Przypisy

trzecia godzina ranna — tj. ok. ósmej, licząc wg daw. miary i oznaczając jako pierwszą godzinę wschodu słońca. [przypis edytorski]

trzecia godziny dnia — tj. około 8.00 rano; niegdyś liczono godziny od wschodu słońca, kiedy to odbywało się pierwsze nabożeństwo, jutrznia. [przypis edytorski]

trzecia miara — tu: trzecie stawiennictwo przed komisją wojskową, w celu oceny poborowych, którzy powinni mieć odpowiedni wiek, wzrost i stan zdrowia. [przypis edytorski]

Trzecia Międzynarodówka, zw. też Międzynarodówką Komunistyczną — organizacja międzynarodowa założona 2–6 marca 1919 w Moskwie przez 19 partii komunistycznych, z inicjatywy Włodzimierza Lenina; miała na celu propagowanie idei komunistycznych i przygotowanie światowej rewolucji; rozwiązana 15 maja 1943 przez Józefa Stalina. [przypis edytorski]

trzecia wojna meseńska (465–461 p.n.e.) — ostatnie, zakończone klęską powstanie podbitych mieszkańców Mesenii przeciwko Sparcie. [przypis edytorski]

trzecia wyprawa perska — chodzi o wyprawę w 480 p.n.e. wielkiej armii perskiej dowodzonej przez samego króla, Kserksesa I. Zwykle jest określana jako druga wyprawa perska, po pierwszej, z roku 490, podczas której odbyła się bitwa pod Maratonem. Tutaj liczona jest jako trzecia, gdyż uwzględniono jeszcze wcześniejszą wyprawę, z roku 513, podczas której Persowie zajęli Trację i podporządkowali sobie Macedonię, zyskując przyczółek w Europie. [przypis edytorski]

Trzeciak, Stanisław (1873–1944) — ksiądz katolicki, czołowy polski antysemita i ideolog antysemityzmu w międzywojniu i podczas II wojny światowej, doktor teologii; w okresie dwudziestolecia międzywojennego związany z ONR-ABC (drugim obok Falangi odłamem ONR, kierowanym przez Henryka Rossmana i wydającym dziennik „ABC”); w 1898 otrzymał święcenia kapłańskie, studia teologiczne odbywał na Uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim oraz w Wiedniu, Rzymie, Krakowie (tu uzyskując doktorat) i Jerozolimie. W l. 1903–1905 prowadził w Egipcie i Palestynie badania obejmujące powierzchownie różne dziedziny związane z tematyką biblijną; 1907–1918 prof. Akademii Duchownej w Petersburgu, od 1912 r. członek Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Archeologicznego, współredaktor „Przeglądu Kościelnego”, współpracownik „Monumenta Judaica” i „Małego Dziennika”; w l. 1923–1928 proboszcz w parafii w Dębowcu, od r. 1928 przebywał w Warszawie: był rektorem kościoła św. Jacka przy ul. Freta, następnie proboszczem parafii św. Antoniego z Padwy przy Senatorskiej 31, współzałożyciel Instytutu Wschodniego w Warszawie mającego zajmować się „studiami sowietologicznymi”; współpracował z narodowo-socjalistycznym Institut zur Erforschung der Judenfrage; zdaniem Trzeciaka Hitler chlubnie kontynuował antyżydowskie ustawodawstwo Kościoła katolickiego. Po wybuchu II wojny światowej Trzeciak stał się współzałożycielem (wraz z Władysławem Studnickim, Erazmem Samborskim, Andrzejem Świetlickim i Stanisławem Brochwiczem) proniemieckiej, antysowieckiej i antysemickiej Narodowej Organizacji Radykalnej w październiku 1939 r. [przypis edytorski]

Trzecie obejmują skarb towarzystwa, obronę jego, sprawy zagraniczne, porządek wewnętrzny, sposób sądzenia. — w wydaniu z 1816 r. to zdanie brzmi: Trzecie obejmują rząd wewnętrzny administracyjny, sądy, podatki, obronę, związki zagraniczne. [przypis edytorski]

trzecie — zapewne chodzi o Czarny Staw. [przypis edytorski]

trzeciego brata — Sobiesława, późniejszego księcia czeskiego w l. 1125–1140. [przypis edytorski]

trzeciego — «Dlaczego [Bóg] zwlekał i nie pokazał mu tego [miejsca] od razu? Aby ludzie nie powiedzieli: wprawił go nagle w poruszenie i zmącił mu umysł, a gdyby [Abraham] miał jakiś czas na zmianę zdania, nie zrobiłby tego», zob. Raszi do 22:4. [przypis edytorski]

trzeciem (daw.) — forma N.lp, dziś popr.: trzecim. [przypis edytorski]

trzecina (daw.) — jedna trzecia. [przypis edytorski]

trzeciopiętrowej — dziś popr.: trzypiętrowej. [przypis edytorski]

trzeciorzęd (geol.) — starszy okres trwającej do dziś ery kenozoicznej, od 65 do 1,8 mln lat temu. [przypis edytorski]

trzeciorzęd (geol.) — starszy okres trwającej do dziś ery kenozoicznej (z gr: kainos: nowy, zoe: życie) dziejów Ziemi, od 65 do 1,8 mln lat temu. [przypis edytorski]

trzej Horacjuszowie ze trzemi Kuriacjuszami czynili — Liwiusz, Decades, ks. l. [przypis edytorski]

trzej — każdy anioł posłany został z inną misją: «Jeden, aby ogłosić Sarze o [narodzinach syna], jeden, aby zniszczyć Sedom i jeden, aby uleczyć Abrahama», zob. Raszi do 18:2. [przypis edytorski]

Trzej Królowie — in. Trzej Mędrcy, według tradycji chrześcijańskiej osoby, które miały podążać za Gwiazdą Betlejemską, przybyć do miejsca narodzin Jezusa Chrystusa i przekazać mu dary. [przypis edytorski]

Trzej muszkieterowie (fr. Les Trois Mousquetaires) — popularna powieść o muszkieterach francuskiej gwardii królewskiej, autorstwa Aleksandra Dumasa, wydana w 1844 r. [przypis edytorski]

Trzej Muszkieterowie, Hrabia Monte-Chrisito, Królowa Margot — powieści napisane przez Aleksandra Dumasa, ojca. [przypis edytorski]

Trzej muszkieterowie — popularna powieść o muszkieterach francuskiej gwardii królewskiej, autorstwa Aleksandra Dumasa, wyd. w 1844. [przypis edytorski]

trzej stanowie (starop.) — trzy osoby. [przypis edytorski]

trzej wielcy bogowie — hinduistyczna trójca zwana Trimurti: Brahma, Wisznu i Śiwa jako trzy aspekty najwyższego boga; Brahma stwarza wszechświat, Wisznu go utrzymuje, a Śiwa unicestwia. [przypis edytorski]

trzepać (pot.) — trajkotać, szybko mówić. [przypis edytorski]

trzepota — dziś popr. forma 3 os. lp cz.ter.: trzepocze a. trzepoce. [przypis edytorski]

trzepota — trzepoce. [przypis edytorski]

trzepotą (gw. forma) — trzepocą. [przypis edytorski]

trześnia — czereśnia. [przypis edytorski]

trześnia — dzika czereśnia a. wiśnia; czereśnia ptasia. [przypis edytorski]

trześnia (gw.) — czereśnia. [przypis edytorski]

trześnia (gw.) — dzika czereśnia. [przypis edytorski]

trześń a. trześnia — czereśnia. [przypis edytorski]

trzew (daw. forma) — dziś D.: (do) trzewi. [przypis edytorski]

trzew — dziś popr. D.: trzewi. [przypis edytorski]

trzew — dziś popr. forma D.: trzewi. [przypis edytorski]

trzew — dziś popr.: trzewi; wnętrzności, narządy wewnętrzne. [przypis edytorski]

trzewa — dziś popr. forma M.lm: trzewia. [przypis edytorski]

