Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Potrzebujemy Twojej pomocy!

Na stałe wspiera nas 433 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

5981 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Gatunek: Opowiadanie,
epoka: Modernizm

  1. Irytujące osły, ukochane żabusie, wredne małpy — w codziennych rozmowach przewija się czasem cały zwierzyniec. Nie inaczej było ponad sto lat temu, za czasów Zapolskiej.

    Historie koteczków i gołąbków, małp, oślic i kozłów ofiarnych, czasem śmieszne, czasem straszne, a czasem okrutne. Łączy je wyjątkowy zmysł obserwacji autorki, która w scenkach z życia powszedniego uchwyciła wychodzące z ludzi zwierzęta, te przerażające i te budzące współczucie.

    Gabriela Zapolska, czyli Maria Gabriela Janowska z domu Korwin-Piotrowska, podobnie jak jej utwory, budziła kontrowersje. Była postacią niejednoznaczną, aktorką, dramatopisarką, autorką powieści i opowiadań. Nazywano ją „polskim Zolą”; podobnie jak on poruszała w swoich utworach tematy niewygodne, drażliwe i omijane przez większość innych autorów epoki. Pochylała się nad problemami społecznymi, gorąco krytykowała tzw. moralność mieszczańską, którą po sukcesie Moralności pani Dulskiej zaczęto nazywać „dulszczyzną”.

  2. Hala, osiemnastoletnia panienka, po raz pierwszy ma narzeczonego i bardzo przeżywa zarówno relację z nim, jak i przygotowania do ślubu.

    Dziewczyna pochodzi z bogatej rodziny mieszczańskiej, katolickiej i mocno opierajacej się na tradycyjnych wzorcach. Hala prowadzi pamiętnik, w którym opisuje wszystkie swoje troski i problemy, od braku czekoladek na pocieszenie, aż po nadmierne rumienienie się przy mężczyznach. Pewnego dnia matka informuje ją, że wybiorą się wraz z rodziną do Włoch, a ślubną wyprawkę zakupią w Wiedniu.

    Opowiadanie Z pamiętnika Władysława Reymonta to doskonała satyra na stan mieszczański z przełomu XIX i XX wieku. Autor ukazuje stereotypowe zachowania zarówno związane z pochodzeniem, bogactwem, jak i wpisaniem w ściśle tradycyjne wzorce rodzinne i obywatelskie. Utwór Z pamiętnika, napisany w 1901 roku, ociekają złośliwością podaną z humorem w wyborny sposób.

Wybrane utwory

Jonas Biliūnas

Įvairūs apsakymėliai

Joseph Conrad

Amy Foster

Młodość i inne opowiadania

Placówka postępu

Maksim Gorki

Więzienie

Eleonora Kalkowska

Głód życia

Antanas Kriščiukaitis-Aišbė

Kas teisybė - tai ne melas

Vincas Kudirka

Tautystės pamatas

Žvirbliai

Antoni Lange

Nowy Tarzan

W czwartym wymiarze

Franciszek Mirandola

Tropy

Helena Janina Pajzderska

Wyżebrana godzina

Icchok Lejb Perec

Opowiadania chasydzkie i ludowe

Vincas Pietaris

Lietuviai amžių glūdumuose

Stanisław Przybyszewski

De profundis

Šatrijos Ragana

Į šviesą

Iš daktaro pasakojimų

Władysław Stanisław Reymont

Lili

Orka

Przy robocie

Tomek Baran

Z pamiętnika

Szolem-Alejchem

Kasrylewka

Oscar Wilde

Szczęśliwy książę i inne baśnie

Žemaitė

Sodžiaus vaizdeliai

Gabriela Zapolska

Menażeria ludzka

Motywy i tematy

A

Alkohol (3)

Ambicja (7)

Anioł (2)

Antysemityzm (1)

Artysta (26)

B

Bezpieczeństwo (1)

Bieda (12)

Błądzenie (4)

Błoto (1)

Bogactwo (4)

Bóg (6)

Broń (3)

Brud (1)

Bunt (5)

Buntownik (3)

C

Carpe Diem (1)

Chciwość (12)

Chleb (4)

Chłop (4)

Choroba (32)

Chrystus (1)

Ciało (1)

Ciemność (2)

Cień (2)

Cierpienie (13)

Cisza (3)

Cmentarz (3)

Córka (4)

Czary (1)

Czas (3)

Czyn (1)

D

Dama (2)

Danse macabre (1)

Dar (1)

Diabeł (4)

Dobro (1)

Dom (4)

