Przypisy

komponują „Roberta Diabła”, grają „Fedrę”, śpiewają „Wilhelma Tella” (…) piszą „Reisebilder” — Robert Diabeł (1831): opera Giacomo Meyerbeera, niemieckiego kompozytora żydowskiego pochodzenia; Fedra (1677): tragedia Racine'a, w której główną rolę w 1842 z ogromnym sukcesem odgrywała Rachel Félix (1821–1858), francuska aktorka żydowskiego pochodzenia; Wilhelm Tell (1829): opera Rossiniego; Reisebilder (Obrazy z podróży, 1826–31): książka Heinricha Heinego, niemieckiego poety żydowskiego pochodzenia. [przypis edytorski]

komponując w myśl zasady wypowiedzianej na s. 198/199 — [autor w ten sposób opatrzył odsyłaczami wewnątrztekstowymi pierwodruk swej powieści; tu na odnośnej stronie znajduje się fragment] „(…) ta moja nudna metoda podawania przekrojów, myślenia przed czytelnikiem, zamiast urządzania przed nim teatru, nie jest wcale tylko dowolnym złamaniem przyjętego zwyczaju, lecz naśladowaniem najzwyklejszej, najnaturalniejszej formy, w jakiej każdy człowiek przedstawia sobie prawdziwe zdarzenia. (…) Tak jak się w przeciętnych powieściach opisuje fakty, tak może się one i dzieją, ale w tej formie nikt zajść swego życia nie pamięta ani rozważa (…). Otóż i ja często podchwytuję ten ton pamiętnikowy, bo on mi daje pewną gwarancję prawdy (…)” (rozdział X). [przypis edytorski]

kompozycja szwedzka (daw. rzad.) — materiał gumowy. [przypis edytorski]

kompromis — porozumienie w sporze uzyskane dzięki obustronnym ustępstwom. [przypis edytorski]

kompromissarski — kompromisarski; ustanawiający kompromis. [przypis edytorski]

komput (daw.) — liczba, zwł. wojska. [przypis edytorski]

komput — liczba stałego wojska w I Rzeczypospolitej XVII i XVIII w., ustalana na sejmie wielkim osobno dla Korony i dla Litwy. [przypis edytorski]

komput (łac.) — poczet, spis. [przypis edytorski]

komput — ustalana przez sejm liczba stałego wojska w I Rzeczypospolitej XVII i XVIII w. [przypis edytorski]

komputowe wojsko — stałe wojsko zaciężne w XVIIw. [przypis edytorski]

komputowe wojsko — wojsko regularne, etatowe, państwowe w I Rzeczpospolitej. [przypis edytorski]

komputowe wojsko — wojsko utrzymywane ze skarbu państwa. [przypis edytorski]

komsomolec — członek Komsomołu: komunistycznej organizacji młodzieży w Rosji Radzieckiej i ZSRR, powstałej w 1918. [przypis edytorski]

Komsomoł (skrótowiec od ros. Kommunisticzeskij Sojuz Mołodioży: Komunistyczny Związek Młodzieży) — komunistyczna organizacja młodzieży w Rosji Radzieckiej i ZSRR, powstała w 1918. [przypis edytorski]

komtur — godność w zakonach rycerskich. [przypis edytorski]

komtur — zwierzchnik domu zakonnego bądź okręgu w zakonach rycerskich, do których zaliczali się krzyżacy. [przypis edytorski]

komtur — zwierzchnik domu zakonnego bądź okręgu w zakonach rycerskich, do których zaliczali się Krzyżacy. [przypis edytorski]

komtur — zwierzchnik domu zakonnego u Krzyżaków. [przypis edytorski]

komtur — zwierzchnik zakonu rycerskiego, komandor; także: zarządca terytorium zwanego komturią, obejmującego zamek będący siedzibą zakonu i jego okolice. [przypis edytorski]

komturia — jednostka administracyjna w zakonie krzyżackim. [przypis edytorski]

komtuś — pol. zdrobnienie z fr. comte: hrabia. [przypis edytorski]

komu da Pan ten funt, to jest godność poczciwą, nie każe go w ziemię zagrzebać, ani świece jasnej ciemnym naczyniem zakrywać — porównanie ewangeliczne: Mt 5, 15, Łk 11, 33. [przypis edytorski]

komu, którym gwoli (daw.) — ze względu na kogo. [przypis edytorski]

komu podruży — z kim się zaprzyjaźni. [przypis edytorski]

komu — tu dziś: komuś. [przypis edytorski]

komu — tu dziś raczej: komuś (np. może się komuś nie podobać). [przypis edytorski]

Komu ty jedziesz? jak mówią Żmudzini — właściwością reg. polszczyzny na Litwie i Podlasiu jest zastępowanie form C. konstrukcjami z przyimkiem „dla” lub „do” z D. i odwrotnie. [przypis edytorski]

komukolwiek — tutaj w sensie: komuś. [przypis edytorski]

komum ta co winien — komu tam jestem coś winien. [przypis edytorski]

