Przypisy

włosiennica — szorstka szata pokutna. [przypis edytorski]

włosiennica — szorstkie ubranie, noszone na gołe ciało w celach pokutnych. [przypis edytorski]

włosiennica — ubiór z szorstkiego materiału noszony na gołym ciele, stosowany w średniowieczu w celu „umartwienia” ciała. [przypis edytorski]

włosiennica — ubranie z gryzącej wełny, używane przez pokutników. [przypis edytorski]

włosień — tu: włosie, wypełnienie obicia mebla. [przypis edytorski]

włosień — włosiennica; ubiór z szorstkiego materiału, stosowany w średniowieczu dla „umartwienia” ciała, co miało być wyrazem lekceważenia (czy wręcz tępienia) cielesnej, materialnej sfery bytu na rzecz gloryfikacji sfery duchowej, niematerialnej. [przypis edytorski]

włoska polityka kolonialna — po zjednoczeniu jako państwo narodowe (1861) Włochy podjęły spóźnioną rywalizację z mocarstwami europejskimi, usiłując zdobyć sobie posiadłości kolonialne w płn. i płn.-wsch. Afryce. Z włoskich placówek utworzonych pod koniec XIX w. powstały kolonie Erytrea (1890) i Somali (1905), ale późniejsza próba podporządkowania sobie przez Włochy sąsiadującej z nimi niepodległej Abisynii zakończyła się przegraną I wojną włosko-abisyńską (1894–96). Dopiero w wyniku wygranej wojny z Imperium Osmańskim (1911–12) Włochy zaistniały jako imperium kolonialne: zajęły terytoria w Afryce Płn. i utworzyły z nich kolonie Cyrenajki i Trypolitanii, połączone w 1934 we Włoską Libię. Rok po ukazaniu się powieści, w kolejnej wojnie włosko-abisyńskiej (1935–1936) Włochom udało się podbić Abisynię. [przypis edytorski]

włoski — dziś popr. forma: włoskiej; jest to fonetyczny zapis daw. formy D. z tzw. e pochylonym: włoskiéj. [przypis edytorski]

włoskie wojska Rzym na cudzoziemskich, zaciężnych gwardiach papieskich zdobywały — 20 września 1870 armia włoska zajęła Rzym, broniony przez oddziały żuawów papieskich, uformowane z żołnierzy pochodzących z różnych krajów. Zdobycie Rzymu zakończyło proces zjednoczeniowy Włoch, jednocześnie kładąc kres istnieniu Państwa Kościelnego. Rocznica 20 września była włoskim świętem narodowym do 1930, kiedy zostało ono zniesione po podpisaniu traktatów laterańskich i utworzeniu Państwa Miasta Watykan. [przypis edytorski]

włoskiej i francuskiej — Burador (Tirso di Molina, hiszp.); dwie sztuki włoskie pt. Il Convitato di pietra; dwie francuskie pt. Le Festin de Pierre (Dorimon, de Villiers). [przypis edytorski]

włoskiej — w autografie Wybickiego widnieje: „włoski”; jest to fonetyczny zapis daw. formy D. z tzw. e pochylonym: włoskiéj; w pierwotnej wersji pieśni wyrazy w tym wersie były ustawione w innej kolejności, a wers tworzył rym dokładny z poprzednim: „Marsz, marsz Dąbrowski,/ Do Polski z ziemi włoski”. [przypis edytorski]

włosy — dziś forma N.lm: włosami. [przypis edytorski]

włosy — dziś popr. forma N.lm: włosami. [przypis edytorski]

włosy złotemi — dziś popr. forma N. lm: złotymi włosami. [przypis edytorski]

Włoszka w Algierze (wł. L’Italiana in Algeri) — opera komiczna Rossiniego. [przypis edytorski]

Włoszy — dziś popr.: Włosi. [przypis edytorski]

włości (daw.) — duży majątek ziemski. [przypis edytorski]

włości — majątek ziemski. [przypis edytorski]

włościanin (daw.) — chłop. [przypis edytorski]

włościanin (daw.) — chłop; rolnik. [przypis edytorski]

włościanin (daw.) — chłop, rolnik. [przypis edytorski]

