Przypisy

de ulterioribus (łac.) — o dalszych rzeczach. [przypis redakcyjny]

de verbum (łac.) — poprawnie: de verbo; ale to mówi nieuk. [przypis redakcyjny]

De vestra (…) loqui (łac.) — O waszej sławie lepiej zamilczeć, niż za mało powiedzieć. Cytat z pamięci, niedokładny z Sallustiusza Bellum Iugurthinum XIX: „De Carthagine silere melius puto, quam parum dicere”. [przypis redakcyjny]

de vita et moribus (łac.) — o życie i obyczaje. [przypis redakcyjny]

de vita et moribus spiritualium (łac.) — o życie i obyczaje duchowieństwa. [przypis redakcyjny]

dead blank (ang.) — śmiertelna pustka. [przypis redakcyjny]

Death of a King (ang.) — śmierć króla. [przypis redakcyjny]

death — śmierci. [przypis redakcyjny]

Debaty — „Journal des Debats”, wielki dziennik paryski, założony w r. 1789. [przypis redakcyjny]

debetur (łac.) — należy się. [przypis redakcyjny]

debiliores aemulos (łac.) — słabsi nieprzyjaciele. [przypis redakcyjny]

debilitatem mentis (łac.) — osłabienie umysłu. [przypis redakcyjny]

debitam gratificationem (łac.) — należnej nagrody. [przypis redakcyjny]

debite (łac.) — słusznie, zasłużenie. [przypis redakcyjny]

debosz (z fr.) — hulanka, rozpusta. [przypis redakcyjny]

debosz (z fr.) — rozpusta, hulatyka. [przypis redakcyjny]

deboszant (z fr.) — hulaka. [przypis redakcyjny]

deboszujący — biesiadujący, pijący. [przypis redakcyjny]

debrza — wąska, płytka, dolina w kształcie litery V, o stromych, nierównych zboczach, wypłukana przez wody okresowe; z czasem osady mogą ją spłycać i wyrównywać jej zbocza, przekształcając debrzę w dolinę wciosową, parów lub wądół. [przypis redakcyjny]

decem laudes, centum laudes, quinquaginta laudes, mille laudes (łac.) — dziesięć pochwał, sto pochwał, pięćdziesiąt pochwał, tysiąc pochwał. [przypis redakcyjny]

Decemviri — byli w Rzymie (acz pierwej w Grecyi) najwyżsi panowie, którzy byli na miejsce konsulów postanowieni; ale ta odmiana nie długo trwała. Zwano je decemviri, że ich 10 było. Tytus Liwiusz Dekady, ks. 3. [przypis redakcyjny]

Decet eos laudare defunctos, qui res arduas praeclarasque fecerunt (łac.) — Przystoi sławić po śmierci takich, którzy rzeczy trudnych i świetnych dokonali (Platon). Wszystkie trzy cytaty oznaczone na marginesie rękopisu. [przypis redakcyjny]

decoquere ante parta maiorum nati, sanguinis non virtutis haeredes? Equites! (łac.) — urodzeni do trwonienia tego, co przodkowie zebrali… czyśmy dziedzicami krwi a nie cnoty? Rycerze! [przypis redakcyjny]

decoris et honoris (łac.) — godności i honoru. [przypis redakcyjny]

decorum (z łac. decorus: przyzwoity, stosowny) — zasada zgodności formy i treści; termin pochodzący z Poetyki Arystotelesa. [przypis redakcyjny]

decus, decoris (łac.) — chluba, ozdoba. [przypis redakcyjny]

decyz — zarządzenie, decyzja. [przypis redakcyjny]

Deczyński rozpoczął pisać swoje pamiętniki — tekst francuski podajemy tu w przekładzie polskim (przyp. wyd.). [przypis redakcyjny]

Dedalus — budowniczy ateński, miał zbudować Minosowi na Krecie labirynt. [przypis redakcyjny]

dedykacja — tu: poświęcenie kościoła. [przypis redakcyjny]

deesse (łac.) — opuścić. [przypis redakcyjny]

deesse (łac.) — uchybić. [przypis redakcyjny]

deest (łac. desum, deesse) — jest niobecny, brakuje. [przypis redakcyjny]

defalka — potrącenie, obniżenie czynszu. [przypis redakcyjny]

defektowi — niedomaganiu, brakowi. [przypis redakcyjny]

defektu — błędu. [przypis redakcyjny]

defendens (łac. broniący) — obrońca tez stanowiących przedmiot dysputy. [przypis redakcyjny]

defensionis patriae (łac.) — obrony ojczyzny. [przypis redakcyjny]

defensive (łac.) — odpornie. [przypis redakcyjny]

defensor patriae (łac.) — obrońca ojczyzny. [przypis redakcyjny]

defensorów matrimonii (z łac.) — obrońców małżeństwa. [przypis redakcyjny]

definitor — pomocnik prowincjała, tj. przełożonego nad klasztorami całej prowincji a. kraju. [przypis redakcyjny]

deformitatem (łac.) — uszczerbek, zrujnowanie. [przypis redakcyjny]

defraudacja — sprzeniewierzenie; także przemyt przez granicę. [przypis redakcyjny]

defraudator regum (łac.) — zdrajcą królów. [przypis redakcyjny]

defuncti periculo (łac.) — przebywszy niebezpieczeństwo. [przypis redakcyjny]

Degen (niem.) — szpada. Sdegena jest prawdopodobnie nieużywaną już formą dialektową. [przypis redakcyjny]

degeneracją (z łac.) — [forma B.lp r.ż.:] przekształcenie. [przypis redakcyjny]

degradacja — zejście na niższy stopień. [przypis redakcyjny]

Deh! quando (…) sua gemma — „Ach, kiedy wrócisz na świat żywych, racz także poświęcić mi wspomnienie. Jestem Pia; Siena dała mi życie; znalazłam śmierć w naszych bagniskach. Ten, który, zaślubiając mnie, dał mi swój pierścień, zna moje dzieje”. [przypis redakcyjny]

dei proprium est protegere, quos dignos iudicat (łac.) — właściwe Bogu jest osłaniać tych, których godnymi [tego] sądzi. [przypis redakcyjny]

dek a. deka (z niem.) — nakrycie, pokrowiec. [przypis redakcyjny]

dek — przykrycie, derka. [przypis redakcyjny]

dekadent — zwolennik nurtu artystycznego i literackiego, który powstał pod koniec XIX wieku w środowisku burżuazyjnym. Charakteryzował się skrajnym indywidualizmem, pesymizmem i dystansem wobec społeczeństwa. Dekadenci, pragnąc podkreślić swoją odmienność i lekceważenie mieszczańskich norm, celowo rezygnowali z własnych potrzeb oraz wygód. Ich charakterystyczny wygląd (długie, czarne peleryny oraz artystycznie zaniedbane, dłuższe włosy) często budził drwiny i żarty. [przypis redakcyjny]

Dekady — tym tytułem oznaczano historię Liwiusza, której powszechnie przyjęty tytuł jest: Ab urbe condita libri CXXXXII. [przypis redakcyjny]

deklaracja — oświadczenie. [przypis redakcyjny]

deklarują i obiecują (daw.) — znaczenie nieosobowe; dziś: deklarowano i obiecywano. [przypis redakcyjny]

dekret — chodzi o akt nominacji króla. [przypis redakcyjny]

dekret ferować (starop.) — wyrok stanowić. [przypis redakcyjny]

dekret królewski z dnia 21 grudnia 1807 r. — Dziennik Praw Ks. Warsz. I, 10. [przypis redakcyjny]

dekret solutionis (łac.) — wyrok zapłaty, uiszczenia. [przypis redakcyjny]

dekret (starop.) — [tu:] wyrok [daw. forma lm: dekreta; dziś: dekrety; red. WL]. [przypis redakcyjny]

dekret — wyrok. [przypis redakcyjny]

dekret (z łac.) — termin prawny oznaczający wyrok zwierzchności. [przypis redakcyjny]

dekreta exsecutionis (łac.) — postanowienia ściągnięcia podatku, wyroki egzekucyjne. [przypis redakcyjny]

dekreta — wyroki. [przypis redakcyjny]