Komuna Paryska — krwawo stłumione powstanie ludności Paryża w dniach 18 marca–28 maja 1871. [przypis edytorski]

komuna paryska — krwawo stłumione powstanie ludności Paryża w dniach 18 marca–28 maja 1871 roku. [przypis edytorski]

Komuna Paryska — krwawo stłumione powstanie ludności Paryża w dniach 18 marca–28 maja 1871 roku. [przypis edytorski]

Komuna Paryska — rewolucyjny protest paryskiego ludu w 1871 roku. [przypis edytorski]

Komuna, właśc. Komuna Paryża (fr. la commune de Paris) — nazwa miasta Paryża przyjęta przez rewolucyjny rząd powstały po zwycięskim ataku na Bastylię w dniu 14 lipca 1789; po 10 sierpnia 1792 Komuna uległa radykalizacji, stając się pośrednikiem między parlamentem a paryskim ruchem sankiulockim zorganizowanym w 48 sekcjach; 2 czerwca 1793 współorganizowała zbrojne obalenie żyrondystów; w czasie przewrotu 9 thermidora stanęła w obronie Robespierre'a i jego zwolenników. [przypis edytorski]

komuna (z łac. communis: wspólny) — grupa ludzi żyjących na zasadach wspólnoty majątkowej i razem pracujących; także: miejsce, w którym żyje taka wspólnota. [przypis edytorski]

komunał — banał, frazes. [przypis edytorski]

komunał — ogólnie znane stwierdzenie, nieposiadające głębszej treści; banał, frazes. [przypis edytorski]

komunał — ogólnie znane stwierdzenie, nieposiadające głębszej treści. [przypis edytorski]

komunia (z łac.) — tu: uczestnictwo, wspólność; emocjonalne utożsamienie się z czymś. [przypis edytorski]

komunik (daw.) — jazda, kawaleria. [przypis edytorski]

komunik (daw.) — jeździec. [przypis edytorski]

komunik — jeździec, kawalerzysta a. jazda, kawaleria. [przypis edytorski]

komunik — szybki oddział jazdy. [przypis edytorski]

komunikant — hostia. [przypis edytorski]

komunikować (daw.) — łączyć się, być połączonym. [przypis edytorski]

komunikować się — przyjmować komunię. [przypis edytorski]

komunikować się — tu: przyjmować komunię. [przypis edytorski]

komunikować — tu: przyjmować komunię. [przypis edytorski]

komunikować — tu: udzielać komunii. [przypis edytorski]

komunista — dziś popr. określenie uczestnika Komuny Paryskiej: komunard. [przypis edytorski]

komużem (…) uczyniła — inaczej: komuż uczyniłam. [przypis edytorski]

komysar (ukr.) — komisarz. [przypis edytorski]

komysz (daw.) — gęstwina. [przypis edytorski]

komysz (daw.) — zarośla, krzaki; kryjówka; zwykle w lm: komysze. [przypis edytorski]

komysz — krzak, zarośla. [przypis edytorski]

komysz — krzak, zarośle, zwłaszcza na miejscach podmokłych. [przypis edytorski]

komysz — legowisko zwierzęce w zaroślach. [przypis edytorski]

komysz (przestarz.) — podmokłe zarośla. [przypis edytorski]

komysz — zarośla, chaszcze, krzaki; zwykle lm: komysze. [przypis edytorski]

komysz — zarośla, chaszcze, krzaki; zwykle lm: komysze. [przypis edytorski]

komysz — zwierzęce legowisko w zaroślach. [przypis edytorski]

komysze — d. zarośla lub legowisko zwierząt w zaroślach. [przypis edytorski]

komysze (daw.) — kryjówki, tu: siedziby. [przypis edytorski]

komysze (daw.) — tu: kryjówka, siedziba. [przypis edytorski]

komysze (reg.) — zarośla na wilgotnym terenie. [przypis edytorski]

komysze (reg.) — zarośla znajdujące się na terenie podmokłym. [przypis edytorski]

komysze — zarośla, chaszcze. [przypis edytorski]

komysze — zarośla. [przypis edytorski]

komyśniak a. komiśniak (z niem.) — ciemny chleb na zakwasie o przedłużonej świeżości. [przypis edytorski]

komża — biała, luźna, sięgająca do kolan szata noszona przez księży katolickich lub osoby świeckie podczas czynności liturgicznych. [przypis edytorski]

komża — biała szata liturgiczna noszona przez katolickich duchownych. [przypis edytorski]

komża — szata liturgiczna krótsza od alby. [przypis edytorski]

Kon, Piotr (1865–1937) — adwokat, obrońca w procesach robotników oskarżonych o działalność polityczną na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego (m.in. uczestników buntu tkaczy łódzkich w 1892 r., następnie uczestników wydarzeń Rewolucji 1905 r.); działacz Organizacji Radykalnej Inteligencji „Wolność” w Łodzi. [przypis edytorski]

konającem — daw. forma N.i Ms.lp rzecz. r.ż. i r.n.; dziś równa r.m.: konającym. [przypis edytorski]

konak (z tur.) — gmach rządowy. [przypis edytorski]

