Wolne Lektury potrzebują pomocy...

Dzieciaki korzystające z Wolnych Lektur potrzebują Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas jedynie 443 osób.

Aby działać, potrzebujemy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Wybierz kwotę wsparcia
Tym razem nie pomogę
Dołącz

Dzisiaj aż 15 770 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach — dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia [kliknij, by dowiedzieć się więcej]

x

6412 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Epoka: Oświecenie

  1. Cover
    tłum. Tadeusz Boy-Żeleński
    Epoka: Oświecenie Rodzaj: Dramat Gatunek: Komedia

    Sługa jako postać bardziej złożona, ciekawsza i inteligentniejsza niż jego pan. Sługa — bohater sztuki. A z drugiej strony jego pan, hrabia, pocieszna figura, której wymawia się, że dla zajęcia wysokiej pozycji społecznej nie uczyniła nic więcej niż samo przyjście na świat!

    To była rewolucja na scenie, zanim doszło do rewolucji społecznej i politycznej we Francji. Figaro — niesforny sługa, z pomocą swojej narzeczonej — pokojówki Zuzanny, starają się z pomocą zmyślnej intrygi wybić panu hrabi z głowy resztki sentymentu dla dawnego prawa pierwszej nocy (łac. ius primae noctis), pozwalającego niegdyś, w strukturze feudalnej, panu deflorować świeżo poślubione żony jego podwładnych. Plus perora Marceliny w obronie kobiet posiadających nieślubne dzieci oraz motyw niedoszłego Edypa na wesoło.

  2. Najsłynniejsze dzieło Denisa Diderota. Opisuje wyprawę Kubusia i jego pana, podczas której wydarzają się sytuacje prowokujące do wielu rozmów i rozważań o charakterze filozoficznym.

    Tytułowy Kubuś jest fatalistą, twierdzi, że wszystko, co się wydarza, zostało określone przez los i człowiek nie ma wpływu na nic. Poglądy tego bohatera pokrywają się z poglądami filozoficznymi Diderota. W powieści zaciera się typowa hierarchiczna relacja pomiędzy panem a sługą, Kubuś natomiast doskonale przedstawia się jako mówca, gawędziasz.

    Denis Diderot był pisarzem, krytykiem, filozofem, encyklopedystą epoki francuskiego oświecenia. Zasłynął jako inicjator wydania Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. Dzieło Kubuś fatalista i jego pan powstawało między 1765 a 1780 rokiem, a zostało wydane w 1796 roku.

  3. Antymonachomachia została napisana przez Ignacego Krasickiego jako — na pozór — przeciwieństwo Monachomachii, w której wytykał liczne wady duchowieństwa.

    To poemat heroikomiczny wydający się pochwałą życia zakonników. Jest to jednak ironia, ponieważ Krasicki nie zamierzał wycofać się z zarzutów, stawianych mnichom.

    Ignacy Krasicki to biskup warmiński, poeta, prozaik i publicysta, jeden z najważniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia. Autor pierwszej polskiej powieści (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki),a także wielu bajek, satyr i poematów heroikomicznych. Tworzył w imię zasady: „i śmiech niekiedy może być nauką, kiedy się z przywar, nie z osób natrząsa”.

Wybrane utwory

Pierre Beaumarchais

Wesele Figara

Sébastien-Roch Nicolas de Chamfort

Charaktery i anegdoty

Daniel Defoe

Robinson Crusoe

Julien Offray de La Mettrie

Człowiek-maszyna

René Descartes (Kartezjusz)

Rozprawa o metodzie

Denis Diderot

Kubuś Fatalista i jego pan

Oliver Goldsmith

Wieś opuszczona

Françoise de Graffigny

Listy Peruwianki

Immanuel Kant

Krytyka czystego rozumu

O potędze ducha

Franciszek Karpiński

Człowiek i kamień

Do Justyny

Do Justyny (O wdzięczności)

Laura i Filon

Marsz ślubny

Mazurek

Orzeł i sroka

Pieśń o Narodzeniu Pańskim (Bóg się rodzi...)

