Przypisy | WolneLektury.pl

wżdy niech kamienie woła — niech do was i kamień przemówi [starop. to kamienie: rzeczownik r.n.; nawiązanie do Łk 19,40: „Odrzekł: »Powiadam wam: Jeśli ci umilkną, kamienie wołać będą«” oraz Ha 2,11: „Kamień ze ściany zawoła,/ a belka budowy mu zawtóruje”; red. WL]. [przypis redakcyjny]

Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy — przecież. [przypis redakcyjny]

Mikołaj Sęp Szarzyński, Do Kasie (Jeśli władną co nami błądzących gwiazd siły...) (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — jednak. [przypis redakcyjny]

Aleksander Fredro, Zemsta (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — jednakże, ostatecznie, w końcu; wżdyć: konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

Wergiliusz , Eneida (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecie, oto. [przypis redakcyjny]

Antoni Malczewski, Maria. Powieść ukraińska (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecież. [przypis edytorski]

Arystofanes, Chmury (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Autor nieznany , Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Torquato Tasso, Jerozolima wyzwolona (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecież; tu: jednak. [przypis edytorski]

Autor nieznany , Legenda o św. Aleksym (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecież, wszak. [przypis edytorski]

Torquato Tasso, Jerozolima wyzwolona (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecież, wszakże, jednak. [przypis edytorski]

Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecież, wszakże. [przypis edytorski]

Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przecież, zawsze; tu: ciągle. [przypis edytorski]

Autor nieznany , Legenda o św. Aleksym (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przynajmniej, choć, tylko, aby; zgoła, całkiem; przecież, wszakże. [przypis edytorski]

Torquato Tasso, Jerozolima wyzwolona (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — przynajmniej. [przypis redakcyjny]

Jan Kochanowski, Pieśni, Księgi pierwsze, Pieśń XVII (Słońce już padło, ciemna noc nadchodzi...) (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — wszakże, przecież; także: partykuła wzmacniająca. [przypis edytorski]

Julian Tuwim, Czyhanie na Boga, Swietozar (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy (starop.) — zawsze, przecież. [przypis edytorski]

Autor nieznany , Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdy — zawsze, przecież. [przypis edytorski]

Stanisław Wyspiański, Wyzwolenie (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdychmy się pomścili (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: wżdy się pomścilichmy, tzn. przecież się pomściliśmy. [przypis edytorski]

Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdyć (daw.) — konstrukcja z partykułą „ci”, skróconą do -ć, pełniącą funkcję wzmacniającą; znaczenie: jednakże, przecież jednak. [przypis edytorski]

Robert Louis Stevenson, Porwany za młodu (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdyć (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski]

Eurypides, Medea (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdyć (daw.) — przecież. [przypis edytorski]

Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdyć (starop. forma) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; wżdy: przynajmniej, choć, tylko, aby; zgoła, całkiem; przecież, wszakże. [przypis edytorski]

Torquato Tasso, Jerozolima wyzwolona (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżdyć (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; znaczenie: przecież, wszakże. [przypis edytorski]

Torquato Tasso, Jerozolima wyzwolona (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Wże ja teraz ne zahraju, Pany (z ukr.) — już teraz nie zagram, panowie! [przypis edytorski]

Juliusz Słowacki, Sen srebrny Salomei (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Wże po nej! (z ukr.) — Już po niej! [przypis edytorski]

Henryk Sienkiewicz, Ogniem i mieczem, Ogniem i mieczem, tom drugi (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Wże prawdu każe (ukr.) — Już to prawdę mówi. [przypis edytorski]

Henryk Sienkiewicz, Ogniem i mieczem, Ogniem i mieczem, tom pierwszy (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wże (ukr.) — już. [przypis edytorski]

Helena Mniszkówna, Ordynat Michorowski (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Wże win dobryj! (ukr.) — On jest dobry! [przypis edytorski]

Henryk Sienkiewicz, Ogniem i mieczem, Ogniem i mieczem, tom pierwszy (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżenąć (daw.) — zagnać. [przypis edytorski]

