Przypisy

securitatis (łac.) — bezpieczeństwa. [przypis redakcyjny]

securus (łac.) — pewien. [przypis redakcyjny]

Seczyn — też: Szecsény, miasto z zamkiem nad rzeką Ipolą na Słowacji. [przypis redakcyjny]

Sed et his dabit Deus finem! Speravi in Te et non confundar (łac.) — Lecz i tym położy Bóg koniec. Ufałem Tobie i nie zawiodę się. [przypis redakcyjny]

Sed non satiata (łac.) — nienasycona. [przypis redakcyjny]

Sed quis est et laudctbimus eum (łac.) — Lecz któż to jest? a pochwalimy go! [przypis redakcyjny]

Sed si forte horum (…) finitur — Ale jeżeli cię przypadkiem przeraża niejasność tego dyskursu, podam ci jego streszczenie. Od najdawniejszych czasów istnieją w miłości cztery różne stopnie: Pierwszy polegający na daniu nadziei. Drugi na użyczeniu pocałunku. Trzeci na syceniu się uściskami. Czwarty na oddaniu całej osoby. [przypis redakcyjny]

sedem belli (łac.) — podstawę wojny. [przypis redakcyjny]

sedem (łac.) — siedzibę. [przypis redakcyjny]

sedenterii — życia siedzącego, spokojnego. [przypis redakcyjny]

Seggio di Nido — patrycjat Neapolu dzielił się na rodzaj korporacji, tzw. seggi. Najstarszymi i najbardziej wpływowymi były Seggio di Nido i Seggio-Capuana. [przypis redakcyjny]

seguela (łac.) — następstwo. [przypis redakcyjny]

seguito (z wł.) — świtę, orszak. [przypis redakcyjny]

sejdwaserem — może niem. Scheidewasser: kwas saletrzany. [przypis redakcyjny]

sejm konwokacyjny — sejm podczas bezkrólewia, zwoływany przez prymasa dla załatwienia pilnych spraw. [przypis redakcyjny]

sejm nieustanny — ulubiona myśl Staszica, wysunięta już w Uwagach, str. 54 n., rozwinięta w Poprawach i Przyd., tamże, str. 208 nn.; podjęta w początku Sejmu Czteroletniego przez Szczęsnego Potockiego (30 października 1788), wniosek jego wówczas nie przeszedł z powodu opozycji stronnictwa patriotycznego i hetmańskiego, obawiających się, iż stracą podstawę do obalenia Departamentu Wojskowego. [przypis redakcyjny]

sejm w Grodnie — rozpoczął się 14 grudnia 1679 r. pod laską Franciszka Sapiehy koniuszego litewskiego. [przypis redakcyjny]

Sejmiki Gospodarskie — stanowiły w sprawach administracji, funduszów publicznych, rozkwaterowania i wyżywienia wojska w każdej ziemi. [przypis redakcyjny]

sejmikowych — W wydaniach dotychczasowych błędnie: sejmowych. [przypis redakcyjny]

sekatura (z wł.) — dokuczliwość, prześladowanie. [przypis redakcyjny]

sekiel (daw.) — dobry koń. [przypis redakcyjny]

sekiel (daw.) — rumak. [przypis redakcyjny]

sekiel — dobry koń. [przypis redakcyjny]

seksta, nona — szósta, dziewiąta, dwie z godzin kanonicznych, poświęconych obowiązkowej modlitwie. [przypis redakcyjny]

sekta „czerwonych kołpaków” — Buddyzm zepsuty przez naleciałości demonologiczne. [przypis redakcyjny]

sektatorowie — zwolennicy. [przypis redakcyjny]

Sekuła i Rakowiec — osady podmiejskie koło Siedlec. [przypis redakcyjny]

sekunda — tu: odwód. [przypis redakcyjny]

sekundant — pośrednik i świadek uczestnika pojedynku; przed walką ustalał jej warunki z sekundantem przeciwnika. [przypis redakcyjny]

sekundować — towarzyszyć, opiekować się. [przypis redakcyjny]

sekundować — wspierać. [przypis redakcyjny]

sekundować (z łac. secondo, secundare: pomagać, towarzyszyć) — ochraniać, bronić. [przypis redakcyjny]

sekundowany — wspomagany. [przypis redakcyjny]

sekutnica Rozalina — Rozalina ślubowała dziewictwo bogini miłości i dlatego ze wzgardą traktuje zaloty Romea; w oryg. pale hard–hearted wench, czyli: blada o nieczułym sercu dziewczyna. [przypis redakcyjny]

sekwens (starop.) — ciąg. [przypis redakcyjny]

sekwensem iść (starop.) — [następować] jedno po drugim. [przypis redakcyjny]

sekwestr (daw.) — zajęcie, więzienie. [przypis redakcyjny]

sekwestr (daw.) — zarząd. [przypis redakcyjny]

sekwestrować — przejąć w zarząd własny; tu: wziąć w zastaw. [przypis redakcyjny]

