Potrzebujemy Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas 448 czytelników i czytelniczek.
Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 500 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza
Według kwalifikatora: wszystkie | angielski, angielskie | dopełniacz | dawne | francuski | grecki | gwara, gwarowe | hiszpański | łacina, łacińskie | mitologia grecka | mitologia rzymska | niemiecki | przestarzałe | rosyjski | staropolskie | starożytny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski
Według języka: wszystkie | lietuvių | polski
Znaleziono 1169 przypisów.
modrym płatem nogę uwija — na zasiniałość rany mniemano, że pomaga obwinąć ją czym sinym, podobnie jak od róży, papierem niebieskim od cukru. [przypis redakcyjny]
Modrzejewska, Helena (1840–1909) — wielka polska aktorka. Występowała na scenach Bochni, Lwowa, Czerniowiec, Krakowa, Warszawy, Ameryki i Anglii. W roku 1876 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych i występowała głównie za granicą. Przyjeżdżała także do kraju, grała na scenach Krakowa, Warszawy, Lwowa, Poznania, Łodzi i Lublina. Najwybitniejsze role zagrała w sztukach Szekspira i Słowackiego. [przypis redakcyjny]
Modrzewski jako desydent znajduje się w poczcie autorów zakazanych, których wylicza Index Autliorum et librorum prohibitorwm, in Polonia editorum, Cracov. in off. Andr. Petricov. 1017 in 12. [przypis redakcyjny]
Modrzewski, Krzysztof — wojski halicki, zginął pod Preszowem. [przypis redakcyjny]
modrzyć się (neol.) — niebieszczeć, stawać się a. być modrym, tj. niebieskim. [przypis redakcyjny]
modulamina suspecta (łac.) — melodie podejrzane. [przypis redakcyjny]
modum concludendi (łac.) — sposób zawierania. [przypis redakcyjny]
modus in rebus (łac.) — sposobu. [przypis redakcyjny]
modus omnium est pulcherrima virtus (łac.) — miara, czyli umiarkowanie piękniejszą nad wszelkie inne jest cnotą. [przypis redakcyjny]
mody — we wszystkich wydaniach dotychczasowych mylnie: wody. [przypis redakcyjny]
mogą być prażni wszeteczeństwa — mogą nie popełniać [wszeteczeństwa], być próżni, wolni od tego. [przypis redakcyjny]
mogą się modlić wszelkie wiary — Pieśń szósta. [przypis redakcyjny]
mogiły — gra słów, kalambur o Mohile — mogile. [przypis redakcyjny]
Mohikanie — wymarłe plemię Indian w Ameryce Północnej. [przypis redakcyjny]
Mohilew białoruski — miasto nad Dnieprem; określenie białoruski dla odróżnienia od Mohylowa podolskiego nad Dniestrem. [przypis redakcyjny]
Mohylów (dziś ukr.: Mohyliw-Podilskij) — miasto nad Dniestrem, ok. 90 km na płd. wschód od Kamieńca Podolskiego. [przypis redakcyjny]
mohylowskie — nieudany szturm Stanisława Potockiego Rewery na Mohylów nad Dniestrem miał miejsce w 1659r.; Pasek (a. przepisywacz) pomylił to wydarzenie z innym, oblężeniem Monasterzysk przez Czarnieckiego wiosną 1653 r. (tzw. okazja monasterska), a więc po (przerwanej) bitwie pod Białocerkwią (1651), a przed oblężeniem żwanieckim jesienią 1653). [przypis redakcyjny]
moie imię (…) słyszałeś mianować (starop.) — łacińska konstrukcja accusativi cum infinitivo; [znaczenie: jeśli moje imię słyszałeś wymówione (mianowane); red. WL]. [przypis redakcyjny]
Moim zdaniem, podatkiem najlepszym, najbardziej naturalnym, niepodlegającym oszustwu, jest proporcjonalny podatek gruntowy — w Ekonomii politycznej występował Russo przeciwko podatkowi gruntowemu, argumentując, że podatek ten powoduje zmniejszanie się produkcji rolnej, że pozbawia rolników gotówki, która i tak ma tendencję do koncentrowania się w miastach, a dostarczana przez rolników, nie wraca do nich, lecz w formie wypłat rządowych idzie do rąk ludności miejskiej; wreszcie, że zboże jest towarem, przy którym producent nie może przerzucić podatku na konsumenta, bo zmuszony do płacenia podatku w terminie, nie może czekać ze sprzedażą na korzystną dla siebie cenę i nie może wliczyć podatku do tej ceny. „Każdy, przyznaje, że nie ma rzeczy niebezpieczniejszej niż podatek na zboże opłacany przez nabywcę. Jakże można nie widzieć, że zło jest stokroć gorsze, gdy podatek ten płaci sam rolnik? Czyż to nie jest naruszaniem zasobów państwowych w samym ich źródle? Czy to nie jest pracą zmierzającą bezpośrednio do wyludnienia kraju, a więc do zrujnowania go w końcu?”. Istnieje zatem pozorna sprzeczność w tym punkcie między Ekonomią a Uwagami. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że tutaj Russo proponuje płacenie podatku gruntowego w naturze, przytoczone więc w Ekonomii argumenty przeciw temu podatkowi, opłacanemu w pieniądzach, tracą tu swoją wagę i nie mogą być stosowane. [przypis redakcyjny]
moją geograficzną gromadkę — uczennice z wykładów geografii. [przypis redakcyjny]
moja Hierozolima — Psalmy Przyszłości. [przypis redakcyjny]
moja reguła na to tam służy, aby papier psuła (…) — poeta w następnych wierszach napomnieniem, może zanadto ostrym, upomina zakon benedyktynów, że odstąpił od wzoru swojego zakonodawcy. [przypis redakcyjny]
moja — tu: ta panna,o której mówię. [przypis redakcyjny]
moje białe kości w straż nieoddane kolumnowym czołom — poeta, smutny z powodu braku uznania u współczesnych, przypuszcza, że po śmierci nie będzie miał pomników. [przypis redakcyjny]
mojemu Jędrzejowi — Andrzejowi Nideckiemu (por. przyp. do fr. II 34). Ponieważ Nidecki bawił we Włoszech w r. 1559, wówczas zapewne powstała fraszka Do Kłoczowskiego, a więc bezpośrednio po powrocie poety do kraju. [przypis redakcyjny]
Moje… nazwisko… streszcza narodowość — jumeau znaczy po fr.: bliźniak, aluzja więc jest niezrozumiała. [przypis redakcyjny]
moje oczy (…) dziesięcioletnie gaszące pragnienie — Beatrycze umarła w roku 1290, a poeta wstąpił do piekła i czyśćca w roku 1300, więc lat dziesięć minęło, jak mu ją śmierć porwała. [przypis redakcyjny]
moje widzenie wionęło z duszy jak senne marzenie — Już na początku pierwszej pieśni Raju i w niejednym miejscu następnych pieśni objawił poeta, że ten, kto wzrok duchowy zatopił w niebie, we wszystkim, co jest boskie, żadnego obrazu w pamięci zachować nie może, jeżeli ten obraz za pośrednictwem zmysłowym przedstawiać sobie lub drugim musi. Wrażenie smutku lub radości pozostaje tylko w sercu tego, który marzył we śnie, albowiem po przebudzeniu żaden obraz marzenia wyraźnie uzmysłowić się nie da. Podobnie i poecie z jego wzniosłej wizji nie pozostał żaden obraz mogący być zmysłowo przedstawionym, ale zostało w nim tylko uczucie najwyższej rozkoszy. [przypis redakcyjny]
Mojra — bogini przeznaczenia. [przypis redakcyjny]
Mojry (mit. gr.) — boginie przeznaczenia, pilnujące odwiecznego porządku świata. [przypis redakcyjny]
Mojry (mit. gr.) — boginie przeznaczenia. [przypis redakcyjny]
Mojżesz (XIII a. XII w. p.n.e.) — postać biblijna, największy prorok Starego Testamentu, wyprowadził swój lud z niewoli egipskiej. [przypis redakcyjny]
Mokotowskie pola — w południowej części miasta; tu znajdowały się tory wyścigowe. [przypis redakcyjny]
Mokrymi słonych wód ścieżkami — przekładnia, zamiast: mokrymi ścieżkami słonych wód. [przypis redakcyjny]
mołodycia (daw. ukr.) — dziewczyna. [przypis redakcyjny]
mołojecki — właściwy mołojcowi; mołojec (ukr.) — młody, dzielny mężczyzna, zuch; Kozak. [przypis redakcyjny]
mołojec (ukr.) — młody, dzielny mężczyzna; zuch; Kozak. [przypis redakcyjny]
mołojec (ukr.) — młody, dzielny mężczyzna, zuch; Kozak. [przypis redakcyjny]
mołojec (ukr.) — młody, dzielny mężczyzna; zuch. [przypis redakcyjny]
mołojec (ukr.) — młody, dzielny mężczyzna, zuch; tu: Kozak. [przypis redakcyjny]
mołojec (z ukr.) — zuch, junak. [przypis redakcyjny]
molem — nawałę. [przypis redakcyjny]
molestum (łac.) — uciążliwe. [przypis redakcyjny]
Molinari — postać fikcyjna. Wrażenie, jakie wywiera jego gra na bohaterach Lalki, przypomina nawet w szczegółach echa występów warszawskich znakomitego hiszpańskiego skrzypka i kompozytora Pablo Sarassate (1844–1908), które odbyły się z końcem marca i w początkach kwietnia 1879 r. [przypis redakcyjny]
moliri (łac.) — wyrządzić. [przypis redakcyjny]
mollities (łac.) — miękkość. [przypis redakcyjny]
molo eventu (łac.) — ze złym skutkiem. [przypis redakcyjny]
Moltke Helmut (1800–1891) — pruski feldmarszałek i szef sztabu, opracował plany zwycięskich wojen z Danią, Austrią i Francją. [przypis redakcyjny]
molto (wł.) — dużo. [przypis redakcyjny]
Moluki a. Maluku — Wyspy Korzenne; grupa wysp we wschodniej części Archipelagu Malajskiego, wchodząca w skład Indonezji. [przypis redakcyjny]
Molza — Molza Francesco z Modeny, poeta liryczny, pisał po łacinie i po włosku (ur. 1489, zm. 1544). [przypis redakcyjny]
Molza stary — Molza Francesco z Modeny, poeta liryczny, pisał po łacinie i po włosku; tłumacz dał mu przydomek „stary”, nie bacząc, że w roku wydania (1516) Orlanda miał Molza dopiero lat 27 (ur. 1489, um. 1544). [przypis redakcyjny]
momentalny — chwilowy, krótki. [przypis redakcyjny]
mon adorée maman (fr.) — uwielbiana mamo. [przypis redakcyjny]
Monako — maleńkie księstwo nad Morzem Śródziemnym. W jego największym mieście, Monte Carlo, znajduje się słynne kasyno gry. [przypis redakcyjny]
Monarcha, który tak długo panował, przestał istnieć — Ludwik XIV zmarł 1 września 1715 r. [przypis redakcyjny]
monarcha rzek — Pad. [przypis redakcyjny]
monarchów dwu — króla brytańskiego, Otona, i cesarza Karła. [przypis redakcyjny]
monasterów — samotni, klasztorów. [przypis redakcyjny]
monastery — domy zakonne. [przypis redakcyjny]
monastyr — klasztor. [przypis redakcyjny]
monderunku — w wyd. lwow[skie] moderunku. [przypis redakcyjny]
Mondzia — Mongia, przylądek w Zatoce Biskajskiej. [przypis redakcyjny]
Mones — Moneses, jeden z królów partyjskich. [przypis redakcyjny]
Monfer — Monferrat, miasto w Hiszpanii. [przypis redakcyjny]
Mongibel — góra Etna na Sycylii. [przypis redakcyjny]
Mongrana — dom Mongrana, z którego pochodził Rugier. [przypis redakcyjny]
Monkacz, Spilberg — Munkacz na Węgrzech i Spielberg na Morawach, więzienia polityczne austriackie, słynne ze srogości. [przypis redakcyjny]
Monkalier — miasto Moncalieri w Piemoncie. [przypis redakcyjny]
Mon mari est puriste (fr.) — mój mąż jest purystą; purysta — osoba rygorystycznie dbająca o czystość zasad, np. językowych. [przypis redakcyjny]
monoculus (łac.) — jednooki. [przypis redakcyjny]
Monolog Pankracego ukazuje przywódcę rewolucji jako człowieka pełnego wątpliwości. [przypis redakcyjny]
monomania — obłęd polegający na opanowaniu umysłu przez jedną natarczywą myśl. [przypis redakcyjny]
monopolium — monopol; tu: wyłączność prawa nabycia i posiadania. [przypis redakcyjny]
Monpolier — miasto Montpellier w południowej Francji. [przypis redakcyjny]
Monsieur? (fr.) — Panie? [przypis redakcyjny]
monsiur (z fr. monsieur) — pan. [przypis redakcyjny]
Montalban — zamek Montauban niewiadomego położenia we Francji. [przypis redakcyjny]
Montalba — zamek Montauban niewiadomego położenia we Francji. [przypis redakcyjny]
Montecuccoli, Rajmund (1608–1681) — generał cesarski, książę Melfi i państwa niem. [przypis redakcyjny]
Monteregione — zamek w okolicach Sieny. [przypis redakcyjny]
Montesquiou — hr. Robert de Montesquiou, do którego często spotyka się aluzje w tym utworze, był wieloletnim przyjacielem Prusta i mistrzem jego młodości. [przypis redakcyjny]
Montfort — Hieronim Napoleon Karol ks. de Montfort. [przypis redakcyjny]
montkoch (niem. Mundkoch) — kucharz cudzoziemski, nazywany „górnym”, przez pomieszanie jego znaczenia w kuchni z błędną etymologją. [przypis redakcyjny]
Montwy — dziś: Mątwy, wieś k. Inowrocławia. [przypis redakcyjny]
Montyn — Florian Montyn, jeden z mniej znanych poetów włoskich. [przypis redakcyjny]
morale de la fable (fr.) — nauka moralna bajki. [przypis redakcyjny]
moralno–krytycznym reformowaniem chrześcijaństwa — chodzi o racjonalistyczną teologię, która z całym krytycyzmem bada księgi biblijne i podkreśla pierwiastki ludzkie w chrześcijaństwie. [przypis redakcyjny]
mora nociva (łac.) — zwłoka szkodliwa. [przypis redakcyjny]
Morawianie — plemię słowiańskie zamieszkujące Morawy na terenie dzisiejszych Czech. [przypis redakcyjny]
morawski kaznodzieja — wyznawca husytyzmu. [przypis redakcyjny]
morderowy — brunatnoczerwony. [przypis redakcyjny]
morderstwo króla Dunkana, ukazanie się ducha Banka — sceny z Makbeta. [przypis redakcyjny]
mord innym mordem okupić — mowa tu o tzw. zemście krwi, która żądała śmierci za śmierć, oka za oko, zęba za ząb. [przypis redakcyjny]
Mordwa — jak Ingra, Permia, ludy fińskie. [przypis redakcyjny]
Mordy — miasteczko w powiecie siedleckim. [przypis redakcyjny]
Morea — późniejsza nazwa Peloponezu. [przypis redakcyjny]
Morgana — siostra Alcyny i Logistylli, wiedźma, więziła w swym pałacu podmorskim Zylanta, syna Monodanta, króla Damogiru. [przypis redakcyjny]
Morgen — skrócone powitanie poranne w języku niemieckim: dzień dobry. [przypis redakcyjny]
Moritura te salutat! — Ta, która ma umrzeć, pozdrawia cię. [przypis redakcyjny]