5352 darmowe utwory do których masz prawo

Język
Wesprzyj działalność Nowoczesnej Polski

Epoka: Oświecenie

  1. Cover
    Epoka: Oświecenie Rodzaj: Dramat Gatunek: Tragedia

    Dramat Gottholda Ephraima Lessinga z 1779 roku, napisany po tym, jak cenzura zabroniła mu dalszej polemiki z teologiem Johannem Melchiorem Goeze.

    Sztuka jest pochwałą tolerancji religijnej, a jej centralnym dla wymowy ideowej punktem jest przypowieść o cudownym pierścieniu, którym ojciec miał obdarować ukochanego syna. Ponieważ nie mógł się zdecydować na żadnego z trzech potomków, wręczył im wszystkim identyczne pierścienie, więc nie było wiadomo, który jest cudowny. Tak samo zdaniem Lessinga nie można rozróżnić, która z trzech wielkich religii monoteistycznych (judaizm, chrześcijaństwo czy islam) jest prawdziwa.

    Te i inne rozważania filozoficzne i teologiczne opakowane zostały w schemat fabularny, w którym młody templariusz ułaskawiony przez Saladyna zakochuje się w Resze, córce Natana – zaś w ostatnim akcie okazuje się bratankiem Saladyna i bratem Rechy.

  2. tłum. Piotr Chmielowski
    Cover
    Epoka: Oświecenie Rodzaj: Epika Gatunek: Rozprawa

    Krytyka czystego rozumu (wyd. I 1781, wyd. II rozszerzone 1787, wyd. pol. 1904) jest pierwszą z trzech prac, obok Krytyki praktycznego rozumu (1788, wyd. pol. 1911) i Krytyki władzy sądzenia (1791, wyd. pol. 1964), które prezentują krytyczną filozofię Kanta, poddając analizie filozoficzne podstawy ludzkiego poznania i stanowią podwaliny klasycznej filozofii niemieckiej.

    Krytyka czystego rozumu przynosi m.in. podważenie teologicznych dowodów Tomasza z Akwinu o istnieniu Boga, przesuwając idee Boga, wolności i nieśmiertelności ze świata zjawisk do dziedziny „rzeczy samych w sobie” (noumenów) — z zasady niepoznawalnych i istniejących poza świadomością. Temu zapewne książka ta zawdzięcza umieszczenie na Indeksie ksiąg zakazanych (w 1827 r.). W epoce cyfryzacji istnienie indeksu nie ma racji bytu, każdy więc może zapoznać się z subtelnością umysłu filozofa z Królewca.

    Przekład Piotra Chmielowskiego przynosi dodatkową wartość: we wstępie i przypiskach tłumacz odwołuje się do przemyśleń i terminów polskiego filozofa, Bronisława Trentowskiego. Dzięki temu można się przekonać, czemu nie mógł zyskać poczytności dorobek tego myśliciela, który na swe nieszczęście poddał swój warsztat wpływom i obróbce językowej poety romantycznego Zygmunta Krasińskiego.

  3. Cover
    Epoka: Oświecenie Rodzaj: Epika Gatunek: Aforyzm, Dialog

    Charaktery i anegdoty to zbiór miniatur o charakterze aforystycznym autorstwa Sebastien-Rocha Nicolas de Chamforta.

    Krótkie zapiski przedstawiają codzienność francuskiej arystokracji, dowcipnie komentują różne sytuacje, wyśmiewają wady, puentują zdarzenia. Doskonale zachowują swój wdzięk w tłumaczeniu Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

    Sebastien-Roch Nicolas de Chamfort był XVIII-wiecznym francuskim literatem, aforystą i wolnomularzem. Pisał komedie, poezje, listy, pisma krytyczne i teksty polityczne. Był uważany za następcę Woltera, a jego aforyzmy porównywano do zbiorów myśli François de La Rochefoucaulda.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Aktor (1)

Alkohol (19)

Ambicja (9)

Anioł (1)

Antysemityzm (1)

Artysta (8)

Asceta (4)

B

Bezpieczeństwo (14)

Bieda (18)

Bijatyka (3)

Blizna (1)

Błazen (3)

Błądzenie (2)

Błogosławieństwo (1)

Błoto (1)

Bogactwo (55)

Bohaterstwo (3)

Bóg (26)

Brat (3)

Broń (4)

Brud (1)

Bunt (2)

Burza (3)

C

Car (1)

Carpe Diem (1)

Cenzura (3)

Chciwość (13)

Chleb (3)

Chłop (25)

Choroba (34)

Chrystus (3)

Ciało (7)

Ciąża (1)

Cień (3)

Cierpienie (12)

Cnota (49)

Córka (6)

Cud (3)

Czary (5)

Czas (13)

Czyn (3)

D

Dama (6)

Dar (5)

Deszcz (1)

