Przypisy

O tymże dumać — w innej wersji: „O czem tu dumać”. [przypis edytorski]

o u Joba napisano — Job 34, 30. [przypis edytorski]

O „Uczt” śpiewaku […] Gdybyś tu teraz ze mną był — poeta z kręgu Puszkina, Eugeniusz Abramowicz Baratyński (1800–1844), autor poematu Uczty, w tym czasie jako podoficer służył w pułku stacjonującym w Finlandii. [przypis edytorski]

O umyśle (fr. De l'esprit) — główna książka francuskiego filozofa oświeceniowego Claude'a Adriena Helvétiusa (1715–1771), wyd. w 1758, potępiona jako ateistyczna i publicznie spalona w 1759. [przypis edytorski]

o uprawianie ziemi było im bynajmniej (gw.) — nie dbali o uprawianie roli. [przypis edytorski]

o urzędy stoją (daw.) — zależy im na urzędach. [przypis edytorski]

O vous ombre cherie (fr.) — o wy, drogie cienie. [przypis edytorski]

O vulpes astuta! (łac.) — O, przebiegły lis! [przypis edytorski]

o wa (gw.) — ba, cóż wielkiego. [przypis edytorski]

o wa (gw.) — wykrzyknienie, wyrażające niezadowolenie lub powątpiewanie itp. [przypis edytorski]

o weteranach: że pamiętają powstanie — mowa o weteranach powstania styczniowego 1863 r. [przypis edytorski]

o winie niemieszanym, jakoby dla pijaków — starożytni Grecy uważali picie wina rozcieńczonego wodą za przejaw cywilizacji. Wino nierozcieńczone pili tylko barbarzyńcy i pijacy. [przypis edytorski]

o wioskach i o duszach — w Rosji carskiej (w tym w zaborze rosyjskim) wielkość majątku szacowano wg ilości posiadanych wiosek i ich zaludnienia; liczba „dusz” w wiosce oznaczała ilość chłopów tę wioskę zamieszkujących. [przypis edytorski]

O wiosno! kto Cię widział wtenczas w naszym kraju, / Pamiętna wiosno wojny, wiosno urodzaju! — cytat z Księgi IX Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. [przypis edytorski]

o wiośnie — dziś: wiosną a. na wiosnę. [przypis edytorski]

o withness the execution of David Shanks at the County Jail at 12.05 a.m. (ang.) — aby być świadkiem egzekucji Davida Shanksa w więzieniu okręgowym o godz. 12:05 w nocy. [przypis edytorski]

o własnym życiu zdesperował — stracił nadzieję, że przeżyje. [przypis edytorski]

O włosy złote na wietrze rozwiane! — Francesco Petrarca, Sonety do Laury, incipit sonetu 90. [przypis edytorski]

O wojnie galijskiej (łac. Commentarii de bello Gallico) — napisana w trzeciej osobie relacja Juliusza Cezara o prowadzonych przez niego wojnach galijskich (58–50 p.n.e.), które zakończyły się podbojem Galii (ob. Francja i Belgia) i włączeniem jej do państwa rzymskiego. [przypis edytorski]

o wrażeniu głębokim — tu raczej: o głębokim przejęciu (słuchających). [przypis edytorski]

o wstawienie się do mnie — dziś: o wstawienie się u mnie (za nim). [przypis edytorski]

o wszystkiej chwale mojej — «Aby ojciec nie obawiał się [wyjechać do obcego kraju], gdyż posiadam władzę i możliwości, by mu tutaj zapewnić dostatek», zob. Raszbam do 45:13. [przypis edytorski]

O, wy głupi, a leniwego serca!… — Łk 24, 25. [przypis edytorski]

O wychowaniu pod względem umysłowym, moralnym i fizycznym — tyt. oryg. Education: Intellectual, Moral, and Physical, 1891. [przypis edytorski]

o ziem (daw. forma) — o ziemię. [przypis edytorski]

o ziem (daw., gw.) — dziś: o ziemię. [przypis edytorski]

o ziem (daw., gw.) — o ziemię. [przypis edytorski]

o ziem — dziś popr. forma: o ziemię, na ziemię. [przypis edytorski]

o ziem — dziś popr.: na ziemię. [przypis edytorski]

