Przypisy

rewolucja marcowa (1848) — zbrojne wystąpienia w marcu 1848 mieszkańców Wiednia i Berlina, stolic największych państw niemieckich, domagających się wolności politycznej i zjednoczenia państw niemieckich, zapoczątkowujące Wiosnę Ludów w Niemczech i Cesarstwie Austrii. [przypis edytorski]

rewolucja — od lutego 1917 r. do władzy w Baku pretendowała, obok Komitetu Wykonawczego, Rada Delegatów Robotniczych. 31 X 1917 na fali wrzenia rewolucyjnego w całej Rosji rządy przejęli bolszewicy (Baku stanowiło tu wyjątek na całym Zakaukaziu; na pozostałym obszarze kraju tzw. Komitet Zakaukaski realizował dążenia separatystyczne w stosunku do zrewolucjonizowanej Rosji). Do tego właśnie momentu historycznego nawiązuje tu Żeromski. [przypis edytorski]

rewolucja — tu: powstanie listopadowe. [przypis edytorski]

Rewolucja — tu: Wielka Rewolucja Francuska (1789–1799), podczas której doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów. [przypis edytorski]

rewolucja w Asturii — ruch rewolucyjny, trwający od 5 do 19 października 1934 w północnej Hiszpanii (Asturii), krwawo spacyfikowany przez wojsko pod dowództwem generałów Lópeza Ochoa i Francisco Franco; rozpoczęty akcją strajkową podjętą przez miejscowych górników przeciwko utworzeniu rządu z udziałem Hiszpańskiej Konfederacji Prawicy Autonomicznej. [przypis edytorski]

rewolucja (z łac. revolutio: obrót) — daw.: obrót ciała niebieskiego wokół innego ciała, czas potrzebny na wykonanie jednego pełnego obiegu orbitalnego. [przypis edytorski]

rewolucja (z późn. łac. revolutio: obrót, przewrót) — tu daw.: rewolta, rozruchy, bunt przeciw władzy; dziś: wystąpienie społeczeństwa przeciw władzy państwowej w celu obalenia ustroju i ustanowienia nowego. [przypis edytorski]

rewolucją — dziś popr. forma B. lp: rewolucję. [przypis edytorski]

rewolucji trzydziestego pierwszego roku — powstania listopadowego (1830–1831). [przypis edytorski]

rewolucyjne — tu: z okresu powstania listopadowego. [przypis edytorski]

rewolwer marki Smith — w dalszej części tekstu zwany po prostu: smith. [przypis edytorski]

rewolwer — tu: błędnie jako synonim pistoletu. [przypis edytorski]

Rex Cumanorum (łac.) — król Kumanów. [przypis edytorski]

rex (łac.) — król. [przypis edytorski]

rey de Sulaco (hiszp.) — król Sulaco. [przypis edytorski]

Rey — dziś popr.: Rej, jedno z najstarszych miast Iranu, ob. dzielnica Teheranu. [przypis edytorski]

Rey, Marc-Michel (1720–1780) — amsterdamski wydawca i księgarz pochodzący z Genewy; w swoich czasach największy w Holandii wydawca książek w języku francuskim, sprzedawanych głównie we Francji; szczególnie zasłużony w rozpowszechnianiu dzieł filozofów Oświecenia, takich jak Rousseau, Voltaire, Diderot i d'Holbach. [przypis edytorski]

Rey, Marc-Michel (1720–1780) — pochodzący z Genewy wydawca działający w Amsterdamie, który opublikował wiele dzieł oświeceniowych filozofów francuskich, sprzedawanych przede wszystkim we Francji; najważniejszy i i największy wydawca książek w języku francuskim w ówczesnej Holandii. [przypis edytorski]

rey zamuro (hiszp.) — kondor królewski, duży padlinożerny ptak zamieszkujący Amerykę Południową i Centralną. [przypis edytorski]

Reymont, Władysław (1867–1925) — przedstawiciel realizmu i naturalizmu, prozaik, nowelista. W 1924 roku został nagrodzony literacką Nagrodą Nobla za powieść Chłopi. [przypis edytorski]

Reymont, Władysław Stanisław (1867–1925) — jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy, twórca powieści i nowel, czołowy twórca okresu Młodej Polski. Jego prozę cechuje realizm z elementami naturalizmu. Laureat literackiej Nagrody Nobla z 1924 za Chłopów. Dzieła: Ziemia obiecana (1899), Komediantka (1896), Fermenty (1897). [przypis edytorski]

Reymont, Władysław Stanisław (1867–1925) — przedstawiciel realizmu i naturalizmu, prozaik, nowelista; w 1924 nagrodzony literacką Nagrodą Nobla za powieść Chłopi (1902–1909). [przypis edytorski]

Reymont, Władysław Stanisław (1867–1925) — właśc. Stanisław Władysław Rejment, polski pisarz, prozaik i nowelista. [przypis edytorski]