Diabeł (2)

Dobro (9)

Dojrzałość (2)

Dom (14)

Dorosłość (2)

Doskonałość (1)

Droga (2)

Drzewo (13)

Duma (6)

Dusza (5)

Dworek (1)

Dworzanin (14)

Dwór (21)

Dzieciństwo (5)

Dziecko (22)

Dziedzictwo (6)

Dziewictwo (3)

Dziki (1)

Dźwięk (2)

E

Egoizm (1)

Emigrant (1)

Erotyzm (3)

F

Fałsz (8)

Filozof (36)

Fircyk (2)

Flirt (12)

G

Głód (4)

Głupiec (10)

Głupota (31)

Gniew (9)

Gospodarz (8)

Gość (6)

Góra (1)

Góry (1)

Gra (9)

Grzech (8)

Grzeczność (17)

Gwiazda (1)

H

Handel (16)

Hańba (4)

Historia (15)

Honor (18)

I

Idealista (3)

Imię (5)

Interes (27)

Ironia (4)

J

Jabłko (2)

Jedzenie (25)

Jesień (4)

Język (9)

K

Kaleka (8)

Kapłan (1)

Kara (30)

Kariera (1)

Katastrofa (4)

Kawiarnia (1)

Klejnot (2)

Klęska (8)

Kłamstwo (16)

Kłótnia (10)

Kobieta (71)

Kobieta "upadła" (9)

Kochanek (22)

Kochanka (1)

Kolonializm (7)

Kondycja ludzka (61)

Konflikt (14)

Konflikt wewnętrzny (4)

Koń (13)

Korzyść (29)

Kot (4)

Kradzież (10)

Krew (4)

Król (48)

Krzywda (7)

Ksiądz (45)

Książka (46)

Księżyc (2)

Kwiaty (3)

L

Las (2)

Lato (2)

Lek (3)

Lekarz (21)

Lenistwo (14)

List (32)

Literat (28)

Los (34)

Lud (8)

Lustro (2)

Ł

Łzy (6)

M

Małpa (1)

Małżeństwo (52)

Marzenie (3)

Maska (8)

Maszyna (5)

Matka (11)

Matka Boska (1)

Mądrość (54)

Mąż (17)

Melancholia (2)

Mędrzec (21)

Mężczyzna (22)

Miasto (19)

Mieszczanin (8)

Milczenie (6)

Miłosierdzie (2)

Miłość (53)

Miłość niespełniona (5)

Miłość spełniona (5)

Mizoginia (4)

Młodość (16)

Moda (8)

Modlitwa (4)

Morderstwo (4)

Morze (1)

Motyl (1)

Muzyka (12)

N

Nadzieja (2)

Nagroda (2)

Nałóg (2)

Narkotyki (1)

Narodziny (1)

Naród (20)

Natchnienie (1)

Natura (12)

Nauczyciel (7)

Nauka (52)

Niebezpieczeństwo (6)

Niebo (1)

Niemiec (2)

Nienawiść (3)

Nieśmiertelność (3)

Niewola (37)

Noc (2)

Nuda (14)

O

Obcy (11)

Obłok (2)

Obowiązek (10)

Obraz świata (27)

Obyczaje (69)

Obywatel (6)

Odwaga (9)

Ofiara (1)

Ogień (4)

Ogród (2)

Ojciec (25)

Ojczyzna (20)

Okno (1)

Oko (4)

Okrucieństwo (15)

Omen (1)

Opieka (4)

Organizm (2)

Oświadczyny (3)

P

Pamięć (5)

Pan (39)

Państwo (11)

Patriota (16)

Piekło (3)

Pielgrzym (1)

Pieniądz (75)

Pies (12)

Piękno (3)

Pijaństwo (13)

Plotka (9)

Pobożność (5)

Pocałunek (2)

Pochlebstwo (27)

Podróż (18)

Podstęp (19)

Poeta (13)

Poezja (7)

Pogarda (8)

Pogrzeb (2)

Pojedynek (9)

Pokora (3)

Pokusa (6)

Pokuta (1)

Polak (7)

Polityka (46)

Polowanie (5)

Polska (13)

Poród (1)

Portret (1)

Postęp (1)

Poświęcenie (4)

Powstanie (1)

Pozory (30)

Pozycja społeczna (82)

Pożądanie (7)

Praca (45)

Prawda (30)

Prawnik (14)

Prawo (44)

Prorok (1)

Próżność (37)

Przebranie (4)

Przeczucie (1)

Przekupstwo (1)

Przemiana (13)

Przemijanie (13)

Przemoc (52)

Przyjaźń (24)

Przyjemność (3)

Przyroda nieożywiona (3)

Przysięga (9)

Przywódca (15)

Ptak (15)

Pycha (12)

R

Radość (2)

Raj (5)

Rana (1)

