Przypisy

tłuczka (gw.) — maselnica, urządzenie do ręcznego wytwarzania masła. [przypis edytorski]

tłum umniejszał głową — umniejszał tłum o głowę. [przypis edytorski]

tłumacz — bracia nie byli świadomi, że Josef rozumie hebrajski, a tłumaczem był Menasze, syn Josefa, zob. Raszi do 42:23. [przypis edytorski]

tłumacz ich, Hubert, przysłał mi niedawno — tłumacz nazywał się Jean-Jacques Hubner; przesłał Rousseau swoje tłumaczenie Idylli pod koniec 1761. [przypis edytorski]

tłumacz — Kazimierz Twardowski. [przypis edytorski]

Tłumacz Słowa, Helion — postacie z Dialogu troistego Słowackiego (tytuł wg Dzieł wszystkich pod red. J. Kleinera, Wrocław 1954), którego treść stanowi uzupełnienie wywodów filozoficznych zawartych w Genezis z Ducha; „w co tylko wierzą (…) w co uwierzyły”: cytat z Rozmów o celach finalnych, jednej z części Genezis z Ducha Słowackiego. [przypis edytorski]

tłumaczęć — tłumaczę ci. [przypis edytorski]

tłumaczów — dziś popr.: tłumaczy. [przypis edytorski]

tłumić się — tu: zwoływać tłumne zgromadzenia. [przypis edytorski]

tłumiku — dziś popr. forma B.lp: tłumika. [przypis edytorski]

tłumno — dziś: tłumnie. [przypis edytorski]

tłumoczek — tobołek. [przypis edytorski]

tłumok — pakunek podróżny. [przypis edytorski]

tłumok — pakunek. [przypis edytorski]

tłumok — tobołek; pakunek. [przypis edytorski]

tłumok — tu: osoba niezbyt rozgarnięta, mało bystra. [przypis edytorski]

tłumok — zawiniątko, nieforemny pakunek. [przypis edytorski]

tłumóm — dziś popr. forma C. lm: tłumom. [przypis edytorski]

tłuste pokarmy — ziemia Aszera będzie obfitować w drzewa oliwne, zob. Raszi do 49:20. [przypis edytorski]

tłuste przewracają role — orzą żyzną ziemię. [przypis edytorski]

tłuste — tu: pikantne. [przypis edytorski]

tłusty (tu daw.) — pikantny, nieprzyzwoity, niecenzuralny. [przypis edytorski]

Tłuszcz — miasto w woj. mazowieckim. [przypis edytorski]

Tłuszcz — miejscowość w województwie mazowieckim. [przypis edytorski]

tłuszcz przechowywał się w Palarni — dziś popr.: tłuszcz przechowywało się. [przypis edytorski]

tłuszcza (daw.) — tłum, gromada ludzi. [przypis edytorski]

tłuszcza (pogard.) — hołota lub zgraja. [przypis edytorski]

tłuszcza — pogard.: tłum. [przypis edytorski]

tłuszcza (pogard.) — zgraja. [przypis edytorski]

tłuszcza — rozwydrzony, wrogi tłum. [przypis edytorski]

tłuszcza — tłum, hołota, pospólstwo (wyrażenie o zabarwieniu pejoratywnym). [przypis edytorski]

tłuszcza — tłum, motłoch. [przypis edytorski]

tłuszcza — tłum. [przypis edytorski]

tłuszcza — tłum, zwłaszcza wrogo usposobiony; motłoch. [przypis edytorski]

tłuszczej (daw.) — dziś: tłustszej. [przypis edytorski]

Tmolos — ob. Boz Dağlar, pasmo górskie w Lidii, w Azji Mniejszej, na płd. od staroż. miasta Sardes. [przypis edytorski]

Tmolus, własc. Tmolos — góra w starożytnej Lidii (dziś zach. Turcja), wg mit. gr. miejsce pojedynku muzycznego Apollona i Marsjasza. [przypis edytorski]

Tnie Moskala jak gniew Boży — po tej strofie w innych wersjach występuje jeszcze jedna: „Dana, dana, dana, dana,/ Za Ojczyznę miła rana!/ Prędzej zginą rzeki, góry,/ Niźli Polska i Mazury!/ Bies cię porwie, Mikołaju/ A swoboda będzie w kraju”. Wspomniany tu Mikołaj to oczywiście car Rosji, Mikołaj I Romanow (1796–1855). [przypis edytorski]

to album (łac. album: białe) — początkowo wyraz ten miał rodzaj nijaki, tak jak po łacinie. [przypis edytorski]

to be happy (ang.) — aby być szczęśliwa. [przypis edytorski]

to be or not to be… (ang.) — być albo nie być, słynny cytat z Hamleta Szekspira. [przypis edytorski]

To będzie trudno — dziś poprawnie: To będzie trudne. [przypis edytorski]