Pieśń przyjacielska

Powrót z Warszawy na wieś

Pożegnanie z Lindorą w górach

Przypomnienie dawnej miłości

Reguły dla gospodarzów domu

Tłumaczenia

When God Is Born, No Power Prevails

Jędrzej Kitowicz

Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III

Michał Dymitr Krajewski

Woyciech Zdarzyński, życie i przypadki swoje opisuiący

Ignacy Krasicki

Antymonachomachia

Bajki i przypowieści

Bajki nowe

Hymn do miłości ojczyzny (Święta miłości kochanej ojczyzny...)

Monachomachia

Satyry

Pierre Choderlos de Laclos

Niebezpieczne związki

Julie de Lespinasse

Listy panny de Lespinasse

Gotthold Ephraim Lessing

Laokoon

Natan mędrzec

Nathan der Weise

Pierre de Marivaux

Zebranie amorów

Charles de Montesquieu (Monteskiusz)

Listy perskie

O duchu praw

Julian Ursyn Niemcewicz

Powrót posła

Jean-Jacques Rousseau

Umowa społeczna

Uwagi o rządzie Polski

Wyznania

Stanisław Staszic

Przestrogi dla Polski

Jonathan Swift

Podróże Guliwera

Stanisław Trembecki

Zofiówka

Voltaire (Wolter)

Historia dobrego bramina

Kandyd

Mikromegas

Prostaczek

Tak toczy się światek...

Zadig czyli Los

Józef Wybicki

Mazurek Dąbrowskiego

Pieśń Legionów Polskich we Włoszech

Motywy i tematy

A

Aktor (1)

Alkohol (33)

Ambicja (12)

Anioł (1)

Antysemityzm (2)

Artysta (9)

Asceta (4)

B

Bezpieczeństwo (14)

Bieda (18)

Bijatyka (9)

Blizna (1)

Błazen (4)

Błądzenie (3)

Błogosławieństwo (1)

Błoto (5)

Bogactwo (60)

Bogini (1)

Bohaterstwo (4)

Bóg (33)

Brat (3)

Broń (9)

Brud (4)

Bunt (3)

Burza (3)

C

Car (1)

Carpe Diem (1)

Cenzura (3)

Chciwość (14)

Chleb (4)

Chłop (32)

Choroba (39)

Chrystus (4)

Chrzest (3)

Ciało (39)

Ciąża (1)

Cień (3)

Cierpienie (18)

Cnota (56)

Córka (6)

Cud (3)

Czarownica (1)

Czary (7)

Czas (16)

Czyn (3)

D

Dama (10)

Dar (7)

Deszcz (1)

Diabeł (3)

Dobro (11)

Dojrzałość (2)

Dom (16)

Dorosłość (2)

Doskonałość (1)

Droga (2)

Drzewo (13)

Duma (6)

Dusza (33)

Dworek (1)

Dworzanin (19)

Dwór (26)

Dzieciństwo (6)

Dziecko (29)

Dziedzictwo (8)

Dziewictwo (3)

Dziki (1)

Dźwięk (3)

E

Egoizm (1)

Emigrant (1)

Erotyzm (4)

F

Fałsz (9)

Filozof (65)

Fircyk (2)

Flirt (14)

G

Głód (6)

Głupiec (11)

Głupota (32)

Gniew (9)

Gospodarz (9)

Gość (7)

Góra (1)

Góry (1)

Gra (17)

Grób (1)

Grzech (9)

Grzeczność (21)

Gwiazda (1)

H

Handel (18)

Hańba (5)

Historia (26)

Honor (20)

I

Idealista (5)

Imię (5)

Interes (30)

Ironia (5)

J

Jabłko (2)

Jedzenie (52)

Jesień (4)

Język (9)

K

Kaleka (8)

Kapłan (1)

Kara (46)

Kariera (1)

Karnawał (1)

Kat (2)

Katastrofa (4)

Kawiarnia (1)

Klejnot (3)

Klęska (8)

Kłamstwo (17)

Kłótnia (12)

Kobieta (100)

Kobieta "upadła" (10)

Kochanek (23)

Kochanka (1)

Kolonializm (7)

Kondycja ludzka (100)

Konflikt (17)

Konflikt wewnętrzny (6)

Koń (14)

Korzyść (32)

Kot (4)

