Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Potrzebujemy Twojej pomocy!

Na stałe wspiera nas 408 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

5709 darmowych utworów do których masz prawo

Język Język

Epoka: Oświecenie

  1. Krytyka czystego rozumu (wyd. I 1781, wyd. II rozszerzone 1787, wyd. pol. 1904) jest pierwszą z trzech prac, obok Krytyki praktycznego rozumu (1788, wyd. pol. 1911) i Krytyki władzy sądzenia (1791, wyd. pol. 1964), które prezentują krytyczną filozofię Kanta, poddając analizie filozoficzne podstawy ludzkiego poznania i stanowią podwaliny klasycznej filozofii niemieckiej.

    Krytyka czystego rozumu przynosi m.in. podważenie teologicznych dowodów Tomasza z Akwinu o istnieniu Boga, przesuwając idee Boga, wolności i nieśmiertelności ze świata zjawisk do dziedziny „rzeczy samych w sobie” (noumenów) — z zasady niepoznawalnych i istniejących poza świadomością. Temu zapewne książka ta zawdzięcza umieszczenie na Indeksie ksiąg zakazanych (w 1827 r.). W epoce cyfryzacji istnienie indeksu nie ma racji bytu, każdy więc może zapoznać się z subtelnością umysłu filozofa z Królewca.

    Przekład Piotra Chmielowskiego przynosi dodatkową wartość: we wstępie i przypiskach tłumacz odwołuje się do przemyśleń i terminów polskiego filozofa, Bronisława Trentowskiego. Dzięki temu można się przekonać, czemu nie mógł zyskać poczytności dorobek tego myśliciela, który na swe nieszczęście poddał swój warsztat wpływom i obróbce językowej poety romantycznego Zygmunta Krasińskiego.

  2. Powiastka filozoficzna autorstwa Woltera. Tytułowy Zadig, którego imię znaczy Sprawiedliwy, na początku utworu mieszka w Babilonie.

    Nieudane małżeństwo i zwiątpienie w moralność sprawiają, że Zadig postanawia oddać się rozważaniom filozoficznym i kontemplacji przyrody. Kolejne jego losy obejmują niesłuszne oskarżenie o kradzież, wzgardzenie światem uczonych i podjęcie rozrywkowego trybu życia, aż wreszcie uzyskanie ważnego stanowiska we dworze, władzę oraz wygnanie, które staje się początkiem bogatej we wrażenia podróży.

    Zadig czyli Los to, zdaniem tłumacza, Tadeusza Boya-Żeleńskiego, nie tylko przedstawienie filozoficznych poglądów Woltera, lecz także powieść z wątkami autobiograficznymi — jednak Wolter ukrył w niej raczej drobne epizody ze swojego życia. Autor ukazuje w powieści swoje deistyczne podejście do wiary, krytykę wymiaru sprawiedliwości, filozofię oświecenia oraz pochwałę rozumowego podejścia do życia. Całość traktuje się przede wszystkim jako parabolę o poszukiwaniu szczęścia w życiu. Zadig czyli Los to utwór pochodzący z 1747 roku.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Aktor (1)

Alkohol (21)

Ambicja (9)

Anioł (1)

Antysemityzm (1)

Artysta (9)

Asceta (4)

B

Bezpieczeństwo (14)

Bieda (18)

Bijatyka (3)

Blizna (1)

Błazen (3)

Błądzenie (3)

Błogosławieństwo (1)

Błoto (1)

Bogactwo (55)

Bohaterstwo (3)

Bóg (30)

Brat (3)

Broń (4)

Brud (1)

Bunt (2)

Burza (3)

C

Car (1)

Carpe Diem (1)

Cenzura (3)

Chciwość (14)

Chleb (3)

Chłop (25)

Choroba (39)

Chrystus (3)

Chrzest (2)

Ciało (33)

Ciąża (1)

Cień (3)

Cierpienie (13)

Cnota (56)

Córka (6)

Cud (3)

Czary (5)

Czas (13)

Czyn (3)

D

Dama (6)

Dar (5)

Deszcz (1)

Diabeł (2)

Dobro (10)

Dojrzałość (2)

Dom (14)

Dorosłość (2)

Doskonałość (1)

Droga (2)

Drzewo (13)

Duma (6)

Dusza (32)

Dworek (1)

Dworzanin (14)

Dwór (22)

Dzieciństwo (5)

Dziecko (25)

Dziedzictwo (6)

Dziewictwo (3)

Dziki (1)

Dźwięk (2)

E

Egoizm (1)

Emigrant (1)

Erotyzm (3)

F

Fałsz (8)