To bowiem wielce mu zaszkodziło, gdy grzech do grzechu przydał, gdy za zdradę biskupa obcięciem członków skarał. Ani biskupa zdrajcy tym samym nie uniewinniamy, ani zalecamy króla mszczącego się tak haniebnie; ale dajmy pokój temu przedmiotowi — w oryg. łac. Illud multum sibi nocuit, cum peccato peccatum adhibuit, cum pro tradicione pontificem truncationi membrorum adhibuit. Neque enim traditorem episcopum excusamus, neque regem vindicantem sic se turpiter commendamus, sed hoc in medio deferamus. Mowa tu o skazaniu za zdradę w 1079 r. na obcięcie członków biskupa krakowskiego Stanisława, co wywołało bunt możnych i zmusiło Bolesława Szczodrego do ucieczki z kraju. [przypis edytorski]

to bracia — «We wspólnej zmowie przeciwko Szechemowi i przeciwko Josefowi», zob. Raszi do 49:5. [przypis edytorski]

To byłoby bezcelowym — dziś raczej: To byłoby bezcelowe. [przypis edytorski]

to bynajmniej cechy jej niższości stanowić nie może — nie może to być w najmniejszym stopniu uznawane za cechę równoznaczną z niższością. [przypis edytorski]

to ciekawsza (…) ważniejsza (daw.) — w domyśle: rzecz, sprawa; dziś raczej: to ciekawsze (…) ważniejsze. [przypis edytorski]

to ciemny kolor palącego słońca — przypuszczenie, że ciemniejszy kolor skóry mieszkańców krain położonych bardziej na południu wynika z bardziej gorącego klimatu i jest rodzajem stałej opalenizny, powstało już w starożytności; obecnie wiadomo, że za jaśniejszą lub ciemniejszą wrodzoną barwę cery odpowiada ten sam obecny w organizmie pigment, co za przejściową zmianę zabarwienia skóry wskutek działania promieni słonecznych: melanina. [przypis edytorski]

to, co mu syn zrobił — syn Kronosa, Zeus, obalił i uwięził ojca; zob. Hezjod, Teogonia 453 i nast. [przypis edytorski]

to coś, co trzyma Kopernik na pomniku — sfera armilarna, sferyczne astrolabium: dawny przyrząd astronomiczny złożony z wielu pierścieni, służący do wyznaczania współrzędnych obiektów na niebie; postać Mikołaja Kopernika na pomniku w Warszawie, znajdującym się u zbiegu ulic Nowy Świat i Krakowskie Przedmieście, trzyma w lewej dłoni sferę armilarną, zaś w prawej cyrkiel. [przypis edytorski]

to dziecko winno — dziś popr. forma: (…) winne. [przypis edytorski]

to dzieło — chodzi zapewne o nieukończony poemat Kościelisko. [przypis edytorski]

to dziwna (daw.) — to dziwne. [przypis edytorski]

To Fernando Poo (ang.) — Na Fernando Poo. [przypis edytorski]

to i na stare przytrudniejszym — to i dla starych jest za trudne. [przypis edytorski]

to jedne — dziś popr.: to jedno. [przypis edytorski]

To jedno tylko nie pamiętał — dziś poprawnie: Tego jednego tylko nie pamiętał. [przypis edytorski]

to jest jedna kość z kości moich — Rdz 2, 23. [przypis edytorski]

to jest możnowładcy i szlachta — dodane w wyd. z 1816 r. [przypis edytorski]

To jest ostatecznie siłą wszystkich młodzieńców, którzy odeszli. — w rękopisie jest to dopisek na marginesie. [przypis edytorski]

to jest pewna — dziś: to jest pewne. [przypis edytorski]

To jest ten okręt, jak powiadają Ateńczycy, w którym swojego czasu Tezeusz… — mimo że od czasów mitycznego Tezeusza minęły setki lat, Ateńczycy uważali, że wyprawiają z pielgrzymką na Delos ten sam drewniany okręt, na którym płynął heros. Plutarch opisuje, że od czasu do czasu, kiedy stare deski gniły, Ateńczycy po kolei zastępowali je nowymi, tak że statek stał się tradycyjnym przykładem dla filozofów rozpatrujących problem tożsamości: jedni utrzymywali, że statek pozostał ten sam, zaś inni, że nie był tym samym statkiem (Plutarch, Żywoty równoległe. Tezeusz 23, 1). [przypis edytorski]

To jest wielka choroba — wielką chorobą nazywano epilepsję. [przypis edytorski]

to już było — chodzi o chłopomanię charakterystyczną dla okresu romantyzmu, a następnie Młodej Polski, połączoną z hasłami demokratycznymi i narodowymi; fiaska kolejnych powstań osłabiły zapały w tym kierunku. [przypis edytorski]

to już daremna (daw.) — w domyśle: rzecz, sprawa; dziś raczej: to daremne. [przypis edytorski]