Dorosłość (1)

Duch (5)

Duma (3)

Dusza (6)

Dwór (2)

Dziecko (23)

Dziedzictwo (3)

Dźwięk (2)

E

Erotyzm (1)

F

Filozof (3)

Flirt (2)

G

Głos (2)

Głód (10)

Głupiec (1)

Głupota (1)

Gniew (2)

Gospodyni (1)

Grób (4)

Grzech (2)

Grzeczność (1)

Gwiazda (1)

H

Handel (1)

Historia (4)

Honor (3)

I

Idealista (3)

Imię (3)

Interes (1)

Ironia (4)

J

Jedzenie (1)

Język (8)

K

Kara (3)

Kat (1)

Katastrofa (3)

Klęska (1)

Kłamstwo (9)

Kłótnia (1)

Kobieta (47)

Kobieta demoniczna (5)

Kobieta "upadła" (2)

Kolonializm (1)

Kondycja ludzka (16)

Konflikt wewnętrzny (8)

Koniec świata (1)

Koń (3)

Kradzież (1)

Krew (3)

Król (1)

Krzywda (1)

Książka (5)

Kuszenie (2)

Kwiaty (9)

L

Las (2)

Lekarz (5)

List (5)

Literat (1)

Los (4)

Lustro (1)

Ł

Łzy (3)

M

Małpa (3)

Małżeństwo (12)

Marzenie (4)

Maska (1)

Maszyna (1)

Matka (16)

Mądrość (1)

Mąż (4)

Melancholia (6)

Mężczyzna (19)

Miasto (1)

Milczenie (1)

Miłosierdzie (4)

Miłość (24)

Miłość niespełniona (12)

Miłość romantyczna (1)

Miłość silniejsza niż śmierć (2)

Miłość tragiczna (3)

Mizoginia (3)

Młodość (10)

Modlitwa (10)

Morderstwo (2)

Morze (11)

Muzyka (3)

N

Nadzieja (11)

Natura (12)

Nauczyciel (2)

Nauka (6)

Niebezpieczeństwo (7)

Nienawiść (1)

Nieśmiertelność (1)

Niewola (4)

Noc (3)

Nuda (1)

O

Obcy (11)

Obowiązek (1)

Obraz świata (6)

Obyczaje (9)

Odrodzenie (2)

Ofiara (3)

Ogień (1)

Ojciec (5)

Oko (1)

Okręt (3)

Okrucieństwo (5)

Omen (2)

Opieka (4)

Oświadczyny (1)

P

Pamięć (5)

Pan (1)

Piekło (2)

Pieniądz (10)

Piękno (4)

Pijaństwo (1)

Pobożność (4)

Pochlebstwo (1)

Podróż (4)

Podstęp (3)

Poeta (6)

Poezja (2)

Pogarda (5)

Pogrzeb (3)

Pokora (1)

Pokusa (1)

Polityka (1)

Pomoc (1)

Postęp (1)

Poświęcenie (3)

Pozory (4)

Pozycja społeczna (2)

Pożar (2)

Pożądanie (5)

Praca (11)

Prawda (4)

Prawo (4)

Próżność (2)

Przeczucie (11)

Przemiana (5)

Przemijanie (6)

Przemoc (7)

Przestrzeń (1)

Przyjaźń (3)

Przyroda nieożywiona (1)

Przysięga (2)

Przywódca (1)

Ptak (3)

Pustynia (2)

Pycha (2)

R

Radość (7)

Raj (1)

Religia (6)

Rewolucja (3)

Robak (1)

Rodzina (10)

Rozczarowanie (7)

Rozkosz (1)

Rozpacz (15)

Rozstanie (2)

Rozum (1)

Rzeka (2)

S

Samobójstwo (7)

Samolubstwo (3)

Samotnik (2)

Samotność (14)

Sąsiad (1)

Seks (1)

Sen (6)

Serce (5)

Sierota (1)

Siła (1)

Siostra (1)

Skąpiec (6)

Sława (4)

Słowo (9)

Sługa (1)

Smutek (6)

Sobowtór (2)

Spotkanie (1)

Sprawiedliwość (3)

Starość (11)

Strach (22)

Strój (10)

Stworzenie (2)

Sumienie (2)

Syn (1)

Szaleństwo (12)

Szantaż (2)

Szatan (2)

Szczęście (4)

Sztuka (9)

Ś

Ślub (4)

Śmiech (3)

Śmierć (57)

Światło (1)

Świątynia (1)

Święty (2)

T

Tajemnica (1)

