Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Potrzebujemy Twojej pomocy!

Na stałe wspiera nas 429 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

6482 darmowe utwory do których masz prawo

Język

Autor: Ksawery Pruszyński

  • Ksawery Pruszyński X
  1. Książka Ksawerego Pruszyńskiego Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk193? jest zbiorem fascynujących reportaży o międzywojennym Gdańsku. Powstała z rozmów z mieszkańcami, wywiadów z politykami, scenek podchwyconych na ulicy, wreszcie z własnych intuicji autora.

    Pruszyński pokazuje, jak potężnieją siły nazizmu w Wolnym Mieście na kilka miesięcy przed dojściem Hitlera do władzy i jak narasta terror. Ale potrafi też dostrzec błędy polityki II Rzeczypospolitej wobec gdańskich Niemców. Wracając często do historii, zastanawia się nad fenomenem niemiecko-polskiej współpracy na obszarze Gdańska, która mimo wszelkich przeciwności miała miejsce przez kilkaset lat. Jego reportaże to wielkie oskarżenie nacjonalizmu i ostrzeżenie przed zbliżającą się burzą.

  2. Seria reportaży drukowanych pierwotnie na łamach „Wiadomości Literackich” od maja 1936, wydanych w następnym roku w formie książkowej. W nocie zapowiadającej swój cykl Pruszyński pisał: „Zdaje się nie ulegać wątpliwości, że życie współczesnej Polski ulega zmianom i burzy się w wielu miejscach naraz, wybucha niespodziewanymi zjawiskami. Trudno te zmiany przewidzieć, trudno określić je ściśle — ale byłoby błędem ich nie śledzić. Polskę w stanie stawania się, Polskę rozdroży możliwości, Polskę, która zamiera, i Polskę, która rośnie, Polskę rzeczy złych i dobrych, ale zawsze Polskę rzeczy nowych, pragnąłbym jak najściślej zawrzeć w tym cyklu”.

    Autor rozpoczyna od wizyty na ulicach Lwowa, zdemolowanych podczas zamieszek, które wybuchły po spacyfikowaniu demonstracji bezrobotnych przez policję.

  3. Klasyka polskiego reportażu. We wrześniu 1936 roku niespełna trzydziestoletni Ksawery Pruszyński wyjeżdża jako korespondent „Wiadomości Literackich” na drugi koniec Europy. W Hiszpanii trwa wojna domowa. Wszczęty w lipcu konserwatywno-nacjonalistyczny przewrót wojskowy przeciwko centrolewicowemu rządowi zmobilizował robotników i chłopów do obrony republiki. W części kraju wybuchła rewolucja społeczna, kontrolę nad fabrykami przejęły komitety robotnicze, skolektywizowano posiadłości ziemskie. Do walki po stronie nacjonalistów stanęły bojówki Falangi, lotnictwo, flota, oddziały czołgów, artylerii i piechoty faszystowskich Włoch i hitlerowskich Niemiec. Militarnego wsparcia republikanom udzielał ZSRR, wysyłając do Hiszpanii broń i ludzi. Do walki z faszyzmem przybyli ochotnicy z całej Europy, tworząc w Hiszpanii Brygady Międzynarodowe.

    Pruszyński opisuje wojnę w kontrolowanej przez republikanów części Hiszpanii, wykazując talent literacki, wrażliwość, ale też trzeźwość ocen. Pochodzący z ziemiańskiej rodziny, absolwent jezuickiego gimnazjum, katolicki konserwatysta, potępia okrucieństwa wojny i rewolucji, przeraża go niszczenie kościołów i mordowanie księży. Z drugiej strony rozumie lud, przenikliwie i krytycznie analizuje społeczne przyczyny wybuchu przemocy przeciwko kapitalistom, posiadaczom ziemskim, duchowieństwu, wspierającemu feudalne stosunki.

    Reportaże Pruszyńskiego, publikowane od listopada 1936 roku na łamach „Wiadomości Literackich”, później zebrane i przeredagowane w książkę Z czerwonej Hiszpanii, spotkały się w Polsce z licznymi komentarzami. Prasa lewicowa chwaliła trafność analiz i wyczulenie na problemy społeczne, konserwatywna bądź chwaliła za dokumentowanie, że republikańska Hiszpania jest okupowana przez bolszewików z ZSRR, bądź zarzucała nadmierną przychylność dla centrolewicowego rządu i jego zwolenników, uznając autora za potajemnego komunistę. Z kolei kiedy po drugiej wojnie światowej Pruszyński powrócił do kraju, chociaż nie spotkał się szykanami i pełnił funkcję ambasadora Polski Ludowej w Holandii, jednak jego reportaży z Hiszpanii nie wznawiano aż do zmiany ustroju…

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Alkohol (3)

Ambicja (2)

Antysemityzm (10)

B

Bieda (2)

Błogosławieństwo (1)

Błoto (3)

Bogactwo (2)

Bohaterstwo (1)

C

Chciwość (1)

Chleb (2)

Chłop (17)

Choroba (1)

Chrystus (1)

Ciało (7)

Ciemność (2)

Cierpienie (4)

Cisza (5)

Cmentarz (3)

Czas (3)

Czyn (3)

D

Diabeł (1)