To już jest strefa kanału, a więc USA — po nieudanej próbie francuskiej spółki akcyjnej przekopania w Panamie kanału żeglownego łączącego Atlantyk z Pacyfikiem (1881–1889), zakończonej bankructwem firmy i wielkim skandalem, w 1903 od nowo powstałego państwa Panamy Amerykanie uzyskali wieczystą dzierżawę terenów Przesmyku Panamskiego i w latach 1904–1914 zbudowali w poprzek przesmyku Kanał Panamski; Kanał oraz otaczająca go Strefa Kanału Panamskiego znajdowały się pod jurysdykcją amerykańską; w 1977 zawarto traktat, wg którego po okresie wspólnego, amerykańsko-panamskiego zarządu w 1999 przekazano teren Panamie. [przypis edytorski]

To li on sławny upominek — czy to jest ów sławny upominek (daw. konstrukcja z partykułą pytającą -li). [przypis edytorski]

to Mennesker (duń.) — dwoje ludzi. [przypis edytorski]

to mi będzie po sercu — sens: to będzie zgodne z tym, co czuję. [przypis edytorski]

to Mojżesz — u Cylkowa opuszczone słowo Mojżesz, prawdopodobnie błąd drukarski. [przypis edytorski]

To-morrow the sun (…) to-day (ang.) — Jutro słońce zaświecić może, choć jest pochmurno dziś. [przypis edytorski]

To może Jowisz pod postacią węża? — o bogu Zeusie (rzym. Jowiszu) opowiadano, że w młodości, chcąc się ukryć przed Kronosem, przemienił się w węża; niektórzy twierdzili, że przyjąwszy postać węża, zapłodnił Reę, która urodziła Persefonę; inni, że pod postacią węża obcował z Persefoną, wskutek czego narodził się Dionizos. [przypis edytorski]

to można tylko na Krecie usłyszeć (…) i co innego o tobie mówią, i grób twój pokazują — powszechnie wierzono, iż Zeus od niemowlęctwa wychowywał się w grocie na Krecie, ukryty przez swoją matkę Reę przed jej mężem Kronosem, który połykał swoje dzieci zaraz po urodzeniu, w obawie przed przepowiednią, że jedno z nich pozbawi go władzy. Wg niektórych wersji mitu wyspa Kreta była też miejscem, gdzie Rea urodziła Zeusa. Liczni autorzy starożytni wzmiankowali, że na Krecie wg miejscowej tradycji znajdował się również grób Zeusa, który nadal można było zobaczyć w czasach im współczesnych. Tradycję tę krytykowano i łączono z opinią, że „Kreteńczycy zawsze kłamią”. [przypis edytorski]

to mu jest Hekubą — właśc. What's Hecuba to him, or he to Hecuba, that he should weep for her? (ang.): ”Cóż z nim Hekuba, on z nią ma wspólnego, żeby aż płakał nad jej losem?”; Wiliam Szekspir, Hamlet akt 2, scena 2. Hekuba a. Hekabe (mit. gr.) — żona Priama, królowa Troi. Straciła wszystkie swoje dzieci podczas wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

To nie cudzy, a Stefka brat — dziś popr.: To nie cudzy, ale Stefka brat. [przypis edytorski]

to nie człowiecza — to nieludzkie; to nie jest rzecz właściwa człowiekowi. [przypis edytorski]

To nie jest kazanie arcybiskupa Grenady — odniesienie do opowieści z książki Przypadki Idziego Blasa (1715–1735) Alaina René Lesage'a, w której główny bohater, młody łazik, zostaje sekretarzem mającego ambicje literackie arcybiskupa Grenady i ma za zadanie ostrzec go, jeśli uzna, że jego homilie i pisma straciły na sile kaznodziejskiej, gdyż sam arcybiskup obawia się, że może nie być obiektywny w ocenie. [przypis edytorski]

to — «Nie jest to warunek, jak mówi Raszi, lecz ślubowanie i jego treść brzmi: jeśli wrócę do domu mojego ojca, będę służył Imieniu Wiekuistego w Ziemi Wybranej, miejsce tego kamienia, stanie się dla mnie domem Bożym i wniosę tam dziesięcinę. Wiąże się z tym tajemnica wyrażona w słowach, że kto mieszka poza tym Krajem, podobny jest komuś, kto jak gdyby nie miał Boga (Ketubot 110b)», zob. Ramban do 28:21 [przypis edytorski]

To o nowym Hieruzalem mówi, bo ono stare, gdy budować znowu za chrześcijaństwa Julian Apostata na wzgardę Chrystusowi zaczynał, ogniem i trzęsienim ziemie odpędzony jest — przed wyruszeniem na wojnę, w której zginął, Julian wydał dyspozycje odbudowy Świątyni jerozolimskiej; według niektórych ówczesnych autorów wysiłki budowniczych były ustawicznie niszczone przez cudownie zsyłane klęski. Skarga powołuje się tutaj na współczesnego Julianowi Cyryla Jerozolimskiego, greckiego biskupa Jerozolimy, doktora Kościoła i świętego, który jednak nie wspomina o takich wydarzeniach, a jedyna wzmianka o Świątyni w jego pismach, w Catechesis XV, 15, to wnioskowanie na podstawie Biblii, że Świątynia nigdy nie zostanie odbudowana. [przypis edytorski]

To On przeszedł między owymi rozciętymi [połówkami] — Szechina [Boska obecność] przeszła pomiędzy przeciętymi ofiarami: Bóg przeprowadził to ”przymierze między rozciętymi połówkami”, zob. Ramban do 15:2. [przypis edytorski]

To On — słowa ‘to On’ dodane przez Cylkowa, nie ma ich w oryginale. [przypis edytorski]

To pana dziwi, że ja podpisuję tym nazwiskiem: „Cave”? Pan masz w głowie tylko lochy Watykanu — słowo cave oznacza po francusku piwnicę, podziemie. [przypis edytorski]

to pewna (daw.) — dziś: to pewne. [przypis edytorski]

to pewna — daw. forma, w domyśle: „to [rzecz] pewna”; dziś: to pewne. [przypis edytorski]

to pewna — daw. forma; znaczenie: pewne jest, że. [przypis edytorski]

To powiecie: hodowcami bydła — «Aby Faraon nie wziął was do służby wojskowej», zob. Radak do 46:34. [przypis edytorski]

To prosty łotr — w oryg. niem. Er ist ein Schwein: to świnia. [przypis edytorski]

to raise a brothel (ang.) — aby wznieść dom publiczny. [przypis edytorski]

To regain strength, energy or vitality (ang.) — Aby odzyskać siłę, energię lub witalność. [przypis edytorski]

To Rozalina, dziedziczka Alençon. — w późn. wyd. popr. tłumaczenie: „To Katarzyna, dziedziczka Alençon”. [przypis edytorski]

to samo, co Litwa z Kłajpedą — okręg zwany też Krajem Kłajpedy od 1920 pozostawał pod kontrolą Ligi Narodów. W 1923 Litwini w wyniku akcji polityczno-militarnej przyłączyli go do Litwy. [przypis edytorski]

to samo, co po pokazaniu jej muzeum (s. 153) — autor w ten sposób opatrzył odsyłaczami wewnątrztekstowymi pierwodruk swej powieści; tu na odnośnej stronie znajduje się fragment: „Ola zaś mniemała, że już się wszystko skończyło, że skoro zamknięta dotychczas kaplica ukazała jej swoje wnętrze, to nic więcej niepokoić jej nie może” (rozdział VII). [przypis edytorski]

To samo i dzisiaj od być się ma w naszej społeczności (…) dają wam do tego niezaprzeczone prawa cierpienia wasze, trudy i poświęcenia” — Stefan Witwicki, Towiańszczyzna wystawiona i annexami objaśniona, Paryż 1844, s. 50. [przypis edytorski]

To see a World in a Grain of Sand (ang.) — widzieć świat w ziarnku piasku (incipit wiersza Williama Blake'a Auguries of innocence. [przypis edytorski]

to sie zeń (gw.) — to się żeń. [przypis edytorski]

„to słowik śpiewa” — „nie, to skowronek” — cytat z Romea i Julii Szekspira, całość wypowiedzi Julii: „Chcesz już iść? / Jeszcze ranek nie tak bliski, / Słowik to, a nie skowronek się zrywa.” (Romeo i Julia, akt 5, scena 3, tłum. J. Paszkowski). [przypis edytorski]

to — słowo 'to' dodane przez Cylkowa, nie ma go w oryginale. [przypis edytorski]

to słynne: „Lichoż mu kazało?…” Molier wziął ją od ciebie! — w komedii Moliera z 1671 Szelmostwa Skapena (akt II, scena XI), wzięte ze sztuki Cyrana Le pédant joué (Pedant oszukany, 1654). Cyrano nie mógł jednak o tym wiedzieć, gdyż zmarł 16 lat wcześniej. [przypis edytorski]

To syn Judasza Iskarioty (…) jak ojciec powieszony będzie na drzewie figowym, a wnętrzności jego rozsypią się po ziemi — okoliczności śmierci Judasza wg interpretacji, która ma uzgadniać ze sobą Mt 27, 3–8 oraz Dz 1, 18. [przypis edytorski]

To ten sam lęk, jaki doznaję — dziś popr.: To ten sam lęk, jakiego doznaję. [przypis edytorski]