Wolne Lektury potrzebują pomocy...

Dzieciaki korzystające z Wolnych Lektur potrzebują Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas jedynie 432 osób.

Aby działać, potrzebujemy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Wybierz kwotę wsparcia
Tym razem nie pomogę
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

6437 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Gatunek: Reportaż

  1. W roku 1890 wybuchła „gorączka brazylijska”: za morze wyruszyły tysiące chłopów z przeludnionych wsi Galicji i Królestwa Polskiego. Wzmożona emigracja, trwająca do wybuchu pierwszej wojny światowej, budziła w kraju skrajne oceny. Krążyły trudne do sprawdzenia opowieści o ziemi rozdawanej darmo przez rząd Brazylii, o obfitości natury i płodności miejscowych gruntów, zapewniającej wygodne życie bez trudów uprawy. Obraz rajskiej krainy roztaczali zarabiający na pośrednictwie werbownicy, ale też lwowscy działacze emigracyjni, jak Stanisław Kłobukowski, wysłannik Towarzystwa Handlowo-Geograficznego, czy Józef Siemiradzki, który po podróży do Ameryki Południowej entuzjastycznie opisywał sytuację polskich emigrantów, a także opublikował tłumaczenie broszury dla wychodźców, zamówionej przez brazylijski stan Parana, opatrując ją własnymi dodatkami. Skrajnie odmienny obraz ukazywały relacje innych osób. Adolf Dygasiński jako korespondent „Kuriera Warszawskiego” udał się do Brazylii razem z emigrantami, spędził tam parę miesięcy, a w swoich sprawozdaniach do kraju pisał o „piekle brazylijskim”. Podobnie negatywne zdanie prezentował ksiądz Zygmunt Chełmicki.

    Kiedy w 1899 Siemiradzki opublikował pracę La Nouvelle Pologne. Etat de Parana, w której przedstawił koncepcję założenia „Nowej Polski” w brazylijskim stanie Parana, w październiku tego roku wyruszył do Ameryki Południowej Roman Dmowski, chcąc po napisaniu pierwszego tomu książki Wychodztwo i osadnictwo osobiście zapoznać się z sytuacją. W tym samym czasie do Brazylii udał się razem z emigrantami wysłannik „Tygodnika Ilustrowanego” Artur Gruszecki, przyjaciel Dygasińskiego. W swojej relacji ukazał nie tylko trudy podróży i niełatwe warunki życia osadników. Znajdziemy w niej wyważoną ocenę emigracji zamorskiej wraz z propozycjami odpowiedniego dla niej wsparcia oraz ostrą krytykę propagandowej broszury wydanej przez Siemiradzkiego, przyczyniającej się do zwodzenia ludu mirażami rajskiej krainy.

  2. Autor Cywila w Berlinie znał świetnie język i kulturę niemiecką, w stolicy Niemiec bywał często, miał tu wielu przyjaciół i znajomych. W końcu kwietnia lub na początku maja 1933 roku Sobański przyjechał do Berlina, wysłany tu przez redakcję „Wiadomości Literackich”, a nadsyłane przez niego reportaże z Niemiec hitlerowskich ukazywały się na łamach tygodnika od czerwca do sierpnia. W roku 1934 złożyły się na książkę, którą wydał „Rój”. Także później, w latach 1934–1936 Sobański kilkakrotnie jeździł do Niemiec, m.in. do Norymbergi, publikując w „WL” kolejne reportaże, które jednak nie doczekały się przed wojną książkowego wydania. Zostały one dołączone do powojennej edycji Cywila w Berlinie, które ukazało się w roku 2006 nakładem Wyd. Sic! we wnikliwym opracowaniu Tomasza Szaroty. Rok później książka miała wydanie niemieckie, jako Nachrichten aus Berlin 1933-36.

    Reportaże Sobańskiego z Trzeciej Rzeszy przyjmowane były w latach 30. z wielkim zainteresowaniem. Spotkały się również z krytyką i to ze skrajnie odmiennych pozycji: publicysta „Gazety Polskiej” Jan Emil Skiwski wyszydzał pacyfizm autora, przeciwstawiając mu faszystowską „krzepę”, a z kolei na łamach lewicowego „Robotnika” ubolewano, że nastawienie Sobańskiego do faszyzmu jest rzekomo zbyt miękkie. Wielkim admiratorem książki był natomiast Antoni Słonimski, którego łączyła z Sobańskim nie tylko osobista przyjaźń, ale też liberalne i antyfaszystowskie poglądy.

    Książka Sobańskiego to zapewne najważniejsze świadectwo o nastrojach i atmosferze panujących w Niemczech w pierwszych latach władzy nazistów, jakie wyszło spod pióra polskiego autora. Poza rozmaitością reporterskich szczegółów dotyczących życia społeczno-politycznego czy kultury — a raczej objawów jej upadku — w Trzeciej Rzeszy, najcenniejszy dla czytelnika był opis wydarzeń, w których Sobański uczestniczył jako świadek. Widział palenie książek na berlińskim placu Opery. Wziął udział w konferencji prasowej redaktora „Der Stürmer” Juliusa Streichera w Norymberdze, oglądał też milionowe parteitagi i uliczne przejazdy Hitlera, obserwował zebrania i słuchał przemówień nazistowskich dygnitarzy. Nie mniej interesował go wygląd miast, kawiarń, scenki uliczne, stroje, mundury a nade wszystko: rozmowy z Niemcami, którzy jednak, jak zauważył, zaczęli się obawiać otwartych rozmów z cudzoziemcami. Świadectwo Sobańskiego - zaprzysięgłego liberała i antyfaszysty - było tym bardziej autentyczne, że ze względu na swoją życzliwość wobec Niemców chciał się przekonać, że „nie jest tak źle” i że niewiele się zmieniło od czasów Republiki Weimarskiej. Notował więc każdy objaw oporu czy choćby dystansu Niemców wobec reżimu i szukał wszelkich znaków, które mogłyby mu dawać nadzieję - niewiele ich jednak znajdował.

    Cywil w Berlinie to niezwykła książka o kraju pod nazistowską dyktaturą, bo napisana subtelnie, delikatnie, nawet - dowcipnie, bo taki był styl Sobańskiego. Niemniej jest to lektura przerażająca. Zdaniem Jarosława Iwaszkiewicza „był to wielki głos ostrzeżenia, ale, jak wiadomo, w tamtych latach żadnych ostrzeżeń nie brano poważnie”.

  3. Listy z Brazylii Adolfa Dygasińskiego publikowane w latach 1890/91 na łamach „Kuriera Warszawskiego” to niezwykle interesujące studium problemu społecznego, z jakim mierzyła się ówcześnie duża część Polaków. Utwór ważny jest z co najmniej dwóch powodów: po pierwsze ukazuje nieco zapomniany fragment ludowej historii Polski, po drugie kreśli doskonały portret społeczeństwa z przełomu wieków.

    Reporterskie oko Dygasińskiego zdaje się dostrzegać wszystko: biedę i cierpienie polskich chłopów, ale też ich naiwność oraz prostoduszność; zapierający dech w piersiach krajobraz Brazylii, ale i obłudę nią rządzących; całkiem logiczne przyczyny emigracji, jak również jej tragiczne skutki.

    Uwaga: geotagowanie nałożone na tekst przez redakcję WL odtwarza trasę przebytą przez Dygasińskiego w jego reporterskiej misji.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Alkohol (7)

Ambicja (2)

Antysemityzm (15)

Artysta (2)

B

Bieda (8)

Błogosławieństwo (1)

Błoto (3)

Bogactwo (2)

Bohaterstwo (1)

Broń (2)

Burza (3)

C

Chciwość (2)

Chleb (3)

Chłop (36)

Choroba (10)

Chrystus (1)

Ciało (14)

Ciemność (2)

Cierpienie (4)

Cisza (9)

Cmentarz (5)

Cnota (1)

Cud (2)

Czas (3)

Czyn (3)

D

Dar (1)

Deszcz (3)

Diabeł (1)

Dobro (1)

Dom (8)

Dorosłość (1)

Droga (3)

Drzewo (5)

Dusza (1)

Dziecko (14)

Dziedzictwo (2)

Dźwięk (2)

E

Emigrant (38)

Erotyzm (1)

F

Filozof (2)

G

Gniew (1)

Gospodarz (1)

Gospodyni (2)

Gość (4)

Góra (2)

Góry (9)

Gra (2)

Grób (4)

Grzech (1)

Gwiazda (1)

H

Handel (8)

Hańba (1)

Historia (28)

I

Idealista (15)

Interes (6)

J

Jedzenie (8)

K

Kara (1)

Katastrofa (1)