O ziemiorodztwie Karpatów — właśc. O ziemiorodztwie Karpatów i innych gór i równin Polski, dzieło Stanisława Staszica (1755–1826) opublikowane w 1815 r. [przypis edytorski]

o Zorobabelu (…) u monarchy świata Daryusza (…) dowodząc, iż ta [prawda] mocniejsza i trwalsza niżli wino, niżli król, niżli niewiasta… — cały akapit stanowi przeplecione cytatami streszczenie opowieści z 3 Ezd 3, 1–4, 46. Starotestamentowa Trzecia Księga Ezdrasza nie jest uznawana przez Kościoły zachodnie za kanoniczną (zalicza się ją do apokryfów), mimo że znajduje się w Septuagincie oraz dawnych przekładach Biblii na łacinę; w Wulgacie klementyńskiej z 1592 występuje jako jeden z dodatków. Księgę tę cytowali również kaznodzieje husyccy, w szczególności ze streszczonego przez Skargę opowiadania pochodzi fraza Zorobabela: „prawda wszystko zwycięża” (3 Ezd 3, 12), użyta przez Jana Husa w liście z czerwca 1413 oraz w liście pisanym tydzień przed śmiercią z lochu w Konstancji. [przypis edytorski]

Oakland — miasto na wsch. brzegu Zatoki San Francisco, zał. 1852. [przypis edytorski]

Oannes (mit.) — rybokształtna istota, która wg zhellenizowanego kapłana i historyka babilońskiego Berossusa (III w. p.n.e.) miała mieszkać w głębinach Zat. Perskiej i wynurzając się z morza, nauczać ludzi różnych umiejętności. [przypis edytorski]

Oaza — otwarta w 1922 r. ekskluzywna restauracja przy ul. Wierzbowej 9 w pobliżu pl. Teatralnego, najmodniejszy lokal Warszawy l. 20. XX w., w którym bywali artyści, politycy i przedstawiciele wielkiego biznesu; słynęła z kuchni francuskiej, z zaprojektowanego przez prof. Wincentego Drabika (autora dekoracji do kilku warszawskich teatrów) wystroju, iście pałacowego, ale ze zdobieniami inspirowanymi motywami ludowymi oraz dancingu. [przypis edytorski]

oazis — Oasis, staroegipska miejscowość o bujnej roślinności, por. oaza. [przypis edytorski]

oazów — dziś popr. forma D. lm: oaz. [przypis edytorski]

ob dem Beten — beim Beten. [przypis edytorski]

Ob (r.m., rzadziej r.ż.; ros. r.ż. Обь, Ob') — rzeka w azjatyckiej części Rosji, na Nizinie Zachodniosyberyjskiej. [przypis edytorski]

ob. — skrót od: „obacz” (dziś raczej stosuje się: „patrz”), odsyłającego we wspomnianej kwestii do wyjaśniającego ją obszerniej dzieła. [przypis edytorski]

ob vorg Feind, Teufel, mit vorg zaubern, zusammenhängt, ist mir dunkel (niem.) — czy „vorg” wróg, diabeł, jest powiązane z „vorg” czarować, pozostaje dla mnie niejasne. [przypis edytorski]

oba — dziś: obaj. [przypis edytorski]

oba — dziś popr. forma M. r.mos.: obaj. [przypis edytorski]

oba — dziś popr.: obaj. [przypis edytorski]

oba litewskie biskupy — biskup inflancki Józef Kossakowski (1738–1794) i biskup wileński Ignacy Jakub Massalski (1727–1794) zostali powieszeni jako zdrajcy i stronnicy Rosji podczas powstania kościuszkowskiego. [przypis edytorski]

Oba miecze dane Piotrowi: jednym sam władnie, to jest duchownym, drugim przez króle i pany, jako ś. Bernat napisał — Bernard z Clairvaux, De consideratione, IV, III, 7 (parafraza głównej tezy). [przypis edytorski]

oba miecze — symbole władz w doktrynie dwuwładzy, sformułowanej w V w. przez papieża Gelazego I, zgodnie z którą rozróżnia się władzę świecką, panującą nad ciałem, sprawami doczesnymi, oraz władzę duchowną, panującą nad duszą, sprawami religijnymi. [przypis edytorski]

oba panowie — dziś: obaj panowie. [przypis edytorski]

oba podróżni (daw.) — dziś popr.: obaj. [przypis edytorski]