Seleucja — miasto nad Orontesem w Syrii (dziś w ruinach). [przypis redakcyjny]

Selma — siedziba królów Morwenu. [przypis redakcyjny]

Semele — córka Kadmusa, która z Jowisza urodziła Bachusa. Junona przez zazdrość prześladowała za to cały ród Kadmusa, a szczególnie jej siostrę Ino, mamkę Bachusa. Atamas, mąż jej, rozwścieklony gniewem pozabijał jej dzieci. Tak była ukarana nienawiść macosza, z jaką Ino dzieci z pierwszej żony Atamasa prześladowała. [przypis redakcyjny]

semen — Kozak na czyjejś służbie. [przypis redakcyjny]

semen — żołnierz z gwardii przybocznej sułtańskiej (pierwotnie: myśliwy sułtański). [przypis redakcyjny]

semenowie (z tur.) — wyborowe wojsko, tu: nazwa kozaków pod rotmistrzem Kobyłeckim. [przypis redakcyjny]

semestr — rok akademicki dzieli się na semestry, obejmujące określone wykłady i ćwiczenia, których zaliczenie jest niezbędne przy zgłoszeniu się do egzaminu. [przypis redakcyjny]

sen Jakuba — [w biblijnej Księdze Rodzaju] o drabinie prowadzącej do nieba. [przypis redakcyjny]

sen leniwy — bożek snu, Hypnos, jest leniwy, bo zjawia się dopiero tuż przed świtem. [przypis redakcyjny]

sen obłudny — sen zwodniczy, fałszywy. [przypis redakcyjny]

sen przyjmie — sprowadzi sen. [przypis redakcyjny]

Sen — ułamek ten był już drukowany u Günthera w Lesznie, w 1852 r. pod tytułem: Sen. Pieśń z „Niedokończonego poematu”. [przypis redakcyjny]

sen znikomy — znikający, nieuchwytny. [przypis redakcyjny]

Sena — miasto Siena w Toskanii. [przypis redakcyjny]

Sena — rzeka Sekwana (tak XIV 105, w. 5) we Francji. [przypis redakcyjny]

senatorem że został starosta — starostowie nie mieli prawa zasiadania w senacie, aby więc zostać senatorem, starosta musiał otrzymać któryś z wyższych urzędów: kasztelana, wojewody, ministra. [przypis redakcyjny]

senatorowie do prawodawstwa należeć nie mogą — był to również postulat Deputacji do popr. Rządu, umieszczony w Zasadach; wywołał namiętne spory w Sejmie; stąd nacisk Staszica. [przypis redakcyjny]

Senatorska — ulica wiodąca z placu Zamkowego na plac Bankowy; w czasie wojny była bardzo zniszczona, obecnie odbudowana. [przypis redakcyjny]

senatus consilium (łac.) — radę senatu. [przypis redakcyjny]

senatus consilium (łac.) — uchwałę senatu. [przypis redakcyjny]

senatus consulta (łac.) — uchwały senatu. [przypis redakcyjny]

senatus populusque Romanus (łac.) — senat i lud rzymski. [przypis redakcyjny]

sendomirskiej — zwyczajnie: sandomierskiej. [przypis redakcyjny]

Seneka (4–65) — filozof rzymski, znany z surowych zasad, jakie głosił. [przypis redakcyjny]

sensible (fr.) — tu: przemawiający do uczucia. [przypis redakcyjny]

sensim (łac.) — nieznacznie, powoli. [przypis redakcyjny]

sentencja (daw., z łac.) — zdanie. [przypis redakcyjny]

sentencji — wyroku. [przypis redakcyjny]

sentencji — zdania. [przypis redakcyjny]

sententiam dixi — wypowiedziałem myśl. [przypis redakcyjny]

sentiebat (łac.) — myślał. [przypis redakcyjny]

sentiunt (łac.) — myślą. [przypis redakcyjny]

senza camicia (wł.) — bez koszuli. [przypis redakcyjny]

separacja — rozłączenie małżonków z utrzymaniem ważności małżeństwa. [przypis redakcyjny]

sepecik — mały sepet, skrzynka z szufladkami na kosztowności lub dokumenty. [przypis redakcyjny]

sepet (daw., z tur.) — ozdobny mebel, skrzynka z szufladami na kosztowności. [przypis redakcyjny]

sepet — rodzaj przenośnego mebla z szufladami. [przypis redakcyjny]

sepet — skrzynka z szufladami do przechowywania klejnotów, dokumentów itp. [przypis redakcyjny]

sepet (z tur.) — kufer, kosz. [przypis redakcyjny]

septempsalmy — psalmy pokutne. [przypis redakcyjny]