Filozof (59)

Fircyk (2)

Flirt (12)

G

Głód (5)

Głupiec (11)

Głupota (31)

Gniew (9)

Gospodarz (8)

Gość (6)

Góra (1)

Góry (1)

Gra (9)

Grzech (8)

Grzeczność (17)

Gwiazda (1)

H

Handel (16)

Hańba (4)

Historia (17)

Honor (18)

I

Idealista (5)

Imię (5)

Interes (27)

Ironia (4)

J

Jabłko (2)

Jedzenie (28)

Jesień (4)

Język (9)

K

Kaleka (8)

Kapłan (1)

Kara (31)

Kariera (1)

Katastrofa (4)

Kawiarnia (1)

Klejnot (2)

Klęska (8)

Kłamstwo (16)

Kłótnia (10)

Kobieta (78)

Kobieta "upadła" (9)

Kochanek (22)

Kochanka (1)

Kolonializm (7)

Kondycja ludzka (94)

Konflikt (14)

Konflikt wewnętrzny (4)

Koń (13)

Korzyść (29)

Kot (4)

Kradzież (10)

Krew (4)

Król (48)

Krzywda (7)

Ksiądz (49)

Książka (55)

Księżyc (2)

Kwiaty (3)

L

Las (2)

Lato (2)

Lek (3)

Lekarz (29)

Lenistwo (15)

List (32)

Literat (29)

Los (34)

Lud (8)

Lustro (3)

Ł

Łzy (7)

M

Małpa (1)

Małżeństwo (53)

Marzenie (4)

Maska (8)

Maszyna (12)

Matka (12)

Matka Boska (1)

Mądrość (55)

Mąż (17)

Melancholia (2)

Mędrzec (24)

Mężczyzna (27)

Miasto (20)

Mieszczanin (8)

Milczenie (6)

Miłosierdzie (2)

Miłość (57)

Miłość niespełniona (5)

Miłość spełniona (5)

Mizoginia (4)

Młodość (19)

Moda (8)

Modlitwa (4)

Morderstwo (4)

Morze (1)

Motyl (1)

Muzyka (12)

N

Nadzieja (2)

Nagroda (2)

Nałóg (2)

Narkotyki (2)

Narodziny (2)

Naród (20)

Natchnienie (1)

Natura (24)

Nauczyciel (7)

Nauka (66)

Niebezpieczeństwo (7)

Niebo (1)

Niemiec (2)

Nienawiść (3)

Nieśmiertelność (3)

Niewola (37)

Noc (2)

Nuda (15)

O

Obcy (11)

Obłok (2)

Obowiązek (10)

Obraz świata (35)

Obrzędy (2)

Obyczaje (73)

Obywatel (6)

Odwaga (11)

Ofiara (1)

Ogień (5)

Ogród (2)

Ojciec (25)

Ojczyzna (20)

Okno (1)

Oko (5)

Okrucieństwo (16)

Omen (1)

Opieka (4)

Organizm (2)

Oświadczyny (3)

P

Pamięć (5)

Pan (39)

Państwo (11)

Patriota (16)

Piekło (3)

Pielgrzym (1)

Pieniądz (76)

Pies (12)

Piękno (3)

Pijaństwo (13)

Plotka (9)

Pobożność (5)

Pocałunek (2)

Pochlebstwo (27)

Podróż (18)

Podstęp (19)

Poeta (13)

Poezja (7)

Pogarda (8)

Pogrzeb (3)

Pojedynek (9)

Pokora (3)

Pokusa (6)

Pokuta (1)

Polak (7)

Polityka (46)

Polowanie (5)

Polska (13)

Poród (1)

Portret (1)

Postęp (1)

Poświęcenie (6)

Powstanie (1)

Pozory (31)

Pozycja społeczna (84)

Pożądanie (9)

Praca (46)

Prawda (35)

Prawnik (14)

Prawo (46)

Prorok (1)

Próżność (38)

Przebranie (4)

Przeczucie (1)

Przekupstwo (1)

Przemiana (15)

Przemijanie (13)

Przemoc (55)

Przyjaźń (25)

Przyjemność (3)

Przyroda nieożywiona (3)

Przysięga (9)

Przywódca (14)

Ptak (15)

Pycha (12)

R

Radość (5)

Raj (5)

Rana (1)

Realista (3)

Religia (91)

Rewolucja (13)

Robak (4)

Robot (1)

Robotnik (2)

Rodzina (9)

Rosja (6)

Rosjanin (3)

Rośliny (7)

Rozczarowanie (2)

Rozkosz (19)

Rozpacz (2)