Tchórzostwo (2)

Teatr (9)

Testament (1)

Tęsknota (12)

Tłum (2)

Trup (8)

Twórczość (5)

U

Ucieczka (6)

Uczeń (2)

Upiór (2)

Urzędnik (2)

W

Walka (8)

Walka klas (2)

Wiadomość (1)

Wiara (1)

Wiatr (2)

Wieczór (1)

Wierzenia (2)

Wieś (1)

Więzienie (3)

Wina (3)

Wiosna (3)

Wizja (16)

Władza (6)

Woda (4)

Wojna (4)

Wolność (2)

Wspomnienia (6)

Współczucie (6)

Wstyd (1)

Wyrzuty sumienia (9)

Wzrok (2)

Z

Zamek (1)

Zapach (3)

Zaręczyny (1)

Zaświaty (1)

Zazdrość (4)

Zbrodnia (2)

Zbrodniarz (1)

Zdrada (3)

Zdrowie (4)

Zemsta (2)

Ziemia (6)

Zima (3)

Zło (4)

Złodziej (2)

Zmartwychwstanie (1)

Zwątpienie (5)

Zwierzę (2)

Zwierzęta (2)

Ż

Żałoba (9)

Żebrak (2)

Żołnierz (1)

Żona (12)

Życie snem (3)

Żyd (2)

Żywioły (5)

Gatunek: Opowiadanie

Najważniejsi twórcy
A. Czechow, F. Dostojewski, E. Hemingway, T. Mann, B. Prus, J. Iwaszkiewicz, B. Schulz, T. Borowski, M. Dąbrowska

Jeden z podstawowych gatunków prozatorskich. Niewielki utwór narracyjny o prostej, zwykle jednowątkowej fabule i luźnej kompozycji. W przeciwieństwie do noweli, utworu o podobnym rozmiarze, budowa opowiadania nie jest tak zwarta, a konstrukcji nie ograniczają ścisłe reguły: mogą pojawiać się dygresje, epizody, postacie drugoplanowe, dialogi, opisy (np. miejsc, zjawisk, przeżyć) i partie refleksyjne. Jednak między wydarzeniami głównymi i mniej ważnymi zachodzą związki przyczynowo-skutkowe. Charakterystycznymi elementami kompozycji są: wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Osoba narratora (którego punkt widzenia określa zawartość treściową utworu) jest wyeksponowana; narracja może być prowadzona w pierwszej lub trzeciej osobie. Utwór nie posiada wyraźnej pointy, trzeba ją wydedukować z całościowego sensu opowiadania.
Wyróżnia się opowiadania odtwórcze (pisane na podstawie autentycznych wydarzeń lub jakiegoś utworu) oraz twórcze (oparte na wyobraźni autora). Źródła gatunku można wskazywać już w starożytności: opowiadanie rozwijało się np. na obrzeżu literatury historiograficznej, czerpało z form wypracowanych w kronikach, legendach, bylinach, żywotach świętych i in.

Opowiadanie w Wikipedii

Epoka: Modernizm

Czas
1880-1900 r.
Najwybitniejsi twórcy
europejscy: Ch. Baudelaire, J. A. Rimbauld, P. Verlaine, S. Mallarme, O. Wilde, A. Strindberg, R. M. Rilke, A. Błok, A. Czechow, M. Maeterlinck, H. Ibsen, G. B. Shaw; polscy: S. Wyspiański, G. Zapolska, S. Przybyszewski, W. Reymont, S. Żeromski
Reprezentatywne gatunki
dramat, powieść, aforyzm

Nowatorska tendencja w sztuce i literaturze przełomu XIX i XX w. W literaturze polskiej pojęcie to występuje często jako synonim Młodej Polski albo określenie wstępnej fazy jej rozwoju, ale tendencje modernistyczne miały charakter międzynarodowy. Znamienny był dla nich protest wobec kultury mieszczańskiej, poczucie kryzysu kultury (dekadentyzm, pesymizm) i poszukiwanie nowych form ekspresji (symbolizm, kult „sztuki dla sztuki”, zjawisko cyganerii artystycznej skłóconej ze środowiskiem filistrów; później naturalizm, ekspresjonizm, intuicjonizm). Najważniejsze ośrodki znajdowały się we Francji i Niemczech (m.in. wpływ filozofii H. Bergsona, A. Schopenhauera i F. Nietzschego), ale charakterystyczne było twórcze włączenie się do ogólnoeuropejskiego nurtu kultury państw dotąd pozostających na uboczu.

Zamknij

* Ładowanie