Septemtrion — gromada gwiazd, tzw. Wóz (Wielka Niedźwiedzica); północ. [przypis redakcyjny]

septentrion — północ. [przypis redakcyjny]

sepulcrum — grobowiec. [przypis redakcyjny]

sequentia: exilium, luctus, dolor tributa sunt ista vivendi (łac.) — kolej: wygnanie, płacz, boleść są to rzeczy nieodłączne od życia. [przypis redakcyjny]

seraj (z pers.) — dom bogaty, pałac. [przypis redakcyjny]

seraskier (z pers. ser: głowa, asker: wojsko) — naczelny wódz. [przypis redakcyjny]

Serby — Serbowie. [przypis redakcyjny]

Serc wiernych, niezgadnionych… — Nie wiadomo co właściwie Malczewski rozumiał przez słowo: niezgadnionych (Por. w. 93: w oczach myśl zgadnienia (?). [przypis redakcyjny]

serca ia zto nie mam (starop.) — nie mam do tego serca. [przypis redakcyjny]

serca — tu: współczucia (por. okazać komu serce). [przypis redakcyjny]

Serce jej (…) nosiło tę świętą zasłonę — Tą zasłoną jest ślub zakonny mimowolnie złamany: a choć gwałtem zdarto z niej sukienkę, sercem czystym i pobożnym ślub swój przerwany w duchu spełniła. [przypis redakcyjny]

[Serce królewskie] Nie może objąć w młodem ciele nauk — Hipolit, mając lat zaledwie 9, został arcybiskupem ostryhomskim (strygońskim), a już jako trzynastoletni młodzieniec „siedział w konsystorzu” jako kardynał. [przypis redakcyjny]

serce miękczy (…) Bogom podziemnym — aluzja do postaci Orfeusza, który potrafił poruszyć za pomocą swej muzyki Furie („jędze”), a nawet rzeczy nieożywione. Kiedy zmarła jego żona Eurydyka, udał się do podziemi i tak oczarował Plutona, że uwolnił on Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie odwróci się, dopóki nie wyjdą na ziemię. Kiedy już mieli postawić swe stopy na ziemi, Orfeusz odwrócił się i Eurydyka natychmiast zniknęła. Ogromny żal Orfeusza po powtórnej stracie żony tak rozwścieczył trackie kobiety, że w czasie jednej z orgii z okazji bachanaliów rozerwały go na strzępy; zob. też: Ks. 1, Pieśń XXI, Ks. 2, Pieśń II oraz Ks. 2, Pieśń VI. [przypis redakcyjny]

serce [przypis redakcyjny]

serce roście patrząc — serce rośnie, gdy się patrzy (inne znaczenie daw. imiesłowu). [przypis redakcyjny]

Serce stworzone z skłonnością kochania (…) — Wirgiliusz na prośbę Danta, ażeby mu jaśniej wyłożył treść, istotę miłości, która obudzona zewnętrznym wrażeniem, jest zarazem celem naszej zasługi i naszego potępienia, rozwija dalej zasadę miłości, której wykład rozpoczął w pieśni uprzedniej. Według wykładu samego tekstu, miłość jest to skłonienie duszy naszej do przedmiotu, jaki obudza w niej żądzę upodobania. Z tej żądzy wynika tęsknota do posiadania upodobanego przez miłość przedmiotu. Miłość ta, ponieważ jej zasada w duszy naszej w ogólności jest dobrą, sama przez się jest ni złą, ni dobrą. Tajemniczym sposobem rodzące się w nas pojęcie, a z niego kiełkująca skłonność nasza nie uniewinniają fałszywej miłości; ponieważ oprócz tych dwóch bodźców mamy daną sobie od Boga siłę, która nam radzi, a którą czujemy w sobie, i władzę iść za jej radą przeciw naszej skłonności. Rozum więc i wolna wola pierwszymi są bodźcami zasługi i potępienia wszelkich ludzkich czynności. [przypis redakcyjny]

serce — tu: odwaga. [przypis redakcyjny]

serce wzięła — nabrała serca, odwagi. [przypis redakcyjny]

serce z miską — raczej: „serce jak na misce”, tzn. otwarte (por. „serce jak na dłoni”). [przypis redakcyjny]

serce żmii pod kwiecistą maską — Julia posługuje się tu ozdobnymi zestawieniami stylistycznymi, używając dwu sprzecznych pojęć (tzw. oksymoron). [przypis redakcyjny]

serceście zobligowali — zobowiązaliście, podbiliście serce. [przypis redakcyjny]