Johann Wolfgang von Goethe, Faust, Faust, część druga (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżenie — włoży. [przypis edytorski]

Jan Andrzej Morsztyn, Niestatek (Prędzej kto wiatr w wór zamknie, prędzej i promieni...) (źródło na Platformie Redakcyjnej)

wżenie — zagna. [przypis redakcyjny]

Wacław Potocki, Transakcja wojny chocimskiej (źródło na Platformie Redakcyjnej)

X. A. — Książę Argyle. [przypis autorski]

Robert Louis Stevenson, Porwany za młodu (źródło na Platformie Redakcyjnej)

X. — skrót od daw. pisowni imienia: Xawera. [przypis edytorski]

Tadeusz Boy-Żeleński, Brązownicy (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Xenil — dziś popr.: Genil, rzeka, nad którą leży Grenada; lewy dopływ Gwadalkiwiru. [przypis edytorski]

François-René de Chateaubriand, Przygody ostatniego z Abenserażów (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Xenophon, liber de aequivocis — książkę pod tym tytułem, drukowaną w Witebsku 1612, posiada Biblioteka Raczyńskich. [przypis tłumacza]

Ksenofont , Wybór pism (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xeres (hiszp.) — sherry. [przypis edytorski]

Iwan Bunin, Wieś (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xeres — sherry, rodzaj wzmocnionego wina hiszpańskiego. [przypis edytorski]

Paul Heyse, Dziecię wieszczek (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xeres — także: sherry, jerez; mocne hiszpańskie wino pochodzące z Andaluzji. [przypis edytorski]

Aleksander Dumas (ojciec), Hrabia Monte Christo (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiądz — książę. [przypis edytorski]

Maciej Stryjkowski, Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiéj Rusi (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiąże — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń I. Witolorauda (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń II. Mindows (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiążę — dziś popr. pisownia: książę; xiążęciu — dziś częściej: księciu. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiążę olszańskie — dziś popr.: książę olszański; popr. forma B. lp: księcia olszańskiego. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiążę pijane — dziś popr.: pijany książę. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiążęcia — dziś raczej: księcia. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiążęcy — dziś popr. pisownia: książęcy. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń I. Witolorauda (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń II. Mindows (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiążęta żmudzkie i trockie — dziś popr.: książęta żmudzcy i troccy. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xięga — dziś popr. pisownia: księga. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xięgi patrzą — oglądają księgi. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xięztw dwoje — dziś popr.: dwa księstwa. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xięztwo — dziś popr. pisownia: księstwo. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń II. Mindows (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xięża — dziś popr. pisownia: księża. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiężna — dziś popr. pisownia: księżna. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń I. Witolorauda (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń II. Mindows (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiężnéj — dziś popr. pisownia: księżnej. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiężniczka — dziś popr. pisownia: księżniczka. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiężyc — dziś popr. pisownia: księżyc. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń I. Witolorauda (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń II. Mindows (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xiężycowy — dziś popr. pisownia: księżycowy. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

XII — w wydaniu źródłowym prawdopodobnie błędna numeracja rozdziałów — po rozdziale X następuje rozdział XII. [przypis edytorski]

Zuzanna Morawska, Wilcze gniazdo (źródło na Platformie Redakcyjnej)

(XIV.) Wybór królów — w autografie tytuł na marginesie. Tekst tego rozdziału rozpoczyna się bezpośrednio po ostatnich słowach rozdziału poprzedniego, oddzielony od niego tylko dwiema kreskami w interlinii. [przypis redakcyjny]

Jean-Jacques Rousseau, Uwagi o rządzie Polski (źródło na Platformie Redakcyjnej)

xsiążę — dziś popr. pisownia: książę. [przypis edytorski]