„Włościanin” — pismo dla ludu, wydawane w Krakowie w latach 1869–1879. [przypis edytorski]

włościański — chłopski; należący do mieszkańców wsi. [przypis edytorski]

włościański — chłopski. [przypis edytorski]

włościański (daw.) — chłopski. [przypis edytorski]

włoście — dziś popr.: włości. [przypis edytorski]

włoście — dziś: włości; posiadłości. [przypis edytorski]

włość — majątek, posiadłość, własność. [przypis edytorski]

włość — miejsce zamieszkania, siedziba. [przypis edytorski]

włość — włościanie, chłopi. [przypis edytorski]

włożony (tu daw.) — przyzwyczajony, przyuczony. [przypis edytorski]

włoży (…) rękę do ognia — ten popis męstwa oraz hartu ducha przypisywany jest (mianowicie przez Liwiusza) legendarnemu bohaterowi rzymskiemu, Gajuszowi Mucjuszowi; Gaius Mucius Cordus za wiedzą senatu podjął się zamordować króla etruskiego Porsennę oblegającego ze swą armią Rzym w 508 p.n.e.; gdy omyłkowo ugodził zamiast króla jego sekretarza (zmyliły go wykwintne szaty perskiego urzędnika), został schwytany i postawiony przed sądem: włożył wówczas prawą rękę w ogień, by dowieść, że nie są mu straszne tortury ani śmierć i że jest gotów zginąć z ręki wroga z tą samą odwagą, z którą zamierzał wroga swego pozbawić życia, a także by ukarać się (swą rękę) za pomyłkę podczas zamachu; tak wielkie męstwo zrobiło na Porsennie wielkie wrażenie, puścił więc wolno zamachowca; Gajusz Mucjusz nosił zaś odtąd z chlubą przydomek Scewola (łac. Scaevola), tzn. Mańkut. [przypis edytorski]

włoży — wdroży. [przypis edytorski]

włożyć (daw.) — wciągnąć, przyzwyczaić, przyuczyć, wyćwiczyć w czymś. [przypis edytorski]

włożyć się (daw.) — wdrożyć się, przyuczyć się do czegoś. [przypis edytorski]

włożyć się do czegoś — przystosować się, przyuczyć do czegoś. [przypis edytorski]

włożyć się — tu: dostosować się. [przypis edytorski]

włożyć się w coś — przyzwyczaić się do, przywyknąć do, przyuczyć się do czegoś. [przypis edytorski]

włożył go na rękę Josefa — «Wręczenie pierścienia królewskiego oznaczało, że obdarowany jest drugi [po królu] pod względem rangi», zob. Raszi do 41:42. [przypis edytorski]

włóczebne — ludowy zwyczaj wielkanocny; w drugi dzień Wielkanocy chłopcy chodzą po domach z życzeniami i pobożnymi pieśniami, wypraszając jajka i inne jedzenie; także same podarunki za takie śpiewanie. [przypis edytorski]

włóczenie — wyrównywanie nierówności górnej warstwy gleby za pomocą włóki, ciągniętego po powierzchni pola narzędzia, złożonego z belki lub kilku połączonych łańcuchami belek. [przypis edytorski]

włócznie (…) z jednym grotem na końcu — Ksenofont zwraca na to uwagę, ponieważ greckie włócznie oprócz grotu na jednym końcu, na drugim miały zaostrzoną piętę, dzięki której broń można było wbić w ziemię. [przypis edytorski]

włócznióm — dziś popr. forma C. lm: włóczniom. [przypis edytorski]

włóka — 30 morg, tj. ok. 18 ha. [przypis edytorski]

włóka — daw. jednostka miary powierzchni gruntu, odpowiadająca 30 morgom, tj. ok. 17 hektarom. [przypis edytorski]

włóka — daw. jednostka miary powierzchni, równa 30 morgom, tj. wynosząca ok. 18 ha (179 550 m²). [przypis edytorski]

włóka — daw. jednostka miary powierzchni, równa 30 morgom, tj. wynosząca ok. 18 ha. [przypis edytorski]

włóka — daw. jednostka miary powierzchni, równa 30 morgom, tj. wynosząca ok. 18 ha. [przypis edytorski]

włóka (daw.) — miara powierzchni gruntu. [przypis edytorski]

włóka — daw. miara powierzchni gruntu. [przypis edytorski]

włóka — dawna jednostka powierzchni gruntu, równa 30 morgom, ok. 17 ha. też: łan. [przypis edytorski]

włóka — dawna miara powierzchni gruntu, równa 30 morgom, tj. wynosząca ok. 17 ha. [przypis edytorski]

włóka — dawna miara powierzchni gruntu, równa 30 morgom, tj. wynosząca ok. 18 ha. [przypis edytorski]

włóka (gw.) — dawna jednostka powierzchni gruntu. [przypis edytorski]

włóka — miara powierzchni: 30 morg, ok. 17,9 ha (179 550 m²). [przypis edytorski]

włóka — miara powierzchni: 30 mórg, ok. 17,9 ha (179 550 m²). [przypis edytorski]

włóko — wywłoko (przekleństwo, obelga). [przypis edytorski]

włósie — dziś popr.: włosie. [przypis edytorski]

włóżże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski]

WM — skrót zwrotu grzecznościowego: wasza miłość, tu: waszej miłości (dziś: pani, pana). [przypis edytorski]

wmarznąć — być uwięzionym przez lód. [przypis edytorski]

wmawiając w nią — dziś raczej: wmawiając jej. [przypis edytorski]

WMćpan — skrót od zwrotu grzecznościowego: waszmość pan. [przypis edytorski]

wmiast (daw.) — w miejsce. [przypis edytorski]

wmiesić (daw.) — wcisnąć. [przypis edytorski]

wmięszać — dziś popr. pisownia: wmieszać. [przypis edytorski]

wmięszać (starop. forma) — wmieszać. [przypis edytorski]

wmięszać (starop.) — wmieszać. [przypis edytorski]

WMść — wasza miłość. [przypis edytorski]

wmyślże się — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski]

wnątrz (starop.) — wewnątrz; od wewnątrz. [przypis edytorski]

wnątrze — dziś: wnętrze. [przypis edytorski]

wnątrzu — dziś popr.: wnętrzu. [przypis edytorski]

wnet biegać omylnemu przyrodzeniu twemu — wkrótce opanujesz swą wrodzoną naturę (wnet ci ulegnie, będzie ci posłuszna jak koń ujeżdżony). [przypis edytorski]

wnet (daw.) — wkrótce po, zaraz potem. [przypis edytorski]

wnet — wkrótce, zaraz potem. [przypis edytorski]

wnetki (daw., gw.) — zaraz, wnet. [przypis edytorski]

wnetki (gw.) — wnet, zaraz, niebawem. [przypis edytorski]

wnetki (gw.) — wnet, zaraz. [przypis edytorski]

wnetże — konstrukcja z partykułą -że, pełniącą funkcję wzmacniającą. [przypis edytorski]

wnetże (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że: wkrótce, niedługo. [przypis edytorski]

wnetże (starop.) — niedługo. [przypis edytorski]

wnęcać się (daw.) — wciskać się. [przypis edytorski]

wnęcać się (daw.) — wkradać się gdzieś. [przypis edytorski]

wnęcić się (daw.) — wcisnąć się. [przypis edytorski]

wnęcić się — wcisnąć się. [przypis edytorski]

wnęki — (gw.) wnuki. [przypis edytorski]

wnętliwy (daw.) — poruszający, dojmujący. [przypis edytorski]

wnętliwy (daw.) — tu: dojmujący, drążący. [przypis edytorski]

wnętrzak a. robak wnętrzny (daw. biol.) — ogólne określenie robaków żyjących wewnątrz ciała zwierzęcia, np. w jelicie. [przypis edytorski]

wnętrzne (daw.) — wewnętrzne; znajdujące się wewnątrz. [przypis edytorski]

wnętrzne (starop.) — wewnętrzne. [przypis edytorski]

wnętrznéj — dziś: wewnętrznej. [przypis edytorski]

wnętrznie — dziś: wewnętrznie. [przypis edytorski]

wnętrzności — tu: wnętrze ludzkie, psychika, umysł. [przypis edytorski]

wnętrznośćmi — dziś popr. forma N. lm: wnętrznościami. [przypis edytorski]

wnętrzny (daw.) — dziś: wewnętrzny. [przypis edytorski]

wnętrzny (daw.) — wewnętrzny. [przypis edytorski]

wnętrzny (daw.) — wewnętrzny, w głębi duszy. [przypis edytorski]

wnętrzny — dziś popr.: wewnętrzny. [przypis edytorski]