Oba się stawim — dziś: obaj się stawimy. [przypis edytorski]

oba (starop. forma) — dziś popr.: obaj. [przypis edytorski]

oba (starop. forma) — obaj. [przypis edytorski]

oba uszy — dzisiaj: oboje uszu. [przypis edytorski]

obacz się! — sens: zobacz, co robisz! [przypis edytorski]

obacz się (starop.) — tu: opamiętaj się. [przypis edytorski]

obaczemy — dziś popr. forma: obaczymy; zobaczymy. [przypis edytorski]

obaczemy, zapał, trwogali przeważa — zobaczymy, czy przeważa zapał czy trwoga. [przypis edytorski]

obaczenie (daw.) — ujrzenie, zobaczenie. [przypis edytorski]

obaczny — uważny, spostrzegawczy, biorący wszystko pod uwagę. [przypis edytorski]

obaczony (daw.) — zobaczony, ujrzany. [przypis edytorski]

obaczony (starop.) — zobaczony, spostrzeżony. [przypis edytorski]

obaczyć (daw.) — zobaczyć, dostrzec. [przypis edytorski]

obaczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

obaczyć (daw.) — zobaczyć, spostrzec. [przypis edytorski]

obaczyć — dziś: zobaczyć. [przypis edytorski]

obaczyć się (daw.) — zorientować się. [przypis edytorski]

obaczyć się — tu: dojść do zmysłów. [przypis edytorski]

obaczyć — zobaczyć, spostrzec, zauważyć. [przypis edytorski]

obaczym — skrócona forma czasownika 1 os. lm; dziś: obaczymy (zobaczymy). [przypis edytorski]

obaczyszli to (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli obaczysz to; jeśli to zobaczysz, spostrzeżesz. [przypis edytorski]

Obadjah — w innym oprac. Obadiasz. [przypis edytorski]

obadwa (daw.) — dziś popr. forma: obydwa. [przypis edytorski]

obadwa (daw.) — dziś popr. forma: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa (daw.) — dziś popr.: obydwa. [przypis edytorski]

obadwa (daw. forma) — dziś popr.: obydwa. [przypis edytorski]

obadwa (daw.) — obydwa. [przypis edytorski]

obadwa (daw.) — obydwaj; tu: razem. [przypis edytorski]

obadwa — dziś: obydwa; oba. [przypis edytorski]

obadwa — dziś: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa — dziś: obywaj. [przypis edytorski]

obadwa — dziś popr. forma M. lm.: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa — dziś popr. forma: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa — dziś popr.: obydwa. [przypis edytorski]

obadwa — dziś popr.: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa (przestarz.) — obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa sąsiady — dziś popr. forma M. lm: obydwaj sąsiedzi. [przypis edytorski]

obadwa (starop. forma) — dziś: obydwaj (królowie). [przypis edytorski]

obadwa (starop. forma) — dziś: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa (starop. forma) — obydwaj. [przypis edytorski]

obadwa (starop.) — obydwa (brzegi). [przypis edytorski]

obadwaj — dziś: obydwaj, obaj. [przypis edytorski]

obadwaj — dziś: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwaj — dziś popr.: obydwaj. [przypis edytorski]

obadwaśmy byli (daw.) — obydwaj byliśmy. [przypis edytorski]

obaj razem — «Abraham, który wiedział, że idzie zabić swojego syna, szedł tak samo chętnie i z radością jak Icchak, który nie miał o tym pojęcia», zob. Raszi do 22:6. [przypis edytorski]

obalać — przewracać kogoś lub coś. [przypis edytorski]

obalić się — przewrócić się. [przypis edytorski]

obalić (starop.) — przewrócić. [przypis edytorski]

obalsis — čia: nusigręžimas. [przypis edytorski]

obałamucić — zwieść, oszukać, otumanić. [przypis edytorski]

obałamucony — okłamany. [przypis edytorski]