Rozstanie (4)

Rozum (37)

Rycerz (5)

Rywalizacja (2)

Rzeka (5)

S

Salon (5)

Samobójstwo (6)

Samolubstwo (9)

Samotnik (6)

Samotność (7)

Sarmata (2)

Sąd (8)

Sąsiad (5)

Seks (16)

Sen (12)

Serce (4)

Sędzia (10)

Sielanka (2)

Siła (15)

Siostra (4)

Skarb (1)

Skąpiec (10)

Sława (13)

Słońce (4)

Słowo (32)

Sługa (50)

Służalczość (7)

Smutek (2)

Społecznik (1)

Spotkanie (4)

Spowiedź (2)

Sprawiedliwość (52)

Starość (27)

Strach (13)

Strój (7)

Stworzenie (3)

Sumienie (11)

Syn (13)

Szaleństwo (7)

Szantaż (3)

Szczęście (38)

Szkoła (3)

Szlachcic (44)

Szpieg (5)

Sztuka (21)

Ś

Ślub (5)

Śmiech (17)

Śmierć (30)

Śmierć bohaterska (2)

Śpiew (3)

Światło (8)

Świątynia (2)

Świętoszek (14)

Święty (4)

Świt (3)

T

Tajemnica (13)

Taniec (1)

Tchórzostwo (4)

Teatr (7)

Testament (1)

Tęsknota (3)

Theatrum mundi (8)

Tłum (3)

Tolerancja (4)

Trucizna (5)

Trup (3)

Twórczość (5)

U

Ucieczka (4)

Uczeń (5)

Uczta (2)

Umiarkowanie (32)

Upadek (20)

Uroda (16)

Urzędnik (12)

Utopia (2)

V

Vanitas (1)

W

Walka (12)

Wąż (1)

Wdowa (3)

Wdowiec (1)

Wdzięczność (2)

Wesele (1)

Wiadomość (1)

Wiara (12)

Wiatr (1)

Wiedza (16)

Wierność (11)

Wierzenia (9)

Wieś (8)

Wieża Babel (1)

Więzienie (2)

Więzień (3)

Wina (4)

Wino (10)

Wiosna (4)

Wizja (2)

Władza (95)

Własność (15)

Woda (7)

Wojna (25)

Wojsko (10)

Wolność (32)

Wróg (10)

Wspomnienia (1)

Współczucie (6)

Współpraca (3)

Wstyd (1)

Wychowanie (4)

Wygnanie (1)

Wyobraźnia (2)

Wyrzuty sumienia (5)

Wzrok (4)

Z

Zabawa (11)

Zabobony (9)

Zapach (1)

Zaświaty (2)

Zazdrość (13)

Zbawienie (3)

Zbrodnia (6)

Zbrodniarz (1)

Zdrada (25)

Zdrowie (13)

Zemsta (15)

Ziarno (1)

Ziemia (10)

Zima (2)

Zło (12)

Złodziej (13)

Zmysły (5)

Zwierzę (10)

Zwierzęta (27)

Zwycięstwo (9)

Ż

Żałoba (4)

Żart (1)

Żebrak (3)

Żołnierz (22)

Żona (29)

Życie jako wędrówka (2)

Żyd (13)

Żywioły (1)

Epoka: Oświecenie

Czas
koniec XVII (w Polsce poł. XVIII) — pocz. XIX w.
Najwybitniejsi twórcy
Voltaire, J. J. Rousseau, D. Diderot, D. Defoe, J. Swift, H. Fielding; I. Krasicki, A. Naruszewicz, S. Trembecki
Reprezentatywne gatunki
bajka, satyra, oda, poemat heroikomiczny, komedia, sielanka, powieść, felieton, esej

Okres w kulturze europejskiej pomiędzy barokiem a romantyzmem, którego charakter określił krytycyzm wobec instytucji politycznych i religijnych oraz dotychczasowych przeświadczeń naukowych. W związku z tym fundamentalnym nastawieniem pozostawał racjonalizm i empiryzm (filozofia R. Descartesa, J. Locke'a, F. Bacona). Wierzono, że rzeczywistość można i należy systematycznie poznawać i porządkować — zaczęto tworzyć pierwsze encyklopedie. Za lek na zło w świecie społecznym uważano oświecanie ludzi — kładziono nacisk na edukację i wychowanie, a literaturze, tak jak nauce, stawiano cele dydaktyczne i utylitarne (użytkowe). Znamienny dla epoki jest rozwój prasy i pism ulotnych. Dwa odrębne prądy oświeceniowe to: klasycyzm i sentymentalizm.

Oświecenie w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie