapił się tym, że może zatem nie zasługują oni na wybawienie z niewoli, zob. Raszi do 2:14. [przypis tradycyjny]
ulcus duodeni (łac.)— choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy. [przypis edytorski]
uleczon (daw.) — tu: forma krótsza przymiotnika r.m., z końcówką zerową, użyta w celu utrzymania rytmu jedenastozgłoskowca; forma podst.: uleczony. [przypis edytorski]
uledz w trupiech (daw.) — paść trupem; uledz: daw. ortografia, dziś: ulec. [przypis edytorski]
ulegał metamorfozie — przemianie. [przypis autorski]
uległ wywołaniu — publicznie wywołano (ogłoszono) jego nazwisko. [przypis tłumacza]
uległy się — ułożyły się. [przypis edytorski]
ulem (z arab.) — uczony, duchowny. [przypis edytorski]
ulem (z arab.) — uczony muzułmański. [przypis edytorski]
ulepek (z łac.: iulapium) — [także:] ulopek, ulipek; lek, syrop gęsty, słodki, zwykle pachnący. [przypis redakcyjny]
ulewem — dziś popr. forma N.lp: ulewą. [przypis edytorski]
ulęgałka — dzikie gruszki, drobne i zielone, nadają się do jedzenia dopiero, kiedy zaczynają ulęgać się, czyli gnić. [przypis edytorski]