Konar, Aleksander Alfred a. Konar, Alfred Aleksander (1862–1941) — pisarz, autor m.in. powieści Ojcowie i my, W pogoni za szczęściem. Powieść z czasów przedwojennych, Siostry Malinowskie itp. Odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość literacką w 1935 r. Zginął w getcie warszawskim. [przypis edytorski]

Konar, Alfred Aleksander, właśc. Aleksander Kinderfreund (1862–1940 a. 1941) — prozaik i dramatopisarz, publikował w czasopismach „Gazeta Polska” i „Świat”; w swoich powieściach (Bankruci 1892, Siostry Malinowskie 1894, Jesień 1898) i nowelach nawiązujących do naturalizmu ukazywał życie i obyczaje warszawskiego mieszczaństwa oraz środowisk artystycznych; popularność zdobyła jego sztuka Hrabina Sylwia (1885) oraz Gąsienice (wyst. 1895). Zginął w getcie warszawskim. [przypis edytorski]

Konarski, Stanisław (1700–1773) — należał do zakonu pijarów; publicysta, poeta, reformator szkolnictwa, założyciel Collegium Nobilium. [przypis edytorski]

Konarski, Stanisław (1700–1773) — właśc. Hieronim Konarski (Stanisław to imię zakonne), pijar, pedagog, reformator szkolnictwa, pisarz polityczny, poeta; zaliczany do prekursorów polskiego oświecenia, założyciel Collegium Nobilium w 1740. W O skutecznym rad sposobie nakreślił błędy ustrojowe, skrytykował liberum veto i przedstawił pomysł na reformę państwa. [przypis edytorski]

Konarski, Stanisław (1700–1773) — właśc. Hieronim Konarski (Stanisław to imię zakonne), pijar, pedagog, reformator szkolnictwa, pisarz polityczny, poeta; zaliczany do prekursorów polskiego oświecenia, założyciel Collegium Nobilium w 1740; w dziele O skutecznym rad sposobie nakreślił błędy ustrojowe, skrytykował liberum veto i przedstawił pomysł na reformę państwa. [przypis edytorski]

Konarski, Szymon Konstanty (1808–1839) — polski działacz niepodległościowy, powstaniec listopadowy, działacz spiskowy, emisariusz Młodej Polski; w 1838 aresztowany przez Rosjan, po wymyślnych torturach rozstrzelany w Wilnie. [przypis edytorski]

Konaszewicz-Sahajdaczny, Petro herbu Pobóg (1570–1622) — hetman kozaków rejestrowych, jeden z najsłynniejszych wodzów kozackich XVII w., wsławił się w bitwie pod Chocimiem (1621); obrońca Rzeczypospolitej przed wojskami moskiewskimi i tureckimi. [przypis edytorski]

koncedować (z łac.) — ustępować przed czymś. [przypis edytorski]

koncepcista — człowiek miewający dowcipne koncepty, pomysły; żartowniś. [przypis edytorski]

koncepcista (daw.) — człowiek miewający dowcipne koncepty, pomysły; dowcipniś, żartowniś. [przypis edytorski]

Koncepcja waszej królewskiej mości może być kodyfikowana w swej prymitywnej formie — sens: można zapisać prawo zgodne z twoim, królu, pomysłem, bez żadnych zmian. [przypis edytorski]

koncepista a. koncypient (daw.) — urzędnik niskiego szczebla, referent. [przypis edytorski]

koncepspraktykant, właśc. konceptpraktykant — aplikant biurowy; praktykant na stanowisko urzędnika konceptowego, tj. umiejącego sporządzać pisma urzędowe. [przypis edytorski]

koncept — błyskotliwy pomysł. [przypis edytorski]

koncept (daw.) — dowcipny pomysł. [przypis edytorski]

koncept (daw.) — pomysł. [przypis edytorski]

koncept (daw.) — tu: dowcip. [przypis edytorski]

koncept (daw.) — żart, dowcip. [przypis edytorski]

koncept (daw.) — żart, pomysł. [przypis edytorski]

koncept (daw.) — żart; pomysł. [przypis edytorski]

koncept (daw.) — żart. [przypis edytorski]

koncept — pomysł. [przypis edytorski]

koncept-praktykant (daw.) — aplikant biurowy. [przypis edytorski]

konceptów szukałam w kalendarzu — w oryg.: „swój dowcip wzięłam ze Stu Wesołych Opowieści”, tj. z Hundred Merry Tales, popularnego zbioru dowcipów i zabawnych anegdot. [przypis edytorski]

koncert Wojskiego — odniesienie do fragmentu z Pana Tadeusza, dzieła autorstwa Adama Mickiewicza (1798–1855). [przypis edytorski]