trzewa — dziś popr. forma: trzewia. [przypis edytorski]

trzewa — dziś popr.: trzewia. [przypis edytorski]

trzewa — dziś popr.: trzewia; wnętrzności. [przypis edytorski]

trzewiczki na korkach — trzewiki mające obcas lub całą podeszwę z masy korkowej. [przypis edytorski]

trzewie — dziś: trzewia; wnętrzności, narządy wewnętrzne zwierząt. [przypis edytorski]

trzewiem — dziś popr. tylko w lm: trzewiami. [przypis edytorski]

trzewik — but. [przypis edytorski]

trzewik (daw.) — but. [przypis edytorski]

trzewik — sznurowany but z cholewką. [przypis edytorski]

trzewiów — dziś popr.: trzewi. [przypis edytorski]

trzęsawica a. trzęsawisko — bagno. [przypis edytorski]

trzęsawica — bagno, trzęsawisko. [przypis edytorski]

trzęsawica — trzęsawisko, bagno. [przypis edytorski]

trzęsawica — trzęsawisko; teren bagnisty. [przypis edytorski]

trzęsawice — bagna. [przypis edytorski]

trzęsawisko — bagno. [przypis edytorski]

trzęsie kitą — zwieńczającą hełm. [przypis edytorski]

trzęsienie a. trzęsidło — zawieszka, wisior. [przypis edytorski]

trzęsienie ziemi w Lizbonie (1 listopada 1755) — wielkie trzęsienie ziemi w Lizbonie, bezpośrednio po którym wystąpiło tsunami; jeden z najtragiczniejszych tego rodzaju kataklizmów w historii: zginęło ok. 90 tysięcy osób, Lizbona została całkowicie zrujnowana. [przypis edytorski]

trzęsienie ziemi W Lizbonie — rankiem 1 listopada 1755 r. doszło do silnego trzęsienia ziemi, które niemal całkowicie zniszczyło Lizbonę. Wstrząs zalicza się do najtragiczniejszych pod względem liczby ofiar (30–40 tys. osób). Zostało zrujnowanych 80% zabudowań miasta, zniszczona została też większość południowego wybrzeża, aż do Algarve, wstrząsy zaś były odczuwalne w Wenecji. Bezpośrednio po trzęsieniu ziemi, którego siłę szacuje się na 9 w skali Richtera, nastąpiło tsunami: dwudziestometrowe fale zalewały wybrzeże, zaś na niezalewanym przez nie terenie szerzyły się pożary. Katastrofa w Lizbonie stała się tematem utworu Woltera Poemat o trzęsieniu ziemi w Lizbonie oraz powodem jego filozoficznej polemiki z Jeanem Jacques'em Rousseau. [przypis edytorski]

trzęski (daw.) — grząski. [przypis edytorski]

trzęski — grząski. [przypis edytorski]

trzmielina (biol.) — gatunek wieloletniego krzewu o silnie trujących owocach zamkniętych w czterograniastych jaskraworóżowych torebkach. [przypis edytorski]

Trznadel, Jacek (ur. 1930) — krytyk literacki, poeta i publicysta, autor m. in. głośnego zbioru wywiadów Hańba domowa, opisującego postawy polskich twórców w czasach stalinizmu. [przypis edytorski]

trznadel — niewielki, mierzący kilkanaście centymetrów ptak wędrowny, o żółtym i rdzawobrązowym upierzeniu. [przypis edytorski]

trznadel — niewielki, mierzący kilkanaście centymetrów ptak wędrowny z rzędu wróblowych, o charakterystycznym żółtym ubarwieniu głowy i spodu ciała występującym u samców w okresie godowym; różne podgatunki trznadla zamieszkują Europę i zachodnią część Azji, od Norwegii i Anglii po Bałkany; żywi się owadami i nasionami traw. [przypis edytorski]

trznadel — ptak z rzędu wróblowatych. [przypis edytorski]

trzoda — stado, gromada zwierząt hodowlanych (krów, świń itp.). [przypis edytorski]

trzon — górna część pieca kuchennego, na której było gotowane jedzenie. [przypis edytorski]

trzon — palenisko. [przypis edytorski]

trzonek (posp.) — tu: członek męski. [przypis edytorski]

trzonkowce i wieczkowce, Pedunculata i Sessilia (daw. biol.) — grupy skorupiaków wąsonogich w klasyfikacji Lamarcka i Darwina, reprezentowane gł. przez odpowiednio kaczenice i pąkle. [przypis edytorski]

trzop (daw.) — stary garnek gliniany, częściowo rozbity; skorupa. [przypis edytorski]

trzop (gw.) — stary garnek gliniany; skorupa. [przypis edytorski]

trzos — sakiewka na pieniądze. [przypis edytorski]

trzos — sakiewka; torebka na pieniądze. [przypis edytorski]

trzos — w dawnej Polsce pas z kieszeniami na pieniądze. [przypis edytorski]

trzos — woreczek na pieniądze. [przypis edytorski]

trzos — woreczek na pieniądze. [przypis edytorski]

trzosło a. trzósło — część pługa w kształcie noża do odcinania skiby w płaszczyźnie pionowej. [przypis edytorski]

trzosło a. trzósło (daw.) — ostrze pługa odcinające pionowo skibę ziemi podczas orki; tu przen.: biodro. [przypis edytorski]

trzosnąć (gw.) — uderzyć. [przypis edytorski]

trzpień — walec, pręt. [przypis edytorski]

trzpiot — człowiek lekkomyślny, roztrzepany i beztroski; lekkoduch. [przypis edytorski]

trzpiot — osoba beztroska, niepoważna. [przypis edytorski]

trzpiot — osoba lekkomyślna i beztroska. [przypis edytorski]

trzpiot — osoba lekkomyślna i beztroska. [przypis edytorski]

trzpiotać się (daw.) — figlować, zachowywać się jak trzpiot. [przypis edytorski]

trzpiotostwo (daw.) — lekkomyślność, płochość, pustota. [przypis edytorski]

trzunąć — skoczyć, runąć. [przypis edytorski]

trzusło — metalowa część pługa odcinająca skibę w pionie, co umożliwia jej odwrócenie. [przypis edytorski]

trzy boginie — Hera, Atena i Afrodyta. [przypis edytorski]

trzy boginie — Saraswati, Lakszmi i Parwati (Kali), trójca zwana Tridevi, będąca w hinduizmie żeńskim odpowiednikiem męskiej trójcy Trimurti. [przypis edytorski]

trzy-buńczuczny — piastujący trzy godności wojskowe; buńczuk — drzewce zakończone kulą lub grotem, ozdobione końskim włosiem, symbol władzy wojskowej. [przypis edytorski]

trzy czapek (daw.) — dziś popr. forma: trzy czapki. [przypis edytorski]

trzy godzin czasu — dziś popr.: trzy godziny czasu. [przypis edytorski]

trzy jedności — zasada zachowania w dramacie trzech jedności: miejsca, czasu i akcji, wywodzona z teatru starożytnego oraz Poetyki Arystotelesa, stanowiła podstawową regułę budowy dramatu w klasycyzmie. Stanowi, że akcja musi się toczyć w jednym miejscu, czas jej trwania musi pokrywać się z czasem trwania widowiska lub przynajmniej nie przekraczać doby oraz że akcja musi być jednowątkowa. [przypis edytorski]

trzy koronek — dziś popr. forma B.lm: trzy koronki. [przypis edytorski]

trzy kroć (starop.) — dziś: trzykroć; trzy razy. [przypis edytorski]

Trzy Króle — dziś popr. forma B.lm: Trzech Króli. [przypis edytorski]

trzy kwadranse na 11 (daw.) — inaczej: trzy kwadranse po godzinie dziesiątej; 10:45. [przypis edytorski]

trzy kwadranse na czwartą (daw.) — czterdzieści pięć minut po trzeciej. [przypis edytorski]