Kradzież (12)

Krew (4)

Król (62)

Krzywda (8)

Ksiądz (60)

Książka (55)

Księżyc (2)

Kuchnia (1)

Kwiaty (4)

L

Las (2)

Lato (3)

Lek (3)

Lekarz (30)

Lenistwo (16)

List (32)

Literat (29)

Los (35)

Lud (10)

Lustro (3)

Ł

Łzy (7)

M

Małpa (1)

Małżeństwo (54)

Marzenie (4)

Maska (10)

Maszyna (13)

Matka (12)

Matka Boska (1)

Mądrość (56)

Mąż (18)

Melancholia (2)

Mędrzec (24)

Mężczyzna (46)

Miasto (23)

Mieszczanin (12)

Milczenie (7)

Miłosierdzie (4)

Miłość (57)

Miłość niespełniona (5)

Miłość spełniona (5)

Miłość tragiczna (1)

Mizoginia (4)

Młodość (22)

Moda (35)

Modlitwa (6)

Morderstwo (4)

Morze (1)

Motyl (2)

Muzyka (14)

N

Nadzieja (2)

Nagroda (2)

Nałóg (2)

Narkotyki (2)

Narodziny (3)

Naród (23)

Natchnienie (1)

Natura (26)

Nauczyciel (8)

Nauka (77)

Niebezpieczeństwo (8)

Niebo (1)

Niemiec (2)

Nienawiść (4)

Nieśmiertelność (5)

Niewola (43)

Noc (2)

Nuda (15)

O

Obcy (12)

Obłok (2)

Obowiązek (12)

Obraz świata (38)

Obrzędy (3)

Obyczaje (184)

Obywatel (14)

Odrodzenie (3)

Odwaga (11)

Ofiara (1)

Ogień (7)

Ogród (3)

Ojciec (27)

Ojczyzna (20)

Okno (1)

Oko (5)

Okrucieństwo (20)

Omen (2)

Opieka (7)

Opinia (1)

Organizm (2)

Oświadczyny (3)

P

Pamięć (7)

Pan (44)

Państwo (40)

Patriota (20)

Piekło (4)

Pielgrzym (1)

Pieniądz (89)

Pies (12)

Piękno (3)

Pijaństwo (26)

Plotka (10)

Pobożność (6)

Pocałunek (2)

Pochlebstwo (27)

Podróż (20)

Podstęp (24)

Poeta (13)

Poezja (7)

Pogarda (9)

Pogrzeb (4)

Pojedynek (10)

Pokora (3)

Pokusa (6)

Pokuta (1)

Polak (31)

Polityka (59)

Polowanie (7)

Polska (62)

Poród (1)

Portret (1)

Porwanie (1)

Postęp (1)

Poświęcenie (6)

Powstanie (1)

Pozory (33)

Pozycja społeczna (113)

Pożądanie (9)

Praca (53)

Praca organiczna (1)

Prawda (36)

Prawnik (17)

Prawo (75)

Proroctwo (1)

Prorok (2)

Próżność (39)

Przebranie (4)

Przeczucie (1)

Przekupstwo (3)

Przemiana (21)

Przemijanie (15)

Przemoc (66)

Przyjaźń (25)

Przyjemność (3)

Przyroda nieożywiona (4)

Przysięga (9)

Przywódca (18)

Ptak (15)

Pycha (15)

R

Radość (5)

Raj (5)

Rana (1)

Realista (3)

Religia (134)

Rewolucja (13)

Robak (4)

Robot (1)

Robotnik (2)

Rodzina (11)

Rosja (8)

Rosjanin (4)

Rośliny (7)

Rozczarowanie (2)

Rozkosz (20)

Rozpacz (2)

Rozstanie (5)

Rozum (38)

Rycerz (5)

Rywalizacja (2)

Rzeka (6)

S

Salon (5)

Samobójstwo (7)

Samolubstwo (10)

Samotnik (7)

Samotność (7)

Sarmata (2)

Sąd (23)

Sąsiad (5)

Seks (18)

Sen (12)

Serce (4)

Sędzia (12)

Sielanka (2)

Siła (21)

Siostra (4)

Skarb (1)

Skąpiec (11)