Realista (3)

Religia (72)

Rewolucja (12)

Robak (2)

Robot (1)

Robotnik (2)

Rodzina (9)

Rosja (6)

Rosjanin (3)

Rośliny (5)

Rozczarowanie (2)

Rozkosz (7)

Rozpacz (1)

Rozstanie (4)

Rozum (25)

Rycerz (5)

Rywalizacja (2)

Rzeka (5)

S

Salon (5)

Samobójstwo (6)

Samolubstwo (9)

Samotnik (5)

Samotność (6)

Sarmata (2)

Sąd (8)

Sąsiad (5)

Seks (15)

Sen (8)

Serce (4)

Sędzia (10)

Sielanka (2)

Siła (15)

Siostra (4)

Skarb (1)

Skąpiec (10)

Sława (12)

Słońce (4)

Słowo (26)

Sługa (50)

Służalczość (6)

Smutek (2)

Społecznik (1)

Spotkanie (4)

Spowiedź (2)

Sprawiedliwość (52)

Starość (25)

Strach (13)

Strój (7)

Stworzenie (3)

Sumienie (3)

Syn (12)

Szaleństwo (5)

Szantaż (2)

Szczęście (31)

Szkoła (3)

Szlachcic (44)

Szpieg (5)

Sztuka (17)

Ś

Ślub (5)

Śmiech (17)

Śmierć (26)

Śmierć bohaterska (2)

Śpiew (3)

Światło (8)

Świątynia (2)

Świętoszek (14)

Święty (4)

Świt (3)

T

Tajemnica (13)

Taniec (1)

Tchórzostwo (3)

Teatr (7)

Testament (1)

Tęsknota (3)

Theatrum mundi (8)

Tłum (3)

Tolerancja (4)

Trucizna (4)

Trup (1)

Twórczość (3)

U

Ucieczka (3)

Uczeń (5)

Uczta (1)

Umiarkowanie (29)

Upadek (20)

Uroda (15)

Urzędnik (10)

Utopia (2)

V

Vanitas (1)

W

Walka (11)

Wąż (1)

Wdowa (3)

Wdowiec (1)

Wdzięczność (2)

Wesele (1)

Wiadomość (1)

Wiara (10)

Wiatr (1)

Wiedza (7)

Wierność (11)

Wierzenia (9)

Wieś (8)

Wieża Babel (1)

Więzienie (2)

Wina (4)

Wino (9)

Wiosna (4)

Władza (92)

Własność (15)

Woda (7)

Wojna (25)

Wojsko (10)

Wolność (30)

Wróg (10)

Wspomnienia (1)

Współczucie (6)

Współpraca (3)

Wstyd (1)

Wychowanie (4)

Wygnanie (1)

Wyobraźnia (2)

Wyrzuty sumienia (5)

Wzrok (4)

Z

Zabawa (11)

Zabobony (8)

Zapach (1)

Zaświaty (1)

Zazdrość (13)

Zbawienie (3)

Zbrodnia (5)

Zdrada (25)

Zdrowie (9)

Zemsta (15)

Ziemia (9)

Zima (2)

Zło (12)

Złodziej (13)

Zmysły (5)

Zwierzę (4)

Zwierzęta (18)

Zwycięstwo (8)

Ż

Żałoba (4)

Żart (1)

Żebrak (3)

Żołnierz (21)

Żona (29)

Życie jako wędrówka (2)

Żyd (13)

Żywioły (1)

Epoka: Oświecenie

Czas
koniec XVII (w Polsce poł. XVIII) — pocz. XIX w.
Najwybitniejsi twórcy
Voltaire, J. J. Rousseau, D. Diderot, D. Defoe, J. Swift, H. Fielding; I. Krasicki, A. Naruszewicz, S. Trembecki
Reprezentatywne gatunki
bajka, satyra, oda, poemat heroikomiczny, komedia, sielanka, powieść, felieton, esej

Okres w kulturze europejskiej pomiędzy barokiem a romantyzmem, którego charakter określił krytycyzm wobec instytucji politycznych i religijnych oraz dotychczasowych przeświadczeń naukowych. W związku z tym fundamentalnym nastawieniem pozostawał racjonalizm i empiryzm (filozofia R. Descartesa, J. Locke'a, F. Bacona). Wierzono, że rzeczywistość można i należy systematycznie poznawać i porządkować — zaczęto tworzyć pierwsze encyklopedie. Za lek na zło w świecie społecznym uważano oświecanie ludzi — kładziono nacisk na edukację i wychowanie, a literaturze, tak jak nauce, stawiano cele dydaktyczne i utylitarne (użytkowe). Znamienny dla epoki jest rozwój prasy i pism ulotnych. Dwa odrębne prądy oświeceniowe to: klasycyzm i sentymentalizm.

Oświecenie w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie