Przypisy

kawerna — tu: pusta jama, ubytek w narządach wewnętrznych. [przypis edytorski]

kawiarnia Central — historyczna kawiarnia w centrum Wiednia, niedaleko katedry św. Szczepana. [przypis edytorski]

kawiarnia Kaiserhof — kawiarnia w hotelu Kaiserhof, położonym w pobliżu Wiedeńskiej Opery Narodowej. [przypis edytorski]

kawiarnia Udziałowa — warszawska mleczarnia-kawiarnia, działająca od końca XIX w. do zakończenia I wojny światowej; miejsce spotkań artystów, satyryków i literatów. [przypis edytorski]

kawka — nieduży, czarno-szary ptak z rodziny krukowatych. [przypis edytorski]

kawon — arbuz. [przypis edytorski]

kawon (reg.) — arbuz. [przypis edytorski]

kawtan (starop.) — kaftan. [przypis edytorski]

kawy (daw.) — żale, pretensje. [przypis edytorski]

Kayserling — najprawdopodobniej Meyer Kayserling (1829–1905), historyk i rabin. [przypis edytorski]

„kaźmierski” dialekt — tu: mowa Żydów mieszkających na krakowskim Kazimierzu. [przypis edytorski]

Kaźmierzowie — Kazimierz IV Jagiellończyk (1427–1492), najmłodszy syn Jagiełły, wielki książę litewski od 1440 r. i król Polski od 1447 r., oraz jego syn, królewicz Kazimierz (1458–1484), święty Kościoła katolickiego. [przypis edytorski]

Kaźmirowski pałac — Pałac Kazimierzowski, dziś również jeden z budynków Uniwersytetu Warszawskiego przy Krakowskim Przedmieściu, usytuowany w głębi kampusu, za dawną Biblioteką Uniwersytecką; siedziba rektoratu. [przypis edytorski]

kaźń (daw.) — kara. [przypis edytorski]

kaźń (daw.) — męka; kara, zwłaszcza kara śmierci. [przypis edytorski]

kaźń — kara, zwł. śmierci. [przypis edytorski]

kaźń (starop.) — nakaz, rozkaz, wyrok skazujący, kara; przez dzięki kaźnią rozdzielę: wbrew woli rozdzielę nakazem. [przypis edytorski]

kaźń (starop.) — tu: kara. [przypis edytorski]

kaźń — tortury, cierpienia fizyczne, męka; wykonanie wyroku śmierci. [przypis edytorski]

kaźń — tu: kara śmierci. [przypis edytorski]

kaźń — tu: więzienie. [przypis edytorski]

każąc — głosząc kazania; od: kazać. [przypis edytorski]

każąc — tj. tu: wygłaszając kazania. [przypis edytorski]

każąc — tu imiesłów przysłówkowy współczesny od: kazić, działać niszcząco lub demoralizująco. [przypis edytorski]

każący — tu: wygłaszający kazanie. [przypis edytorski]

każą im sitem wodę nosić — taką karę pośmiertną miały ponosić córki Danaosa, Danaidy, które zmuszone do zawarcia małżeństwa, w noc poślubną zamordowały swoich mężów. [przypis edytorski]

Każcie swym niewiastom milczeć na zebraniach wiernych, albowiem nie ma być im dozwolone, by mówiły, lecz by były uległe, jak to też nakazuje prawo — 1 Kor 14, 34. [przypis edytorski]

każcież (daw.) — konstrukcja z partykułą -że skróconą do -ż; znaczenie: każcie zatem, każcie koniecznie. [przypis edytorski]

każdą porą ciała — dziś popr.: każdym porem ciała. [przypis edytorski]

każdą razą (daw.) — dziś popr.: każdym razem. [przypis edytorski]

każdą razą — dziś popr.: za każdym razem. [przypis edytorski]

Każda litera wyrażała się za pomocą kilku symbolów hieroglificznych lub kilku znaków demotycznych — w piśmie hieroglificznym pojedynczy symbol wyrażał całe pojęcie lub wyraz (znaki ideograficzne), uściślał, o jaką klasę pojęcia chodzi (determinatywy) lub reprezentował wartość fonetyczną (szczególnie przy zapisie obcych imion i nazw). Pisma hieroglificznego używano zarówno do inskrypcji rytych w kamieniu, jak i oficjalnych tekstów na zwojach i kartach papirusowych. Do odręcznych zapisków na papirusie lub glinianych skorupkach stosowano uproszczone postacie znaków zwane pismem hieratycznym (gr.: kapłańskim), z którego z kolei w VII w. p.n.e. powstało jeszcze bardziej uproszczone pismo demotyczne (gr.: ludowe). [przypis edytorski]

Każda nowa władza twarda jest i sroga (mit. gr.) — „nową władzą” nazwane są tu rządy bogów olimpijskich pod wodzą Zeusa; Hestia, Demeter, Hera, Hades, Posejdon i Zeus wystąpili przeciw władzy Kronosa (który pożerał swe dzieci spłodzone z Reą, obawiając się, że któreś z nich pozbawi go panowania, podobnie jak on swego ojca, Uranosa) i po dziesięcioletniej wojnie, w której wspierali ich cyklopi i hekatonchejrowie (sturęcy) wydobyci z Tartaru, wypędzili swego boga-ojca i podzielili się sferami rządów: Zeus objął swą władzą niebo i zwierzchnictwo nad innymi bogami, Hestia otoczyła opieką ognisko domowe, Demeter zajęła się urodzajem i płodnością ziemi, Hera została żoną Zeusa, boginią nieba i płodności, małżeństwa i macierzyństwa, Hades przejął rządy w krainie umarłych, a Posejdon stał się panem mórz. [przypis edytorski]

Każde dzieło, skoro się ukazuje w świecie i ma być objęte prawem autorskim, musi zostać posłane w obowiązkowym egzemplarzu do Biblioteki Kongresu — częścią Biblioteki Kongresu jest United States Copyright Office, organ rządowy, który od 1870 prowadzi rejestry dzieł objętych prawami autorskimi w Stanach Zjednoczonych; od roku 1976 autorskie prawa majątkowe (copyright) w USA przysługują od momentu utrwalenia dzieła, podobnie jak w Europie, i rejestracja nie jest konieczna. [przypis edytorski]

każdej chwili — dziś: w każdej chwili. [przypis edytorski]

każdej rzeczy, która jego jest — nieco zmienione wyrażenie biblijne z Dekalogu, por. Wj 20, 17; Pwt 5, 21. [przypis edytorski]

każdem — daw. forma N. i Msc. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: każdym. [przypis edytorski]

każdem — daw. forma N. i Msc. przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: każdym. [przypis edytorski]

każdem — dziś popr.: każdym. [przypis edytorski]

każden (daw., dziś gw.) — dziś popr.: każdy. [przypis edytorski]

każden (daw. forma) — dziś: każdy. [przypis edytorski]

każden (daw.) — każdy. [przypis edytorski]

Każden — dziś: każdy. [przypis edytorski]

każden — dziś: każdy. [przypis edytorski]

każden — dziś popr.: każdy. [przypis edytorski]

każden (reg.) — każdy. [przypis edytorski]

każdom (gw.) — każdą. [przypis edytorski]

każdy dla pozostających w namiocie swoim zbierze — dosł. każdy weźmie dla tych, co w namiocie jego. W oryginale nie ma słowa pozostających oraz jest użyty czasownik תִּקָּחוּ (tikachu): weźmiecie. [przypis edytorski]

każdy [innego] znaczenia sen — «[Każdy z nas śnił] sen, pasujący do wyjaśnienia, które zostało nam dane, [a wyjaśnienie było] spójne ze snem», zob. Raszi do 41:11. [przypis edytorski]

każdy, kto ma sprawiedliwą — każdy, kto ma słuszność. [przypis edytorski]

każdy na swe skrzydło goni (daw.) — każdy pilnuje własnej korzyści. [przypis edytorski]

każdy robotnik godzien jest zapłaty swej — Mt 30, 10. [przypis edytorski]

Każdy się mu poświęcić swe włosy wyściga — obcinanie włosów to jeden z obrzędów pogrzebowych obowiązujących w starożytnej Grecji. [przypis edytorski]

każdy u bliźniego swego i każda u przyjaciółki swojej — hebr. רֵעֵהוּ (reehu), rodz. żeński רְעוּתָהּ (reuta), posiada szerokie znaczenie: jego przyjaciel, bliźni, sąsiad, towarzysz. Cylkow oddał tą wieloznaczność raz tłumacząc je jako bliźni, a raz jako przyjaciółka. [przypis edytorski]

każdyże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: czyż każdy, każdy przecież. [przypis edytorski]

Każdy ze świętych żuków toczył przed sobą glinianą kulkę — skarabeusze odżywiają się nawozem, a w utoczonej z niego kulce samica składa jajo, z którego rozwija się młode. [przypis edytorski]

każęć — każę ci. [przypis edytorski]

każe mi się zapatrywać na lilie polne — wg biblijnych słów Jezusa, który nakazując swoim uczniom zajmować się zbawieniem, a nie troszczyć się o jedzenie ani odzienie, wskazywał na lilie polne, które nie pracują ani nie przędą, a mimo to są przez Boga wspaniale „przyodziane” (Mt 6, 25–34; Łk 12, 22–31). [przypis edytorski]

każe, rozserdywsia (ukr.) — mówi, że się rozgniewał. [przypis edytorski]

każe — słowo każe dodane przez Cylkowa. [przypis edytorski]

każ (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

każolować (daw., z fr.) — pieścić, schlebiać, ujmować pochlebstwem. [przypis edytorski]

Każ więc sobie zawczasu dzwonić — w domyśle: na pogrzeb. [przypis edytorski]

każy (ukr.) — powiedz, nakaż. [przypis edytorski]

Każy, że szczo ty wytarszczył na meni oczy i glianysz (z gw. ukr.) — mów, czego wytrzeszczasz na mnie oczy i się gapisz. [przypis edytorski]

każyż (starop. forma) — konstrukcja formy trybu rozk. z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż, dziś: każże (tzn. każ zatem, każ więc). [przypis edytorski]

kazać (daw.) — mówić. [przypis edytorski]

kazać — mówić kazania. [przypis edytorski]

kazać — tu: mówić kazanie. [przypis edytorski]

kazać — tu: mówić kazanie; wygłaszać mowę umoralniającą. [przypis edytorski]

kazać — tu: przemawiać; por. kazanie. [przypis edytorski]

kazać — tu: przemawiać. [przypis edytorski]

kazać — tu: rozkazywać, przemawiać. [przypis edytorski]

kazać — tu: wygłaszać kazania. [przypis edytorski]

kazać — tu: wygłaszać kazanie. [przypis edytorski]

kazać — wygłaszać kazanie, mowę umoralniającą; tu forma 1 os. lp cz. ter.: każę. [przypis edytorski]

kazać — wygłaszać kazanie; tu forma 3 os. lm cz. ter.: każą. [przypis edytorski]

kazał był ulać — daw. konstrukcja czasu zaprzeszłego; znaczenie: kazał ulać wcześniej, kiedyś kazał ulać. [przypis edytorski]

kazał ich ostrzyc i oskubać jak świnie na tylnej części głowy — Fortunę przedstawiano jako postać z grzywą włosów z przodu oraz łysym tyłem głowy, na znak tego, że należy ją (tj. szczęśliwy traf) chwytać zawczasu, zaś kiedy minie stosowna chwila, nie sposób tego uczynić. [przypis edytorski]