Reynaud, Charles-René (1656–1728) — francuski matematyk, duchowny z zakonu oratorianów, autor m.in. pełnego kursu algebry i analizy matematycznej: Analyse démontrée (2 t., 1708), oraz podstawowego podręcznika matematyki: Science du calcul (t. 1: 1714, t.2: 1735). [przypis edytorski]

Reynold, Gonzague de (1880–1970) — szwajcarski pisarz, historyk, tradycjonalistyczny katolik, prawicowy działacz polityczny; przeciwnik demokracji liberalnej, pochwalał reżimy António de Oliveira Salazara i Benito Mussoliniego; zwolennik faszyzmu i przekształcenia Szwajcarii w państwo autorytarne, podczas II wojny światowej opowiadał się za nazistowskim Neuordnung. [przypis edytorski]

Reynolds, Joshua (1723–1792) — ang. malarz, wybitny portrecista, tworzył także obrazy historyczne, mitologiczne i pejzaże. Jeden z założycieli Królewskiej Akademii Sztuki. [przypis edytorski]

Reytan, Dominik (1788–1852) — podpułkownik, oficer sztabu, bratanek słynnego posła na sejm 1773, Tadeusza Reytana. [przypis edytorski]

rez-de-chaussée (fr.) — parter. [przypis edytorski]

rezeda (bot.) — roślina o niewielkich żółtawych lub zielonkawych kwiatach. [przypis edytorski]

rezeda — roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtozielonym. [przypis edytorski]

rezeda — roślina o niewielkich żółtawych lub zielonkawych kwiatach. [przypis edytorski]

rezerwa — tu: powściągliwość. [przypis edytorski]

rezerwacja (daw.) — rezerwat. [przypis edytorski]

rezerwoar — dziś popr.: rezerwuar. [przypis edytorski]

rezolucja (daw.) — odpowiedź, decyzja. [przypis edytorski]

rezolucja (daw.) — postanowienie. [przypis edytorski]

rezolucja (daw., z łac.) — postanowienie, decyzja. [przypis edytorski]

rezolucja (daw., z łac.) — postanowienie powzięte po namyśle; decyzja władzy. [przypis edytorski]

rezolucja (daw., z łac. resolutio: rozwiązanie) — postanowienie, decyzja. [przypis edytorski]

rezolucja (daw., z łac.: rozwiązanie) — stanowcza, podjęta po namyśle odpowiedź. [przypis edytorski]

rezolucja (daw.) — zdecydowanie. [przypis edytorski]

rezolucja — decyzja. [przypis edytorski]

rezolucja — postanowienie. [przypis edytorski]

rezolucja (z łac.) — tu: wynik. [przypis edytorski]

rezolucja (z łac.) — tu: zdecydowanie, śmiałość. [przypis edytorski]

rezolut — człowiek rezolutny, tj. pewny siebie, bystry, zaradny, mający łatwość wypowiedzi, błyskotliwy intelektualnie; por. łac. resolutio rozwiązanie. [przypis edytorski]

rezolut (daw.) — człowiek bystry, śmiały. [przypis edytorski]

rezolut — osoba, która potrafi poradzić sobie w każdej sytuacji, szybko działająca. [przypis edytorski]

rezolut — śmiałek. [przypis edytorski]

rezolutnie — śmiało, inteligentnie. [przypis edytorski]

rezolwować (daw., z łac.) — decydować, rozstrzygać. [przypis edytorski]

rezolwować się (daw., z łac.) — zdecydować się, postanowić. [przypis edytorski]

rezolwować się (z łac.) — zdecydować się; odważyć się. [przypis edytorski]

rezon (daw.) — pewność siebie. [przypis edytorski]

rezon — pewność siebie, odwaga. [przypis edytorski]

rezon — pewność siebie. [przypis edytorski]

rezon — tu: argument. [przypis edytorski]

rezon (z fr.) — pewność siebie, śmiałość. [przypis edytorski]

rezon (z fr. raison) — pewność siebie, śmiałość, rezolutność. [przypis edytorski]

rezon (z fr.) — śmiałość. [przypis edytorski]

rezonans — tu: reakcja. [przypis edytorski]

rezoner — osoba, która lubi rozprawiać, krytykować i pouczać. [przypis edytorski]

rezoner (z fr., teatr.) — osoba, której rola polega na wygłaszaniu komentarza odautorskiego podczas spektaklu. [przypis edytorski]

rezonować (daw.) — dowodzić czegoś z dużą pewnością siebie. [przypis edytorski]

rezonować (daw.) — rozumować; dziś: wypowiadać się elokwentnie, rozprawiać śmiało, mądrzyć się. [przypis edytorski]

rezonować — dowodzić czegoś, mówić o czymś z przekonaniem. [przypis edytorski]

rezonować — dowodzić czegoś z pewnością siebie; tu: mądrzyć się. [przypis edytorski]

rezonować — rozprawiać, przekonywać. [przypis edytorski]

rezonować — tu: rozumować; częściej w znaczeniu pejoratywnym: mędrkować, wymądrzać się. [przypis edytorski]

rezonować — wypowiadać się elokwentnie, rozprawiać śmiało, krytycznie przedstawiać swoje zdanie; moralizować, mądrzyć się. [przypis edytorski]

rezonować — wypowiadać się z dużą pewnością siebie, krytycznie lub umoralniająco; moralizować, mądrzyć się. [przypis edytorski]

rezonować — wypowiadać się z dużą pewnością siebie; mądrzyć się. [przypis edytorski]

rezonować — wypowiadać się z dużą pewnością siebie. [przypis edytorski]

Rezos (mit. gr.) — syn boga rzeki Styrmon i muzy Kaliope, król Tracji, sprzymierzeniec Troi, który przybył jej na pomoc na czele wojsk konnych. Rezos posiadał dwa wyjątkowe rumaki o maści bielszej od śniegu, o których przepowiednia mówiła, że jeśli napiją się wody z rzeki Skamander pod Troją, miasto będzie nie do zdobycia. Aby do tego nie dopuścić, Odyseusz z pomocą Diomedesa udali się potajemnie nocą do obozu Trojan, wykradli konie, a Rezosa zabili. [przypis edytorski]

rezun (z ukr.) — rzeźnik, przen. morderca. [przypis edytorski]

rezun (z ukr.) — siepacz, zabójca. [przypis edytorski]

rezurekcja — uroczysta katolicka msza wielkanocna z procesją. [przypis edytorski]

rezurekcja — uroczyste nabożeństwo wielkanocne, połączone z procesją. [przypis edytorski]

rezurekcja — w kościele katolickim uroczyste nabożeństwo wielkanocne połączone z procesją, odprawiane o świcie w Niedzielę Wielkanocną. [przypis edytorski]

rezurekcja — wielkanocne nabożeństwo z procesją. [przypis edytorski]

rezy pany (z ukr.) — rżnij panów. [przypis edytorski]

rezydent — ubogi szlachcic korzystający ze stałego utrzymania w zamożnym dworze. [przypis edytorski]

rezydentka — tu: uboższa krewna, mieszkająca u bogatszej rodziny. [przypis edytorski]

Rezygnacja — utwór należy do cyklu sonetów powstałych pod bezpośrednim wpływem Petrarki, stanowiących albo poetycką parafrazę utworu poety renesansowego, albo rozwinięcie przejętego od włoskiego mistrza motywu. [przypis edytorski]

rezykować (daw.) — dziś popr.: ryzykować. [przypis edytorski]

Ré, właśc. Île de Ré — wyspa przy zach. wybrzeżu Francji w pobliżu La Rochelle; w 1627 zaatakowana przez Anglików pod wodzą George'a Villiersa w ramach oblężenia La Rochelle. [przypis edytorski]

Réamura, skala — skala temperatury wprowadzona przez René de Réaumura (1683–1754) w 1731 r. Używana do początku XX wieku. Jeden stopień w skali Celsjusza odpowiada 0,8 stopnia Réamura. Autor w całym tekście podaje wysokość temperatury w tejże skali. [przypis edytorski]

Réaumur, René Antoine Ferchault de (1683–1757) — francuski fizyk i przyrodnik, pionier entomologii. [przypis edytorski]

rębacz — (daw., gw.) drwal. [przypis edytorski]

rębajło — człowiek dobrze walczący białą bronią. [przypis edytorski]

rębajło (daw.) — człowiek często się pojedynkujący. [przypis edytorski]

rębajło (daw.) — człowiek dobrze walczący białą bronią. [przypis edytorski]

ręcami (gw.) — popr. forma N. lm: rękami. Forma ręcami może być utworzona przez dziecko spontanicznie na podstawie formy ręce, ale może też być cytatem z wypowiedzi posługującej się gwarą służącej. [przypis edytorski]

ręcami (gw.) — rękami. [przypis edytorski]

Récamier, Juliette (1777–1849) — francuska piękność, której paryski salon gromadził największe osobistości świata polityki, literatury i sztuki. [przypis edytorski]

ręce obciągnięte — tu zapewne: wyprostowane, wyciągnięte wzdłuż ciała. [przypis edytorski]

ręce w małdrzyk, a buzia w ciup — trawestacja kwestii z powieści Sienkiewicza, ujmującej sentencjonalnie pożądaną postawę skromnej i porządnej panny (o Zosi w Panu Wołodyjowskim). [przypis edytorski]

ręce z wełny — rękawice. [przypis edytorski]

Ręce za lud walczące — istnieje również inna wersja wiersza zaczynająca się wersami: „Gęby za lud krzyczące sam lud w końcu znudzą,/ I twarze lud bawiące na końcu lud znudzą”. [przypis edytorski]

ręce złamać — dziś: załamać ręce. [przypis edytorski]