Dobro (1)

Dom (5)

Dorosłość (1)

Droga (1)

Dusza (1)

Dziecko (5)

Dziedzictwo (2)

Dźwięk (2)

E

Emigrant (8)

Erotyzm (1)

F

Filozof (2)

G

Gość (1)

Góra (2)

Góry (7)

Grób (4)

Grzech (1)

H

Handel (3)

Hańba (1)

Historia (25)

I

Idealista (15)

Interes (3)

J

Jedzenie (1)

K

Klęska (2)

Kłamstwo (1)

Kobieta (16)

Kobieta "upadła" (2)

Kolonializm (6)

Kondycja ludzka (16)

Konflikt (6)

Konflikt wewnętrzny (4)

Koniec świata (1)

Korzyść (1)

Krew (5)

Król (2)

Ksiądz (9)

Książka (5)

L

Lalka (1)

Las (5)

Lekarz (1)

Literat (4)

Los (1)

Lud (12)

M

Małżeństwo (1)

Marzenie (1)

Maszyna (7)

Matka (3)

Matka Boska (1)

Melancholia (11)

Mężczyzna (4)

Miasto (16)

Mieszczanin (2)

Milczenie (2)

Miłość (1)

Młodość (9)

Modlitwa (1)

Morderstwo (5)

Morze (7)

Muzyka (5)

N

Nacjonalizm (9)

Narodziny (1)

Naród (15)

Natura (10)

Nauka (1)

Niebezpieczeństwo (9)

Niemiec (10)

Nienawiść (2)

Noc (3)

O

Obcy (13)

Obowiązek (3)

Obraz świata (13)

Obrzędy (1)

Obyczaje (6)

Obywatel (3)

Odrodzenie (7)

Odwaga (4)

Ojczyzna (5)

Okręt (2)

Opieka (1)

P

Pamięć (14)

Pan (1)

Państwo (31)

Patriota (4)

Pieniądz (4)

Plotka (1)

Pogrzeb (5)

Pokora (1)

Polak (16)

Polityka (24)

Polowanie (1)

Polska (17)

Portret (1)

Poświęcenie (4)

Powstanie (1)

Pozycja społeczna (20)

Praca (19)

Prawda (1)

Prawo (2)

Przeczucie (4)

Przemiana (11)

Przemijanie (4)

Przemoc (1)

Przywódca (11)

R

Realista (7)

Religia (25)

Rewolucja (46)

Robotnik (15)

Rodzina (2)

Rosja (6)

Rzeka (1)

S

Samotność (4)

Seks (2)

Sen (1)

Siła (1)

Słowo (5)

Służalczość (1)

Starość (2)

Strój (1)

Sumienie (1)

Syn (1)

Szczęście (1)

Szkoła (1)

Szlachcic (3)

Szpieg (5)

Sztuka (5)

Ś

Śmierć (12)

Śmierć bohaterska (1)

Śpiew (6)

Świątynia (2)

T

Teatr (1)

Trup (3)

U

Ucieczka (4)

Upadek (1)

Urzędnik (4)

W

Walka (21)

Walka klas (1)

Wieś (5)

Wina (1)

Wiosna (1)

Wizja (1)

Władza (12)

Własność (7)

Woda (1)

Wojna (40)

Wolność (3)

Wróg (8)

Współpraca (2)

Wygnanie (2)

Z

Zabawa (2)

Zdrada (5)

Zdrowie (1)

Zło (1)

Zwierzę (2)

Zwycięstwo (4)

Ż

Żałoba (1)

Żołnierz (31)

Żyd (22)

Żywioły (2)

Autor: Ksawery Pruszyński

Ur.
4 grudnia 1907 w Wolicy Kierekieszynej na Ukrainie
Zm.
13 czerwca 1950 w Hamm w Niemczech
Najważniejsze utwory:
Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk 193? (1932), Palestyna po raz trzeci (1933), Podróż po Polsce (1937), W czerwonej Hiszpanii (1937), Droga wiodła przez Narvik (1941), Trzynaście opowieści (1946), Karabela z Meschedu (1948)

Polski reporter, prozaik, publicysta, dyplomata. Urodzony w rodzinnym majątku, który po traktacie ryskim przypadł Ukrainie, związany z kulturą ziemiańską, stopniowo radykalizował się społecznie i politycznie. Studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, był prezesem Akademickiego Koła Kresowego oraz członkiem konserwatywnej organizacji Myśl Mocarstwowa. Debiutował w prasie w roku 1930 jako autor reportaży prasowych z Węgier. W roku 1932 opublikował debiutancką książkę Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk 193?, w której wyrażał przypuszczenie, że o Gdańsk wybuchnie kolejna wojna europejska. W 1936 roku był korespondentem z terenu hiszpańskiej wojny domowej, opisując starcia od strony wojsk republikańskich. Podczas drugiej wojny światowej służył w polskich siłach zbrojnych na Zachodzie, walczył w bitwie o Narwik i pod Falaise, jednocześnie publikował wiele tekstów w prasie polskiej. Po powrocie do kraju pełnił służbę jako poseł RP w Holandii (od 1948). Zginął w wypadku samochodowym w Niemczech Zachodnich.

Zamknij

* Ładowanie