Kazał mu Pan Bóg wziąć Jozuego i postawić przed kapłanem Eleazarem (…) rozkazując wszem ludziom, aby go słuchali. I przydał, aby zawżdy, gdy co miał poczynać, radził się Pana Boga przez kapłana Eleazara, a na jego słowo wychodził i wchodził on sam i lud wszytek. — por. Lb 27, 20–21. [przypis edytorski]

kazał powiesić trzydziestu jeden bardzo potężnych królów — Jozue zwyciężył po zachodniej stronie Jordanu ogółem 31 królów (Joz 12, 7–24), natomiast kazał powiesić 5 królów amoryckich, po bitwie pod Gibeonem (Joz 10, 16–26). [przypis edytorski]

kazał wyniść wszytkim Spartanom przed miasto we zbroi i ukazał je panom onym swoim, powiedając im: „Azaż to nie są mocne mury miasta tego (…)” — Plutarch, Powiedzenia spartańskie. Agesilaos 29. [przypis edytorski]

kazalnica (daw.) — ambona. [przypis edytorski]

kazamata — loch wykorzystywany jako więzienie. [przypis edytorski]

kazamata — pomieszczenie pod fortyfikacjami, ze sklepieniem z cegły lub betonu, chroniącym przed ogniem artyleryjskim, wykorzystywane dawniej także jako więzienie; pot.: więzienie (także w formie lm: kazamaty). [przypis edytorski]

kazamata — schron a. twierdza w daw. fortyfikacjach; pot. więzienie (także w formie lm: kazamaty). [przypis edytorski]

kazamata — schron a. twierdza w daw. fortyfikacjach. [przypis edytorski]

kazamata (z wł.) — pomieszczenie pod fortyfikacjami, ze sklepieniem z cegły lub betonu, chroniącym przed ogniem artyleryjskim, używana jako magazyn lub stanowisko obronne. [przypis edytorski]

kazamaty — ciężkie więzienie, zlokalizowane w podziemiu. [przypis edytorski]

kazamaty — lochy, podziemia. [przypis edytorski]

kazamaty — podziemne cele w ciężkim więzieniu. [przypis edytorski]

kazamaty — schrony w dawnych fortyfikacjach; tu: więzienie. [przypis edytorski]

Kazań — miasto w Rosji, przy ujściu rz. Kazanki do Wołgi; ok. 220 km na płn. od Ulianowska (daw. Symbirska); dawniej stolica tatarskiego Chanatu Kazańskiego, podbitego w XVI w. przez cara Iwana IV Groźnego. [przypis edytorski]

kazański — pochodzący z Kazania, rosyjskiego miasta, stolicy Tatarstanu. [przypis edytorski]

Kazanie na Górze — zawarty w Ewangelii Mateusza (rozdz. 5–7) zbiór powiedzeń i nauk przypisywanych Jezusowi, streszczających jego nauczanie moralne; jedną z jego najbardziej znanych części jest tzw. Osiem błogosławieństw. [przypis edytorski]

Kazanie na górze — zawarty w Ewangelii Mateusza (rozdz. 5–7) zbiór powiedzeń i nauk przypisywanych Jezusowi, streszczających jego nauczanie moralne. [przypis edytorski]

Kazanie pierwsze — kazanie to ma też odautorski podtytuł O mądrości potrzebnej do rady. [przypis edytorski]

kazanie — tu: karanie (błąd albo od słowa „kaźń”). [przypis edytorski]

Kazanowski, Adam (ok. 1599–1649) — marszałek nadworny koronny, stolnik koronny; dworzanin i przyjaciel królewicza Władysława Wazy, który specjalnie dla niego przywrócił urząd stolnika; uczestnik wyprawy Władysława do Moskwy po koronę cara. [przypis edytorski]

kazarki (biol.) — rodzaj ptaków z podrodziny kaczek, obejmujący kilka gatunków zamieszkujących Afrykę, Eurazję i Australię. [przypis edytorski]