Potrzebujemy Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas 446 czytelników i czytelniczek.
Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 500 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza
Według kwalifikatora: wszystkie | angielski, angielskie | dawne | francuski | grecki | gwara, gwarowe | hiszpański | łacina, łacińskie | liczba mnoga | mitologia grecka | niemiecki | potocznie | przenośnie | przestarzałe | przysłówek | regionalne | rosyjski | staropolskie | turecki | ukraiński | węgierski | włoski
Według języka: wszystkie | English | français | lietuvių | polski
Znaleziono 2247 przypisów.
Safo (a. Safona) (VII–VI w. p.n.e) — najsłynniejsza starożytna poetka gr. mieszkająca na wyspie Lesbos. [przypis redakcyjny]
Safonę bardzo podobną do greckiej… — Ludwikę Śniadecką, która kochała się w synu generał-gubernatora Korsakowa. Kiedy młody Korsakow zginął pod Warną w 1828 r., Śniadecka wyjechała tam dla poszukiwana jego zwłok i założyła szpital. Później wyszła za mąż za Michała Czajkowskiego (Sadyka Paszę). [przypis redakcyjny]
Safo — Safona, największa poetka grecka, „dziesiąta Muza”, żyła około roku 628–568 przed Chr., na Lesbos. [przypis redakcyjny]
Safo — wielka grecka poetka liryczna z VI w. p.n.e. [przypis redakcyjny]
saga — staroislandzkie lub skandynawskie opowiadania o życiu i czynach dawnych bohaterów narodowych. [przypis redakcyjny]
sagina — tłustość, sytość. [przypis redakcyjny]
Sag mir (niem.) — powiedz mi. (Tu i w dalszym ciągu rozmowy stary Mincel sam tłumaczy łamaną polszczyzną wyrażenia niemieckie.) [przypis redakcyjny]
sag…toga — rzymska szata wojenna i pokojowa. [przypis redakcyjny]
Saint-Cloud — daw. rezydencja cesarza Napoleona III; ogromny park, otaczający pałac królewski, stał się dla paryżan popularnym miejscem wycieczek. [przypis redakcyjny]
Saint–Maur — kanał na rzece Marnie pod Paryżem. [przypis redakcyjny]
Saintsimonistycznemu Bogu ludzkości, który niekiedy nabierał cech panteistycznych, hr. Henryk przeciwstawia osobowego Boga — Chrystusa, któremu nie próżno nadaje „arystokratyczny tytuł” Pana: Jego siła zaświadczona została już przez pokonanie pogaństwa. [przypis redakcyjny]
Sais — ognisko wiedzy kapłańskiej w starożytnym Egipcie. Była tam sławna świątynia bogini Neith [opiekunki zmarłych; red. WL]; napis u wejścia głosił o niej: „Jam jest wszystko, co było, jest i będzie; żaden śmiertelny nie uchylił mojej zasłony”. [przypis redakcyjny]
Sais — starożytna miejscowość w Dolnym Egipcie. Stąd według pewnych podań mieli wywodzić się Grecy [por. Platon, Timajos]. [przypis redakcyjny]
sajany (starop.) — suknie żołnierskie. [przypis redakcyjny]
sajdaczny (starop.) — z sajdakiem, kołczanem. [przypis redakcyjny]
sajdak (z tur.) — puzdro na łuk, cięciwę i strzały. [przypis redakcyjny]
sajeta (daw.) — cienkie, kosztowne sukno. [przypis redakcyjny]
sajeta — kosztowne cienkie sukno. [przypis redakcyjny]
saki — dawna gra towarzyska. [przypis redakcyjny]
Sakkya-Muni — Buddha. [przypis redakcyjny]
sak — osaczenie, pułapka (dosł.: worek). [przypis redakcyjny]
sakramentki — zakonnice zakonu nieustającego uwielbienia Najświętszego Sakramentu; Maryja Kazimiera sprowadziła je z Francji do Polski w roku 1687. [przypis redakcyjny]
Sakrypant — król cyrkaski, bohater saraceński. [przypis redakcyjny]
salamandra — istota fantastyczna, opisana w XVI w. przez Paracelsusa, żywiołak ognia. [przypis redakcyjny]
salamandra — zwierzę ziemnowodne z plamami ognistymi na skórze; duch ognia wedle wierzeń średniowiecznych. [przypis redakcyjny]
Salamanka — miasto w królestwie Leon w Hiszpanii. [przypis redakcyjny]
