Przypisy

rzęsny — rzęsisty. [przypis edytorski]

rzęsów — dziś popr. forma D.lm: rzęs. [przypis edytorski]

rzęsów — dziś popr. forma: D. lm.: rzęs. [przypis edytorski]

rzęsów — dziś popr. forma: rzęs. [przypis edytorski]

rzęsów — dziś popr. forma: rzęs; tu: forma wydłużona dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. [przypis edytorski]

rzęsów — dziś popr.: rzęs. [przypis edytorski]

rzęsy — dziś popr. forma N.lm: rzęsami. [przypis edytorski]

rzęśnieć (neol.) — świecić; por. rzęsisty. [przypis edytorski]

rzęśniejąc — świecąc; por. rzęsisty. [przypis edytorski]

rzęśnieje (neol.) — świeci; por.: rzęsisty (blask itp.). [przypis edytorski]

rzęzić — wydawać chrapliwe dźwięki wynikające z trudności w oddychaniu; tu w znaczeniu: jeszcze żyć, dogorywać. [przypis edytorski]

rzężało — rzęziło. [przypis edytorski]

rzkąc (daw.) — rzekąc, mówiąc. [przypis edytorski]

rzkomo (daw.) — dziś: rzekomo. [przypis edytorski]

rzkomo (daw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

rzkomo (daw.) — niby. [przypis edytorski]

rzkomo (daw.) — rzekomo, niby. [przypis edytorski]

rznąć — dziś raczej: rżnąć. [przypis edytorski]

rznąć (gw.) — uderzyć, rąbnąć. [przypis edytorski]

rznięte podwoje — rzeźbione drzwi. [przypis edytorski]

rznięty — cięty a. rzeźbiony. [przypis edytorski]

rznięty — wycinany; tu: sztucznie wykopany, równy. [przypis edytorski]

rzoncego (gw.) — rządcę. [przypis edytorski]

Rzplitej — Rzeczpospolitej; skrót stosowany w XVII w. [przypis edytorski]

Rzplitej — skrót od: Rzeczpospolitej. [przypis edytorski]

Rzpltej — skrót od: Rzeczypospolitej. [przypis edytorski]

rzuca swoje „hasło” we wszechświat: QRT — w międzynarodowym kodzie trzyliterowych skrótów radiotelegraficznych, przyjętym w 1912, kod QRT oznacza: „Przestańcie nadawać”. [przypis edytorski]

rzucał z dachów dachówki na żołnierzy — por. z innym dziełem Stendhala pt. Życie Henryka Brulard, s. 492. [przypis edytorski]

Rzucam tę dziesięciogroszówkę na ziemię. Jeśli na górze będzie orzeł, ty zwyciężyłeś, jeśli reszka… — tłumacz, zgodnie z dawniejszym obyczajem, zmienił nieco realia, zastępując monetę używaną przez niemieckich bohaterów opowiadania polską dziesięciogroszówką. [przypis edytorski]

rzucęć się (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

rzucić — tu: rzucić się. [przypis edytorski]

rzucili się tam — hebr. וַיִּפְּלוּ שָׁמָּה (wajiplu szamma) dosł. ‘wpadli tam’. Ibn Ezra komentuje, że «celowo tam wskoczyli, aby się ukryć», i prawdopodobnie dlatego Cylkow przetłumaczył to w ten sposób, zob. Ibn Ezra do 14:10. [przypis edytorski]

rzucił mu na stół swoją kartę — tj. wyzwał go na pojedynek. [przypis edytorski]

rzucił na nią „oko” — popr.: wpadła mu w oko. [przypis edytorski]

rzucił papieros — dziś częściej B. lp w formie: rzucił papierosa. [przypis edytorski]

Rzucisz dom twój i matkę twoją… — parafraza fragm. Mt 19,29. [przypis edytorski]

rzuciwszy Europę — Cieśnina Kimeryjska (Bosporus Cimmerius) stanowiła w starożytności granicę Europy i Azji. [przypis edytorski]

rzuciwszy raz jeszcze na koronkę pałacu — prawdopodobnie: rzuciwszy okiem a. rzuciwszy spojrzenie. [przypis edytorski]

rzuconoć — rzucono cię (w tej konstrukcji jednocześnie cząstka -ć pełni rolę partykuły wzmacniającej). [przypis edytorski]

rzyć (daw.) — pośladki. [przypis edytorski]

rzyć (daw.) — tyłek. [przypis edytorski]

rzyć — tyłek. [przypis edytorski]

rzyka (gw.) — rzeka. [przypis edytorski]

Rzym powtórnemi ziemię opasał ramiony — tj. Rzym powtórnie opasał ziemię swoimi ramionami (czyli objął ją swoją władzą). [przypis edytorski]

Rzym słowiański — tzn. Rosja, jako kontynuatorka tradycji Cesarstwa Rzymskiego, nazywana „Trzecim Rzymem”, odkąd w 1547 r. car Iwan Groźny ogłosił się carem Wszechrusi, a Carstwo Rosyjskie spadkobiercą (np. przez kultywowanie tradycji prawosławia i stylu sztuki oraz architektury) tradycji Bizancjum. [przypis edytorski]