Józef Ignacy Kraszewski, Anafielas, Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Xuanzong — najprawdopodobniej Tang Xuanzong (chiń. 唐玄宗, imię prywatne: Li Longji, chiń. 李隆基; 685–762), cesarz Chin, panujący w latach 712–756. Był założycielem cesarskiej szkoły muzyki, tańca i aktorstwa zwanej: Ogród Grusz, lub Lìyuán (chiń. trad. 梨園; upr. chiń. 梨园 ), być może pierwszego tego typu ośrodka na świecie. W historii Chin był to okres rozkwitu kultury i jednocześnie ruiny państwa w sferze polityczno-gospodarczej. (Dynastia Tang miała również cesarzy: Jingzonga, Taizonga, Xuānzonga, Zhaozonga i Zhongzonga). [przypis tłumacza]

Kakuzō Okakura, Księga herbaty (źródło na Platformie Redakcyjnej)

XV rozdział „Belizariusza” (…) „Setos” — filozoficzno-polityczna powieść Marmontela Belizariusz (1767) cieszyła się wówczas dużym rozgłosem, zwłaszcza poruszający zagadnienie tolerancji rozdział XV; Setos (1731): powieść filozoficzna księdza Terrasson. [przypis redakcyjny]

Marie Beyle (Stendhal), Życie Henryka Brulard (źródło na Platformie Redakcyjnej)

XX. — skrót: księży. [przypis edytorski]

Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (źródło na Platformie Redakcyjnej)

XXII — Akeda (עֲקֵידָה Akeda) — dosł. 'związanie' to historia związania Icchaka przez Abrahama na górze Moria opisana w Ks. Rodzaju 22:1–19. Jest to jedna z najbardziej symbolicznych opowieści w tradycji żydowskiej, interpretowana jako próba wiary i całkowitego oddania się woli Boga. Ten fragment Tory odczytywany jest codziennie jako część modlitwy porannej oraz podczas święta Rosz Haszana. Ramban (Nachmanides) komentuje, że Bóg wiedział, jak skończy się próba wiary Abrahama i Icchaka, i przywołuje Psalm 11:5 «Bóg poddaje próbom [tylko] sprawiedliwych», zob. Ramban do 22:1. Raszi zwraca uwagę, że Bóg nie powiedział od razu Abrahamowi, aby złożył Icchaka w ofierze, lecz stopniowo objawiał swój zamiar, by wystawić go na próbę, zob. Raszi do 22:2. [przypis edytorski]

Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit (źródło na Platformie Redakcyjnej)

χατ' έξοχήν (gr.) — nadzwyczajnie, przede wszystkim. [przypis redakcyjny]

Zygmunt Krasiński, Listy wybrane (źródło na Platformie Redakcyjnej)

χρυσóς (gr.) — złoty. [przypis edytorski]

Aleksander Brückner, Mitologia słowiańska (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Y'a pas d'danger M'sieur, sommes un peu amusés (pot. fr.) — Nic groźnego, proszę pana, trochę się bawimy. [przypis edytorski]

Stefan Szolc-Rogoziński, Żegluga wzdłuż brzegów zachodniej Afryki na lugrze Łucja-Małgorzata 1882–1883 (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Y cnemu królu Ludwikowi… — Ludwik XI, którego przejazdowi przez Meung Villon zawdzięczał uwolnienie. [przypis tłumacza]

François Villon, Wielki Testament (źródło na Platformie Redakcyjnej)

y compris (fr.) — w tym; włączając. [przypis edytorski]

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy), Janulka, córka Fizdejki (źródło na Platformie Redakcyjnej)

y compris (fr.) — włączając tu. [przypis edytorski]

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy), Matka (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Y-guassu — dziś popr.: Iguaçu, rzeka w płd. Brazylii, lewy dopływ Parany. [przypis edytorski]

Józef Siemiradzki, Za morze! (źródło na Platformie Redakcyjnej)

y tam y sam (starop.) — tu i tam. [przypis edytorski]

Torquato Tasso, Jerozolima wyzwolona (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Y ty, szewczycho Wilhelmino… — w owych czasach wiele kobiet lekkiego obyczaju uprawiało rzekomo rozmaite rzemiosła, pod których godłem były znane, a które służyły im jako płaszczyk do bezpiecznego i tym zyskowniejszego praktykowania nierządu. [przypis tłumacza]

François Villon, Wielki Testament (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Y wydarł z ręki mnie katowi — patrz informacje biograficzne zawarte w załączonym na końcu tekście Od tłumacza Tadeusza Boya-Zeleńskiego. [przypis edytorski]

François Villon, Wielki Testament (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Ya, tuan (malaj.) — tak, panie. [przypis edytorski]

Joseph Conrad, Zwycięstwo (źródło na Platformie Redakcyjnej)

yachtman (daw., z ang. yachstman) — żeglarz, właściciel jachtu. [przypis edytorski]

Tadeusz Dołęga-Mostowicz, Prokurator Alicja Horn (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yahuar Huacac Inca — Na pół legendarny władca Inków z XIV–XV w., siódmy Sapa Inca. [przypis tłumacza]

Françoise de Graffigny, Listy Peruwianki (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yakushi-ji (jap. 藥師寺 ) — jedna z najbardziej znanych starożytnych buddyjskich świątyń w Japonii. Postawiona przez cesarza Temmu (jap. 天武天皇 ) w 608 r. w Kashiharze (jap. 橿原市 ) i najprawdopodobniej przeniesiona do Nary ok. 720 r. [przypis tłumacza]

Kakuzō Okakura, Księga herbaty (źródło na Platformie Redakcyjnej)

yale'owskie zamki — rodzaj zamka bębenkowego, który można otworzyć jedynie za pomocą pasującego klucza. Nazwa pochodzi od jego wynalazcy Linusa Yale seniora. [przypis edytorski]

Edgar Wallace, Spłacony dług (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yalpor — Nazwa pioruna. [przypis autorski]

Françoise de Graffigny, Listy Peruwianki (źródło na Platformie Redakcyjnej)

yam — słodki ziemniak o białym, różowym lub pomarańczowym miąższu; patat a. batat. [przypis edytorski]

Rudyard Kipling, Druga księga dżungli (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yama (mit. hind.) — bóg śmierci. [przypis edytorski]

Rabindranath Tagore, Głodne kamienie, Śmierć Kadambini (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yankee Doodle is going down town (ang.) — Yankee Doodle idzie do miasta; właśc. Yankee Doodle went to town (ang.; Yankee Doodle przybył do miasta), piosenka powstała w XVIII w., spopularyzowana w okresie walki o niepodległość Stanów Zjednoczonych. [przypis edytorski]

Henryk Sienkiewicz, Wspomnienie z Maripozy (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yankee Doodley lub Yankee Doodle (ang.) — popularna pieśń w Stanach Zjednoczonych; pochodząca jeszcze z XVIII w., z czasów wojny o niepodległość. [przypis edytorski]

Henryk Sienkiewicz, Za chlebem (źródło na Platformie Redakcyjnej)

yankes — określenie Amerykanina, na początku indiańskie słowo odnoszące się do białoskórych osadników, potem termin używany przez Brytyjczyków względem Amerykanów w trakcie rewolucji amerykańskiej. [przypis edytorski]

Konstanty Ildefons Gałczyński, Chryzostoma Bulwiecia podróż do Ciemnogrodu (źródło na Platformie Redakcyjnej)

yard (ang.) — jard, anglosaska miara długości, równa ok. 0,9 m. [przypis edytorski]

Wacław Sieroszewski, Wrażenia z Anglii (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yeats, William Butler (1865–1939) — irlandzki poeta, dramaturg i filozof. [przypis edytorski]

Pjotr Janicki, Nadal aksamit: liryki, W przejściu (źródło na Platformie Redakcyjnej)

Yebor — Anagram nazwiska teatyna Jeana-François Boyer (1675–1755), spowiednika utytułowanych dewotek, a później, dzięki ich wpływom, biskupa. Boyer dał się Wolterowi niejednokrotnie we znaki swymi prześladowaniami. Teatyni był to zakon założony w r. 1524 we Włoszech, przez arcybiskupa Teaty. [przypis tłumacza]

François-Marie Arouet (Voltaire / Wolter), Zadig czyli Los (źródło na Platformie Redakcyjnej)