salentyńska włość — starożytni Salentynowie mieszkali na południowym krańcu Kalabrii. [przypis redakcyjny]
salga — kuropatwa. [przypis redakcyjny]
Salgama — rodzaj konfitury; konserwy z owoców w soli. [przypis redakcyjny]
salicel, prawidłowo: salicyl — składnik różnych lekarstw, m.in. proszków uśmierzających ból. [przypis redakcyjny]
Salmydessus — wybrzeże i miasto na trackim brzegu Morza Czarnego. [przypis redakcyjny]
salon des morts (fr.) — salon umarłych. [przypis redakcyjny]
salony wiosenne — mowa o corocznych wystawach prac współczesnych malarzy francuskich i obcych organizowanych w Paryżu. [przypis redakcyjny]
salopa — watowany płaszcz damski, z peleryną. [przypis redakcyjny]
salopa (z niem.) — długa, obszerna odzież wierzchnia kobieca. [przypis redakcyjny]
salpy — drobne zwierzęta morskie należące do podtypu osłonic. [przypis redakcyjny]
saltarello (wł.) — żywy taniec z podskokami. [przypis redakcyjny]
salto mortale (wł.) — skok śmiertelny, grożący śmiercią. [przypis redakcyjny]
salto ( z łac. a. z wł.) — skok. [przypis redakcyjny]
salus (łac.) — ratunek, bezpieczeństwo. [przypis redakcyjny]
salus (łac.) — zdrowie. [przypis redakcyjny]
salus, salutis (łac.) — ratunek, wybawienie, tu B. lp salutem. [przypis redakcyjny]
salutacją — pozdrowienie, ukłon. [przypis redakcyjny]
salutacją — ukłon. [przypis redakcyjny]
salutem Reipublicae (łac.) — bezpieczeństwo (a. ratunek) Rzeczypospolitej. [przypis redakcyjny]
salvam actionem (łac.) — wolne działanie. [przypis redakcyjny]
Salvanus — Sauvan. [przypis redakcyjny]
Salvator Rosa (1615–1673) — malarz włoski XVII w. lubujący się w tematach smutnych, pełnych okrucieństwa. [przypis redakcyjny]
Salve Antoni victor et imperator! (łac.) — witaj, Antonjuszu, zwycięzco i wodzu. [przypis redakcyjny]
Salve Auguste victor et imperator! (łac.) — witaj, Auguście, zwycięzco i wodzu. [przypis redakcyjny]
salve (łac.) — witaj. [przypis redakcyjny]
salve (łac.) — witaj; Salve, bracie!: powitanie na sposób staroszlachecki. [przypis redakcyjny]
salvum conductum (łac.) — wolne przejście. [przypis redakcyjny]
Salwator (z łac.) — zbawca. [przypis redakcyjny]
salwe — pozdrowienie. [przypis redakcyjny]
salwować się — ratować się. [przypis redakcyjny]
salwować się — schronić się, ocalić się. [przypis redakcyjny]
salwować się (z łac.) — uratować się. [przypis redakcyjny]
salwować (z łac.) — uratować. [przypis redakcyjny]
salwowali się — ratowali się. [przypis redakcyjny]
samą maścią — zewnętrznym wyglądem. Flaszka powinna być dobrze omszała, co jest świadectwem starości, a więc dobroci wina. [przypis redakcyjny]
sama prelest' (ros.) — sama rozkosz, wprost cudowne. [przypis redakcyjny]
Sama przez siebie dobra Arcywola — Bóg dobry sam z siebie nie zmyli swojego dobra. [przypis redakcyjny]
sama. [przypis redakcyjny]
samary — juki, wory na bagaż. [przypis redakcyjny]
sam a sam (daw.) — sam na sam. [przypis redakcyjny]
sama (starop.) — żona, pani. [przypis redakcyjny]
samasz — bóżniczy, świątnik; żydowski sługa świątynny. [przypis redakcyjny]
Sambor — miasto nad Dniestrem, zach. Ukrainie, w obwodzie lwowskim, należące do dóbr królewskich. [przypis redakcyjny]
sam cieśla — budowniczy labiryntu, Dedal, który wraz z synem Ikarem uciekał z Krety na skrzydłach sporządzonych z piór i wosku. [przypis redakcyjny]
Sameednam — samojedzki wyraz, oznaczający „Synowie Ziemi”; nazwa „Samojed” jest zepsutym słowem „Sameednam” [wg najpowszechniejszej hipotezy słowo „Samojed”, w polszczyźnie zapożyczone z rosyjskiego (самоед), wywodzi się z języka Lapończyków (Saamów), zamieszkujących płn. część Płw. Skandynawskiego: w norweskim lapońskim Sāme-ǣnà, D. Sāme-ædnàm(a) oznacza „kraj Saamów”; red. WL]. [przypis redakcyjny]
samego Chrystusa — W tym tłumaczeniu, podobnie jak i w tekście oryginału, wyraz ten: Chrystusa, trzy razy się powtarza na końcu wiersza niezrymowany z żadnym innym wyrazem. Tu poeta wyraźnie celowo, przez poszanowanie dla imienia Chrystusa Pana nie zrymował go z żadnym innym wyrazem. [przypis redakcyjny]
same kataklizmy i Apokalipsis — tj. klęski, o jakich mowa w Apokalipsie św. Jana. [przypis redakcyjny]
same one — dziś popr. B. lm r.n.: samo to. [przypis redakcyjny]
sam jeden knuje, pod imieniem sancitów ogłasza — ułożona według wskazówek Stackelberga zmiana ustroju, zatwierdzona przez Sejm na kadencji 27 marca–11 kwietnia 1775 r. (w pierwszym rzędzie utworzenie Rady Nieustającej i ogłoszenie „praw kardynalnych”); sancita — postanowienia generalności konfederackiej (z łac. sancio: postanawiam, uświęcam); miały moc prawa. [przypis redakcyjny]
samka — samica, tu żartobliwie o pani Twardowskiej. [przypis redakcyjny]
Samoczwart gwiazdy świeciły jaskrawo — Tu poeta przez te cztery gwiazdy alegorycznie wyobraża cztery cnoty kardynalne, jakimi są: roztropność, sprawiedliwość, siła woli i umiarkowanie. [przypis redakcyjny]
samodział — materiał tkany na ręcznym krośnie; szorstka, dość gruba tkanina, najczęściej wełniana. [przypis redakcyjny]
samodziesięć — sam z 9 towarzyszami, w dziesięciu. [przypis redakcyjny]
samojedź a. samojed — ludożerca. [przypis redakcyjny]
Samojedzi — koczujący szczep w północnej Syberii. Niżowi Samojedzi to rybacy, inni — pastuchy lub myśliwi. [przypis redakcyjny]
samokilk — sam z kilku towarzyszami. [przypis redakcyjny]
Samo nas niebo (…) siebie rozumie bydź godne — łacińska konstrukcja accusativi cum infinitivo; [znaczenie: samo niebo uważa nas za godnych siebie; red. WL]. [przypis redakcyjny]
samopał — prymitywna broń palna, używana przez Kozaków w XVI i XVII w. [przypis redakcyjny]
samopał — strzelba. [przypis redakcyjny]
samopięt (starop.) — w pięciu, sam z czterema towarzyszami. [przypis redakcyjny]
samopięty (starop.) — [sam] z czterema innymi [towarzyszami]. [przypis redakcyjny]
samopięty (starop.) — sam z czterema towarzyszami; Cyrena samopięta (w oryg. „dove cinque cittadi hebbe C.”)/: Cyrena z czterema innymi miastami. [przypis redakcyjny]
samota — samotność. [przypis redakcyjny]
Samotnieć ja chodzę, wyklęta z ich szeregu — dusza zabitego nie może zaznać ukojenia w Hadesie, dopóki nie jest pomszczona. [przypis redakcyjny]
samotrzeć (daw.) — (przysłówek: jak?) z dwoma towarzyszami i sam trzeci. [przypis redakcyjny]
samotrzeć (daw.) — sam z dwoma towarzyszami. [przypis redakcyjny]
samotrzeci (daw.) — dwaj towarzysze i sam trzeci [przypis redakcyjny]
samotrzeci (daw.) — dwaj towarzysze i sam trzeci. [przypis redakcyjny]
samotrzeci — ty i dwaj chłopcy, we trzech. [przypis redakcyjny]
Sam Owidiusz objaśnia nas, że (…) posągi Westy w jej świątyni (…), skoro kapłanka Westy, Sylwia, została matką, pozakrywały sobie ze wstydu oczy dziewiczymi rękoma — [patrz:] Owidiusz, Fasti, III, 45–46: „Sylvia fit mater: Vestae simulacra ferantur/ Virgineas oculis opposuisse manus” (Q). [przypis redakcyjny]
samowolna wiara — wiara wynikająca z własnej woli, z własnego wyboru. [przypis redakcyjny]
samowtór (daw.) — we dwóch, sam z kimś drugim, tu: pojedynek. [przypis redakcyjny]
samowtór (daw.) — z jednym towarzyszem, sam [jest] wtóry; [we dwóch z towarzyszem; red. WL]. [przypis redakcyjny]
samowtóry — kucharz i kuchta. [przypis redakcyjny]