Klęska (2)

Kłamstwo (1)

Kłótnia (1)

Kobieta (31)

Kobieta "upadła" (2)

Kolonializm (40)

Kondycja ludzka (17)

Konflikt (8)

Konflikt wewnętrzny (4)

Koniec świata (1)

Korzyść (1)

Krew (5)

Król (7)

Krzywda (2)

Ksiądz (15)

Książka (10)

Księżyc (1)

Kwiaty (1)

L

Lalka (1)

Las (10)

Lekarz (2)

List (2)

Literat (4)

Los (2)

Lud (13)

M

Małżeństwo (2)

Marzenie (2)

Maska (2)

Maszyna (7)

Matka (7)

Matka Boska (1)

Melancholia (12)

Mężczyzna (9)

Miasto (27)

Mieszczanin (2)

Milczenie (2)

Miłość (2)

Miłość niespełniona (1)

Młodość (10)

Modlitwa (1)

Morderstwo (5)

Morze (22)

Motyl (1)

Muzyka (7)

N

Nacjonalizm (20)

Narodziny (1)

Naród (16)

Natura (21)

Nauka (5)

Niebezpieczeństwo (14)

Niebo (1)

Niemiec (19)

Nienawiść (2)

Niewola (4)

Noc (5)

O

Obcy (15)

Obowiązek (3)

Obraz świata (13)

Obrzędy (1)

Obyczaje (15)

Obywatel (5)

Odrodzenie (7)

Odwaga (5)

Ofiara (1)

Ogień (1)

Ogród (2)

Ojciec (1)

Ojczyzna (10)

Okręt (12)

Opieka (1)

P

Pamięć (14)

Pan (2)

Państwo (35)

Patriota (7)

Pielgrzym (1)

Pieniądz (6)

Piękno (7)

Pijaństwo (1)

Plotka (2)

Pochlebstwo (1)

Podróż (10)

Pogarda (5)

Pogrzeb (5)

Pokora (1)

Polak (34)

Polityka (34)

Polowanie (12)

Polska (19)

Portret (1)

Poświęcenie (5)

Powstanie (1)

Pozycja społeczna (23)

Pożar (1)

Praca (25)

Prawda (1)

Prawo (6)

Przeczucie (4)

Przekupstwo (1)

Przemiana (12)

Przemijanie (5)

Przemoc (6)

Przyjaźń (2)

Przywódca (12)

Ptak (5)

Pustynia (3)

R

Realista (7)

Religia (34)

Rewolucja (48)

Robotnik (18)

Rodzina (2)

Rosja (7)

Rośliny (2)

Rozstanie (2)

Rzeka (7)

S

Samobójstwo (1)

Samotnik (1)

Samotność (4)

Sąd (2)

Seks (3)

Sen (1)

Siła (2)

Sława (1)

Słońce (2)

Słowo (5)

Służalczość (1)

Smutek (2)

Społecznik (1)

Spotkanie (1)

Starość (2)

Strach (2)

Strój (2)

Sumienie (1)

Syn (2)

Szczęście (3)

Szkoła (5)

Szlachcic (3)

Szpieg (5)

Sztuka (5)

Ś

Śmierć (14)

Śmierć bohaterska (1)

Śpiew (7)

Świątynia (2)

Święto (1)

Świt (2)

T

Taniec (2)

Tchórzostwo (1)

Teatr (1)

Tęsknota (5)

Tłum (4)

Trup (3)

U

Ucieczka (4)

Upadek (2)

Uroda (1)

Urzędnik (5)

W

Walka (26)

Walka klas (2)

Wąż (3)

Wiara (6)

Wiatr (3)

Wiedza (1)

Wieś (5)

Więzień (1)

Wina (1)

Wino (1)

Wiosna (1)

Wizja (1)

Władza (19)

Własność (9)

Woda (3)

Wojna (42)

Wolność (3)

Wróg (8)

Współczucie (2)

Współpraca (3)

Wygnanie (2)

Z

Zabawa (6)

Zazdrość (1)

Zdrada (5)

Zdrowie (1)

Zemsta (1)

Zło (2)

Zwierzę (4)

Zwycięstwo (4)

Ż

Żałoba (1)

Żart (1)

Żołnierz (34)

Żona (2)

Żyd (25)

Żywioły (4)

Gatunek: Reportaż

Brak opisu.
Zamknij

* Ładowanie