Rzym — stolica i największe miasto Włoch, położone w środkowej części kraju nad rzeką Tyber i Morzem Śródziemnym. [przypis edytorski]

Rzym — stolica i największe miasto Włoch. [przypis edytorski]

Rzym — stolica Włoch; w jego granicach leży miasto-państwo Watykan, siedziba papieży. [przypis edytorski]

Rzym — tutaj chodzi o Rzym starożytny, czyli państwo rzymskie. [przypis edytorski]

Rzymianie będą zajęci nie tylko sąsiednimi Galami, lecz że również pochłoną ich uwagę wiecznie niespokojni Celtowie — aluzje do późniejszych wydarzeń na zachodzie państwa rzymskiego: w roku 68 n.e. w Galii wybuchł bunt pod wodzą zromanizowanego arystokraty Windeksa, a w 69 powstanie germańskich Batawów nad Renem, pod przywództwem Cywilisa; jak się wydaje, autor „Celtami” nazywa tu Germanów. [przypis edytorski]

Rzymianie twierdzili, iż pochodzą od Frygijczyka — wg Eneidy Wergiliusza Rzymianie wywodzili się od Eneasza, bohatera wojny trojańskiej, syna króla Anchizesa i bogini Wenus, który uciekł z płonącej Troi i po długiej wędrówce dotarł z towarzyszami do brzegów Italii, a jego potomkowie założyli Rzym. Frygia, w zach. Azji Mniejszej, graniczyła z Troadą, krainą, w której leżała Troja; wg źródeł staroż. Frygijczycy byli sojusznikami Trojan i posługiwali się tym samym językiem. [przypis edytorski]

Rzymianie weszli (…) do Grecji przez Etolów — Związek Etolski ze środk. Grecji, szukając ochrony przed hegemonią macedońską, w 211 p.n.e. zawarł sojusz z republiką rzymską i wsparł ją w ekspansji na ziemie greckie. [przypis edytorski]

Rzymianin, co zginął pod Filipami — Brutus; bitwa pod Filippi w Macedonii w 42 p.n.e. między armią republikańską dowodzoną przez przywódców spisku przeciw Juliuszowi Cezarowi, Brutusa i Kasjusza, a siłami triumwirów: Marka Antoniusza i Oktawiana Augusta; widząc nieuchronną klęskę, Brutus przebił się mieczem. [przypis edytorski]

Rzymiany (daw. forma) — dziś N.lm: Rzymianami. [przypis edytorski]

rzymski legionista — żołnierz służący w legionie, podstawowej jednostce taktycznej starożytnej armii rzymskiej, złożonej przede wszystkim z ciężkozbrojnej piechoty; rzymskie legiony były znane z dobrej organizacji, dyscypliny oraz sprawnych wielokilometrowych przemarszów z obciążeniem bronią i ekwipunkiem. [przypis edytorski]

rzymskie upadło po 80 latach — mowa o 80 latach pomiędzy ostatecznym podziałem państwa rzymskiego na cesarstwo zachodnie i cesarstwo wschodnie, dokonanym w roku 395 w testamencie Teodozjusza Wielkiego, a upadkiem cesarstwa zachodniorzymskiego w roku 476, kiedy ostatni jego cesarz, Romulus Augustulus, został obalony przez germańskiego wodza Odoakra. [przypis edytorski]

Rzyszczewski, Gabriel (1780–1857) — polski generał, uczestnik wojen napoleońskich. [przypis edytorski]

rżany (daw.; gw.) — żytni. [przypis edytorski]

rże (forma 3. os. lp od: rżeć) — dziś popr.: rży. [przypis edytorski]

rżenie (pot.) — hałaśliwy, głośny śmiech. [przypis edytorski]

rżnąć sieczkę — ciąć słomę na paszę dla zwierząt. [przypis edytorski]

rżnięta flaszka — butelka z rżniętego szkła. [przypis edytorski]

rżniętka — tu: bicie, kara fizyczna. [przypis edytorski]

rżysko (gw.) — pole po skoszeniu zbóż. [przypis edytorski]

rżysko — pole po skoszeniu zboża. [przypis edytorski]

rżysko — pole po skoszonym zbożu. [przypis edytorski]

rżysko — pole po żniwach, czyli po skoszeniu zbóż. [przypis edytorski]

rżysko — ściernisko. [przypis edytorski]

Рудин (ros.) — Rudin, powieść Turgieniewa z 1856 roku. [przypis edytorski]

Русская школа не хороша, но эго ужь оставтѣ! (ros., daw. pisownia sprzed reformy 1918 r.) — Szkoła rosyjska nie jest dobra, ale ego proszę zostawić już w spokoju! [przypis edytorski]

Русское Богатство (ros.) — „Rosyjskie bogactwo”, miesięcznik społeczno-polityczny, wychodzący w Sankt-Petersburgu w latach 1876–1918. [przypis edytorski]