Przypisy

dojąć (daw.) — dotknąć, ubóść; dokuczyć. [przypis edytorski]

dojąd (starop.) — dokąd; póki. [przypis edytorski]

dojdziem — dziś popr. forma: dojdziemy. [przypis edytorski]

dojemny (daw.) — dojmujący, dotkliwy. [przypis edytorski]

dojena (gw.) — dotknęła. [przypis edytorski]

dojeść komuś — dokuczyć komuś. [przypis edytorski]

dojeść komuś — dokuczyć; tu: forma 3.os.lp.r.n. dojadło: dokuczyło. [przypis edytorski]

dojeżdżacz (daw.) — członek służby łowieckiej, osoba ścigająca z chartami i ogarami zwierzynę podczas polowania. [przypis edytorski]

dojmować (starop.) — dokuczać, przeszywać; ból mu dojmował, por. dziś: dojmujący ból. [przypis edytorski]

dojmować (starop.) — dokuczać, przeszywać; por. dziś: dojmujący ból. [przypis edytorski]

dojmowałli go (daw.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy go dojmował (tzn. czy go przejmował, czy mu doskwierał). [przypis edytorski]

dojnica — naczynie na mleko. [przypis edytorski]

dojrzała sprawa — prawdop. dobre przygotowanie (od daw. sprawić, czyli przygotować). [przypis edytorski]

dojrzały w wulkanach nadsekwańskich lawy — przen. chodzi o wrzenie przedrewolucyjne (nad Sekwaną nie ma wulkanów w sensie dosłownym, geologicznym). [przypis edytorski]

dojrzeć — tu: dopilnować. [przypis edytorski]

dojrzenie — tu: dolność widzenia. [przypis edytorski]

dojrzyjcie — tu: doglądnijcie, przypilnujcie. [przypis edytorski]

Dojrzym wnet dziewki — dojrzymy wnet dziewkę; dostrzeżemy dziewczynę. [przypis edytorski]

dojrzyż (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; znaczenie: dojrzyjże, dojrzyj (tj. przypilnuj) koniecznie. [przypis edytorski]

dojść do lat (daw.) — osiągnąć odpowiedni wiek. [przypis edytorski]

dojść — tu: podejść. [przypis edytorski]

dojść — tu: podejść, zbliżyć się. [przypis edytorski]

dojść — tu w znaczeniu: podejść. [przypis edytorski]

dojźrzeć (starop. forma) — dojrzeć; spostrzec. [przypis edytorski]

dok Alberta — jeden z trzech XIX-wiecznych basenów portowych w Londynie, ukończony w 1880. [przypis edytorski]

dok — basen portowy. [przypis edytorski]

dok — basen portowy (służący również m.in. do budowy i remontu statków). [przypis edytorski]

dokazać (daw.) — dokonać. [przypis edytorski]

dokazać — osiągnąć cel. [przypis edytorski]

dokazać (ros. dokazat') — udowodnić. [przypis edytorski]

dokazać — tu: sprawić. [przypis edytorski]

dokazatielstwo (ros.) — dowód. [przypis edytorski]

dokazować (daw.) — dokazywać; tu: dokonywać znacznych czynów. [przypis edytorski]

dokazować (starop. forma) — dziś: dokazywać. [przypis edytorski]

dokazować (starop. forma) — dziś popr.: dokazywać. [przypis edytorski]

dokazował — dziś popr.: dokazywał. [przypis edytorski]

dokąd znikła — popr.: gdzie znikła. [przypis edytorski]

dokądciś (daw., gw.) — dokądś, w jakieś miejsce. [przypis edytorski]

dokładać się (daw.) — radzić się. [przypis edytorski]

dokoczyła (starop. forma) — dokuczyła. [przypis edytorski]

dokolny — dziś: dookolny; znajdujący się dookoła, rozciągający się wokół. [przypis edytorski]

dokolny (rzad.) — otaczający. [przypis edytorski]

Dokoluśka — dookoła. [przypis edytorski]

dokoła obegnał — otoczył wojskami. [przypis edytorski]

dokoła pod obiegającym czworobok placu korytarzem zaczynało być gwarno, porozświecały się kawiarnie i czekano muzyki przez wojskową kapelę z Czechów zwykle (w owych czasach) złożoną, wykonywanej tu w wieczór — cytat z noweli Cypriana Kamila Norwida pt. Menego. Wtrącenie w owych czasach pochodzi od Stefana Grabińskiego. [przypis edytorski]

dokoła Wosiu a. dookoła Wojtek — frazeologizm: w kółko to samo, wielokrotnie, do znudzenia. [przypis edytorski]

dokonać — tu: wykończyć, dać czemuś koniec; unicestwić. [przypis edytorski]

dokonanie (starop.) — skonanie; zgon. [przypis edytorski]

dokonany — dziś raczej (o czepku): wykonany; czasownik dokonać odnosi się do działań o doniosłym znaczeniu, do czynów, a nie zwykłych czynności i dlatego w tym kontekście nadaje powszednim sprawom niepotrzebnie cech wzniosłości zmieniającej się nieuchronnie w śmieszność. [przypis edytorski]

Dokonawszy samorzutnie odkrycia polonu i aktynu — aktyn nie został odkryty przez Marię Skłodowską-Curie, lecz przez przyjaciela i współpracownika Marii i Pierre'a Curie, André-Louis Debierne, który w 1899 wykrył go w otrzymanych od nich w przesączach. [przypis edytorski]

dokonywa — dziś: dokonuje. [przypis edytorski]

dokonywa — dziś popr.: dokonuje. [przypis edytorski]

dokonywa — dziś popr.: dokonuje; tu: kończy, dopełnia. [przypis edytorski]

dokonywa — dziś powszechna forma 3 os. lp. cz. ter.: dokonuje. [przypis edytorski]

dokonywa — dziś raczej popr. forma: dokonuje. [przypis edytorski]

dokonywa się — dziś: dokonuje się. [przypis edytorski]

dokonywa się — dziś raczej: dokonuje się. [przypis edytorski]

dokonywać — dziś: dokonuje. [przypis edytorski]

dokonywać (starop.) — tu: konać; umierać. [przypis edytorski]

dokonywają — dziś częściej: dokonują. [przypis edytorski]

dokonywania nad nim samosądu — popr.: dokonywania na nim samosądu. [przypis edytorski]

dokończenie (starop.) — śmierć, zgon. [przypis edytorski]

dokończę cię (gw.) — pot.: wykończę cię, zniszczę cię. [przypis edytorski]

dokończyć — tu: wykończyć. [przypis edytorski]

Doksologia — modlitwa pochwalna; formuła wyznania chwały Boga. [przypis edytorski]

doktor Bartolo — postać ze sztuki Pierre'a Beaumarchais (1732–1799) Cyrulik sewilski, będącej kanwą dla librett oper Giovanniego Paisella oraz Gioacchina Rossiniego (sławniejszej wersji z 1816 r.). Pilnie strzeżoną i więzioną w domu wychowanką doktora Bartola jest Rozyna, której pomaga w romansie Figaro, tytułowy cyrulik (pełniący funkcje golibrody, fryzjera i inne). [przypis edytorski]

doktor honoris causa — doktor honorowy; tytuł przyznawany ze względu na zasługi, bez wypełnienia wymagań akademickich niezbędnych do uzyskania tytułu doktora od danej uczelni. [przypis edytorski]

doktor Judym — Tomasz Judym, główny bohater powieści Stefana Żeromskiego Ludzie bezdomni; sam pochodzący z nizin społecznych, dzięki szczęśliwemu zrządzeniu losu oraz własnym zdolnościom i ciężkiej pracy uzyskał świetne wykształcenie: ukończył studia medyczne na Sorbonie w Paryżu; jednak nie uległ pokusie konsumowania swojego sukcesu i nie zajął się np. leczeniem zamożnych pacjentów, lecz, kierując się ideami altruizmu, organicyzmu oraz pracy u podstaw, poświęcił się ostatecznie działaniu na rzecz podniesienia warunków życia ludzi ubogich i najbardziej potrzebujących pomocy lekarskich, jak robotnicy w Zagłębiu Dąbrowskim; aby realizować ten wzniosły cel, idąc za głosem wewnętrznym, zdecydował się nie zakładać własnej rodziny, poświęcił osobiste szczęście i zerwał narzeczeństwo z pokrewną mu duchowo kobietą, Joanną Podborską. [przypis edytorski]

doktor Kościoła (z łac. doctor: nauczyciel) — tytuł nadawany przez Kościół katolicki świętym, którzy swoimi pismami wnieśli szczególny wkład do teologii lub doktryny; tu ogólnie o dawnych teologach chrześcijańskich, gdyż Justyn nie jest zaliczany do doktorów. [przypis edytorski]

doktor Livingstone — David Livingstone, znany dziewiętnastowieczny lekarz, misjonarz i podróżnik, odkrywca wielu niezbadanych terenów Afryki. [przypis edytorski]

doktor Pangloss — bohater Kandyda Woltera, zagorzały zwolennik optymizmu. [przypis edytorski]

doktor Savioli, młody lekarz niemiecki — dalej mówi się o nim jako o Włochu. [przypis edytorski]

doktor stojąc w możderz tłucze — daw. lekarz posiadał również umiejętności aptekarskie i przyrządzał sam lekarstwa. [przypis edytorski]

doktor — tu: osoba wykształcona. [przypis edytorski]

doktor — tu: teolog. [przypis edytorski]

doktor — w zakonach tytuł naukowy doktora uwalniał od obowiązku wykonywania cięższych prac. [przypis edytorski]

doktor Watts — właśc. Isaac Watts (1674–1748), pastor anglikański, teolog, pisarz, autor podręcznika logiki oraz ok. 750 hymnów, które zyskały sobie znaczną popularność; obfita twórczość w tym zakresie stanowiła pole ewangelizacji i była istotną częścią jego pracy duszpasterskiej; zyskał sobie przydomek „Ojca Hymnodii Angielskiej”. [przypis edytorski]

doktoratka — biret. [przypis edytorski]

doktorostwo — daw. określenie używane w odniesieniu do małżeństwa: doktor z żoną. [przypis edytorski]

doktorowie — dziś popr. forma M.lm: doktorzy. [przypis edytorski]

doktór — dziś: doktor. [przypis edytorski]

doktór — dziś popr.: doktor. [przypis edytorski]

doktór — dziś popr. forma: doktor. [przypis edytorski]

Doktór zaraz wziął trzy ruble i kazał go moczyć w kuble — mowa o popularnym wówczas wodolecznictwie (hydroterapii). [przypis edytorski]

doktrynerzy — tak w kręgach rojalistycznych nazywano opozycję liberalną. [przypis edytorski]

dokument 0.16 — w druku fragment od słów czarno-biała platynowa jest złożony nieco mniejszą czcionką niż wiersz i umieszczony w równoległej do niego kolumnie po prawej. [przypis edytorski]

dokumenta (daw.) — dziś: dokumenty. [przypis edytorski]

dokumenta — dziś popr.: dokumenty. [przypis edytorski]

dokumenta — dziś popr. forma: dokumenty. [przypis edytorski]

dokumenta — dziś popr. forma lm: dokumenty. [przypis edytorski]

dokumenta — dziś popr. forma M.lm: dokumenty. [przypis edytorski]

dokumentnie — dokładnie; daw.: niewątpliwie. [przypis edytorski]

dokumentnie — dokładnie. [przypis edytorski]

dokumentnie (przestarz.) — niewątpliwie. [przypis edytorski]

Dola i niedola. Powieść z ostatnich lat XVIII wieku — historyczna powieść Józefa Ignacego Kraszewskiego (1812–1887), pisarza, publicysty, historyka, wydana w 1864 r. [przypis edytorski]

dola — los, egzystencja. [przypis edytorski]

dola — los, przeznaczenie. [przypis edytorski]

dola — los. [przypis edytorski]

dola — tu: dobry los, szczęście. [przypis edytorski]

dola — tu: los, przeznaczenie. [przypis edytorski]