Sława (13)

Słońce (4)

Słowo (37)

Sługa (57)

Służalczość (7)

Smutek (2)

Społecznik (1)

Spotkanie (4)

Spowiedź (2)

Sprawiedliwość (55)

Starość (27)

Strach (13)

Strój (42)

Stworzenie (4)

Sumienie (11)

Syn (13)

Szaleństwo (7)

Szantaż (3)

Szczęście (40)

Szkoła (12)

Szlachcic (89)

Szpieg (5)

Sztuka (23)

Ś

Ślub (5)

Śmiech (18)

Śmierć (35)

Śmierć bohaterska (2)

Śpiew (3)

Światło (8)

Świątynia (2)

Święto (7)

Świętoszek (14)

Święty (4)

Świt (3)

T

Tajemnica (13)

Taniec (2)

Tchórzostwo (4)

Teatr (8)

Testament (1)

Tęsknota (3)

Theatrum mundi (8)

Tłum (3)

Tolerancja (4)

Trucizna (5)

Trup (3)

Twórczość (5)

U

Ucieczka (4)

Uczeń (7)

Uczta (10)

Umiarkowanie (32)

Upadek (22)

Uroda (20)

Urzędnik (22)

Utopia (2)

V

Vanitas (2)

W

Walka (22)

Walka klas (1)

Warszawa (6)

Wąż (1)

Wdowa (3)

Wdowiec (1)

Wdzięczność (2)

Wesele (1)

Wiadomość (1)

Wiara (13)

Wiatr (1)

Wiedza (16)

Wierność (12)

Wierzenia (10)

Wieś (9)

Wieża Babel (1)

Więzienie (2)

Więzień (4)

Wina (7)

Wino (13)

Wiosna (6)

Wizja (2)

Władza (118)

Własność (19)

Woda (12)

Wojna (31)

Wojsko (18)

Wolność (43)

Wróg (12)

Wspomnienia (1)

Współczucie (6)

Współpraca (3)

Wstyd (1)

Wychowanie (4)

Wygnanie (1)

Wyobraźnia (2)

Wyrzuty sumienia (5)

Wzrok (4)

Z

Zabawa (36)

Zabobony (13)

Zapach (1)

Zaświaty (3)

Zazdrość (13)

Zbawienie (3)

Zbrodnia (7)

Zbrodniarz (2)

Zdrada (25)

Zdrowie (15)

Zemsta (15)

Ziarno (1)

Ziemia (10)

Zima (4)

Zło (14)

Złodziej (13)

Zmysły (5)

Zwierzę (10)

Zwierzęta (27)

Zwycięstwo (9)

Ż

Żałoba (4)

Żart (3)

Żebrak (5)

Żołnierz (52)

Żona (32)

Życie jako wędrówka (2)

Żyd (17)

Żywioły (1)

Epoka: Oświecenie

Czas
koniec XVII (w Polsce poł. XVIII) — pocz. XIX w.
Najwybitniejsi twórcy
Voltaire, J. J. Rousseau, D. Diderot, D. Defoe, J. Swift, H. Fielding; I. Krasicki, A. Naruszewicz, S. Trembecki
Reprezentatywne gatunki
bajka, satyra, oda, poemat heroikomiczny, komedia, sielanka, powieść, felieton, esej

Okres w kulturze europejskiej pomiędzy barokiem a romantyzmem, którego charakter określił krytycyzm wobec instytucji politycznych i religijnych oraz dotychczasowych przeświadczeń naukowych. W związku z tym fundamentalnym nastawieniem pozostawał racjonalizm i empiryzm (filozofia R. Descartesa, J. Locke'a, F. Bacona). Wierzono, że rzeczywistość można i należy systematycznie poznawać i porządkować — zaczęto tworzyć pierwsze encyklopedie. Za lek na zło w świecie społecznym uważano oświecanie ludzi — kładziono nacisk na edukację i wychowanie, a literaturze, tak jak nauce, stawiano cele dydaktyczne i utylitarne (użytkowe). Znamienny dla epoki jest rozwój prasy i pism ulotnych. Dwa odrębne prądy oświeceniowe to: klasycyzm i sentymentalizm.

Oświecenie w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie