Przypisy

wdawa (starop. forma) — dziś 3.os. lp: wdaje. [przypis edytorski]

wdawać się — tu: zadawać się. [przypis edytorski]

wdawszy się — zaangażowawszy się. Zapewne chodzi o deklarację chęci zawarcia małżeństwa i związanie się narzeczeństwem; do zerwania takich więzów, zawieranych za porozumieniem rodzin obu narzeczonych, mogło dojść tylko z bardzo ważnych powodów, przy czym zerwanie narzeczeństwa przez jedną stronę rzucało cień podejrzeń na drugą. [przypis edytorski]

wdechiwać — dziś popr.: wdychać. [przypis edytorski]

wdepli — popr.: wdepnęli. [przypis edytorski]

wdepłem — dziś popr.: wdepnąłem. [przypis edytorski]

wdowa Cliquot, Moët — gatunki francuskiego szampana. [przypis edytorski]

wdowa Malabaru — odniesienie do głównej bohaterki tragedii Lanassa, czyli wdowa Malabaru (1790), przełożonej przez Wojciecha Bogusławskiego sztuki Karla Martina Plümitzke: kobiety z płd.-zach. wybrzeża Indii, gdzie zwyczaj sati nakazuje wdowie rzucić się na stos pogrzebowy męża i spłonąć razem z jego zwłokami. [przypis edytorski]

wdowa po rejencie — patrz: Wielkość i upadek Cezara Birotteau. [przypis edytorski]

wdówka Cliquot (z fr: veuve Clicquot) — wysokiej jakości szampan; nazwa marki pochodzi od młodo owdowiałej właścicielki firmy. [przypis edytorski]

wdrzewić się (neol.) — czas. utworzony od rzecz. drzewo; synonim: stać się drzewem, wcielić się w drzewo. [przypis edytorski]

Wdy — skrót od: wojewody (D.lp). [przypis edytorski]

wdychiwał — dziś raczej: wdychał. [przypis edytorski]

wdychiwała zapach perfumy — dziś popr.: wdychała zapach perfum. [przypis edytorski]

wdyszeć, wdyszyć (starop.) — westchnąć, wciągnąć powietrze. [przypis edytorski]

wdziać (daw.) — ubrać. [przypis edytorski]

wdziać — założyć, ubrać się (w coś). [przypis edytorski]

wdziać — założyć ubranie na siebie. [przypis edytorski]

wdziewać (daw.) — ubierać. [przypis edytorski]

wdzięczen — dziś popr.: wdzięczny. [przypis edytorski]

wdzięczna (daw.) — tu: miła. [przypis edytorski]

Wdzięczna miłości kochanej szklenice — żartobliwa trawestacja pierwszego wersu Hymnu do miłości Ojczyzny I. Krasickiego. [przypis edytorski]

wdzięcznie (daw.) — pięknie. [przypis edytorski]

wdzięcznie — przyjemnie. [przypis edytorski]

wdzięczno — dziś zamiast przysłówka użyty byłby tu przymiotnik „wdzięczne”. [przypis edytorski]

wdzięczność (daw.) — tu: wdzięk, piękno. [przypis edytorski]

Wdzięczność żony pilnej ucieszy męża swego i wytuczy kości jego — Koh 26,16 (cytat za: Biblia Jakuba Wujka). [przypis edytorski]

wdzięczny (daw.) — piękny. [przypis edytorski]

wdzięcznym wam — skrót od: wdzięczny jestem wam. [przypis edytorski]

wdzięcznymi śpiewy — dziś popr. forma N.lm: wdzięcznymi śpiewami. [przypis edytorski]

wdzięki — dziś popr. forma N. lm: wdziękami. [przypis edytorski]

wdzięki — dziś popr. forma N.lm: wdziękami. [przypis edytorski]

we czterech częściach — W pierwszym tomie Poezji Mickiewicza z 1822 r. zostały opublikowane dwie pieśni Tukaja z takim dopiskiem autorskim; swojego zamierzenia Mickiewicz nigdy jednak nie zrealizował. Pozostałe dwie części dopisał kilka lat później Antoni Edward Odyniec. [przypis edytorski]

we czwartek — dziś popr.: w czwartek. [przypis edytorski]

we czwartek — tj. 17 kwietnia. [przypis edytorski]

we czworą świata stronę (gw.) — w cztery świata strony. [przypis edytorski]

We drzwiach cukierni ukazuje się pan w futrze z paczką ciastek na guziku. — dawniej ciastka pakowano w papier obwiązany cienkim sznurkiem, a w I poł. XX w. było przyjęte, że eleganccy panowie po wyjściu z cukierni nieśli takie paczki zawieszone na guziku płaszcza czy kamizelki. Pozwalało im to zachować wolne ręce: do eleganckiego stroju należała często laska lub parasol, a druga ręka była niezbędna do uchylania kapelusza przy powitaniu lub aby służyć oparciem damie przy wysiadaniu z pojazdu, otwierać przed nią drzwi itp. [przypis edytorski]

we drzwiach — dziś popr.: w drzwiach. [przypis edytorski]

we dwa — dziś popr.: w dwa. [przypis edytorski]

We dwadzieścia cztery godzin — dziś popr.: w dwadzieścia cztery godziny. [przypis edytorski]

we dwie godziny — dziś: w dwie godziny. [przypis edytorski]

we dwoje — popr. we dwóch. [przypis edytorski]

we fantastycznej — dziś: w fantastycznej. [przypis edytorski]

we fantastycznym — dziś popr.: w fantastycznym. [przypis edytorski]

we formie — dziś popr.: w formie. [przypis edytorski]

we Francji każdy żołnierz [nosi w kieszeni] marszałka — Napoleon Bonaparte mawiał: „Każdy francuski żołnierz nosi w swoim tornistrze buławę marszałka Francji”, co oznaczało, że do awansu nawet na najwyższe stopnie nie jest konieczne szlacheckie pochodzenie, jak niegdyś w armii królewskiej, lecz decydują o nim indywidualne zasługi. [przypis edytorski]

We krwi — powieść Gabrieli Zapolskiej (1857–1921) wydana w 1891 r. [przypis edytorski]

we krwie — dziś popr.: we krwi. [przypis edytorski]

We łzach, Panie, ręce podnosimy do Ciebie! (…) — kwestia nawiązująca do polemicznego względem Krasińskiego tekstu Słowackiego zatytułowanego Do autora trzech psalmów. [przypis edytorski]

we mdłości — tu: zemdlony, nieprzytomny. [przypis edytorski]

we śkle (starop. forma) — w szkle. [przypis edytorski]

we śnieli to (daw.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy to we śnie (jest, dzieje się). [przypis edytorski]

we środek (reg.) — dziś popr.: w środek. [przypis edytorski]

we środku — dziś popr.: w środku. [przypis edytorski]

we środku — dzś popr.: w środku. [przypis edytorski]

we środku (reg.) — dziś popr.: w środku. [przypis edytorski]

we środku (reg. pot.) — dziś popr.: w środku. [przypis edytorski]

we śrzodku — w środku. [przypis edytorski]

we wał — dziś: w wał (chociaż: we wtorek). [przypis edytorski]

we warsztacie (gw.) — dziś popr.: w warsztacie. [przypis edytorski]

we wieczności — dziś popr.: w wieczności. [przypis edytorski]

We wierchym właśnie wchodził (daw., gw.) — wchodziłem właśnie pomiędzy wierchy (szczyty górskie). [przypis edytorski]

we Włoszech i Sycylii — tzn. na Płw. Apenińskim i na Sycylii; użyte w oryginale Italie oznacza we francuskim zarówno Italię (krainę historyczną i geograficzną), jak i państwo Włochy (obejmujące również dwie duże wyspy: Sycylię i Sardynię). [przypis edytorski]

we wnęku — dziś r.ż.: we wnęce. [przypis edytorski]

we wniku — dziś popr.: we wnykach. [przypis edytorski]

we wojsku (gw.) — w wojsku. [przypis edytorski]

we wozie — dziś: w wozie. [przypis edytorski]

we wszystkich Stanach Zjednoczonych Australii — państwo Australia (formalnie Związek Australijski) powstało w 1901 jako federacja kilku odrębnych kolonii brytyjskich istniejących wcześniej na kontynencie australijskim; obecnie dzieli się na 6 stanów, 3 terytoria wewnętrzne i 7 terytoriów zewnętrznych. [przypis edytorski]

we wszystkiem biegu (starop.) — w pełnym biegu. [przypis edytorski]

we wszystkim co wypowiada człowiek — u Cylkowa: co wymyka się człowiekowi; korekta dla zgodności z oryginałem. [przypis edytorski]

Weald — obszar w płd.-wsch. Anglii pomiędzy równoległymi pasmami kredowych wzgórz na północy i południu; niegdyś pokryty był lasem, a jego nazwa, pochodzenia staroangielskiego, oznacza „las”. [przypis edytorski]

weba — cienka lniana tkanina, wykorzystywana do produkcji pościeli i bielizny. [przypis edytorski]

Webber, John (1751–1793) — angielski malarz, który towarzyszył wyprawie kapitana Cooka. [przypis edytorski]

Weber, Carl Maria (1786–1826) — niem. kompozytor, przedstawiciel wczesnego romantyzmu. [przypis edytorski]

Weber, Karol Maria von (1786–1826) — niem. kompozytor, twórca wielu oper i koncertów fortepianowych. [przypis edytorski]

Weber, Karol Maria von (1786–1826) — niemiecki kompozytor, twórca wielu oper i koncertów fortepianowych; dyrektor opery w Dreźnie od w 1817; zmarł w Londynie, a w 1844 jego zwłoki przeniesiono do Drezna. [przypis edytorski]

Weber, Karol Maria von (1786–1826) — niemiecki kompozytor, twórca wielu oper i koncertów fortepianowych. [przypis edytorski]

weber (z niem. Weber) — tkacz; tu: robotnik z fabryki tekstylnej. [przypis edytorski]

weberka (z niem. der Weber: tkacz) — tkaczki. [przypis edytorski]

weberka (z niem. Weber: tkacz) — tkaczka. [przypis edytorski]

webowy — wykonany z weby, tj. cienkiego płótna lnianego. [przypis edytorski]

wecować — polerować. [przypis edytorski]

weda (z sanskr. veda) — wiedza; wedy: staroindyjskie teksty sakralne. [przypis edytorski]

wedanta — jeden z nurtów klasycznej filozofii indyjskiej, opierający się na interpretacji Upaniszad oraz Bhagawadgity. [przypis edytorski]

Wedanta — wiedza płynąca z hinduistycznych ksiąg, tj. Wed; nurt (niejednorodny i rozgałęziony) filozofii indyjskiej; dosł. „zwieńczenie Wed”, odwołanie do końcowych ksiąg Wed, tzw. Upaniszad, zawierających przeważnie spekulacje filozoficzne. [przypis edytorski]

Weddowie — rdzenna ludność Cejlonu, ob. zamieszkująca górskie obszary płd.-wsch. części wyspy; na początku XX w. Weddów uważano za jeden z najbardziej pierwotnych ludów na Ziemi; kiedy powstawała powieść, populacja Weddów liczyła ok. 5000 osób, obecnie wg jednych źródeł jest mniejsza niż 500 osób, wg innych przestali istnieć jako odrębna grupa etniczna, zasymilowani przez Syngalezów. [przypis edytorski]

Wedekind, Frank (1864–1918) — niemiecki dramatopisarz i poeta, uznany za prekursora ekspresjonizmu, który łączył z realizmem krytycznym; najbardziej popularna sztuka o satyrycznym zabarwieniu to Przebudzenie wiosny z 1891 roku. [przypis edytorski]

Wedekind, Frank (1864–1918) — poeta i aktor niemiecki, współpracował z satyrycznym tygodnikiem monachijskim „Simplizissimus”, popierającym pierwsze próby ekspresjonizmu; pisał poezje, a przede wszystkim dramaty, w których atakował kłamliwe przemilczanie spraw seksualnych, j. np. w dramacie dojrzewania Frühlings Erwachen („Przebudzenie wiosny”), 1891. [przypis edytorski]

Wedeking, Frank (1864–1918) — niemiecki dramatopisarz i poeta, uznany za prekursora ekspresjonizmu, który łączył z realizmem krytycznym; najbardziej popularna sztuka o satyrycznym zabarwieniu to Przebudzenie wiosny z 1891 roku. [przypis edytorski]

Wedel, Emil (1841–1919) — warszawski cukiernik niem. pochodzenia, syn Karola Wedla (1813–1902), który w 1850 r. założył słynną z wyrobów czekoladowych firmę E. Wedel. [przypis edytorski]

Wedel — przedsiębiorstwo wytwarzające wyroby czekoladowe i cukiernicze założone przez Karola Wedla w 1851; najstarsza w Polsce fabryka czekolady. [przypis edytorski]

Wedel — tu: nazwa fabryki słodyczy w Warszawie. [przypis edytorski]

wedeta (daw.) — posterunek, warta, czaty. [przypis edytorski]

wedeta (fr. vedette) — dosł. łańcuch widzów; rodzaj placówki a. czatów; rozstawienie kordonu żołnierzy na warcie w takiej odległości, aby nikt nie mógł przejść między nimi niezauważony. [przypis edytorski]

Wedgwood — angielskie przedsiębiorstwo produkujące porcelanę, ceramikę i luksusowe akcesoria, założone w 1759 przez Josiaha Wedgwooda (1730–1795), dziadka Charlesa Darwina. [przypis edytorski]

wedla niego (daw.) — obok niego. [przypis edytorski]

wedle czasu — w odpowiednim momencie. [przypis edytorski]

wedle czegoś (daw.) — przy czymś. [przypis edytorski]

wedle (daw., gw.) — co się tyczy czegoś, w związku z czymś. [przypis edytorski]

wedle (daw., gw.) — tu: w związku z czymś, co do czegoś. [przypis edytorski]