Del Rosso — postać fikcyjna, uosabiająca miłość zmysłową; Stendhal (Lisio) polemizuje z Del Rossem także w rozdz. XI. [przypis redakcyjny]

delacja — oskarżenie; chodziło o skompromitowanie możliwie wielu osób wpływowych, aby uniemożliwić ściganie jednego Ponińskiego. [przypis redakcyjny]

delara (daw.) — delia, płaszcz. [przypis redakcyjny]

delatę — doniesienie, wykaz. [przypis redakcyjny]

delator — donosiciel. [przypis redakcyjny]

delatora — donosiciela, oskarżyciela. [przypis redakcyjny]

delatorom — donosicielom, oskarżycielom. [przypis redakcyjny]

Delegacji — limita (odroczenie zebrań) Sejmu i wyłonienie Delegacji do rokowań z dworami ościennymi oraz ułożenia formy rządu 18 maja; nastąpiło jeszcze pięć limit, tak że Sejm rozwiązał się dopiero 11 kwietnia 1775 r. [przypis redakcyjny]

delegowany — z Towarzystwa Dobroczynności do udziału w kweście. [przypis redakcyjny]

Delenda est Carthago (łac.) — trzeba zburzyć Kartaginę. [przypis redakcyjny]

Delfiny i jaja — znaki w cyrku. [przypis redakcyjny]

delia (daw.) — suknia z opończą. [przypis redakcyjny]

delia — należący do starop. stroju szlachty wierzchni ubiór męski, narzucany na żupan, podbity futrem i z futrzanym kołnierzem, przeważnie barwny. [przypis redakcyjny]

delia — w oryginale: la veste oltra il ginochio al piègli cade; [delia: element ubioru męskiego szlachty polskiej w XVI w., strój pochodzenia orientalnego: noszony na żupanie nieprzepasany rodzaj płaszcza narzuconego na ramiona, często podbity i wykańczany futrem, z krótkimi, luźnymi rękawami i kołnierzem; red. WL]. [przypis redakcyjny]

deliberacja — namysł. [przypis redakcyjny]

deliberacji — namysłu, zastanawiania się [potrzebujące]. [przypis redakcyjny]

deliberatissime (łac.) — najrozmyślniej. [przypis redakcyjny]

deliberować się — namyślać się. [przypis redakcyjny]

deliciae generis humani (łac.) — chlubą rodzaju ludzkiego. [przypis redakcyjny]

delicje (daw.) — rozkosze. [przypis redakcyjny]

Delicki władco, o Peanie — Apollo urodzić się miał na wyspie Delos, a zwano go także Peanem (Paian), co oznacza boga niosącego pomoc i zbawienie. [przypis redakcyjny]

delie — płaszcze, opończe. [przypis redakcyjny]

delikatność — Zob. pod 43. [przypis redakcyjny]

delikwent — winowajca, przestępca. [przypis redakcyjny]

Delirant (łac.) — szaleją. [przypis redakcyjny]

delirować (z łac.) — szaleć, cierpieć na obłąkanie. [przypis redakcyjny]

Delos (…) został gniazdem położnym Latony — Latona, unikając zawiści Junony, schroniła się na wyspę Delos, gdzie Jowiszowi w jednym połogu urodziła dwoje bliźniąt, Dianę i Feba, to jest księżyc i słońce. Trzęsienie ziemi poprzedziło ten wypadek. [przypis redakcyjny]

demagog (z gr.) — w staroż. Grecji przywódca ludu; tu: buntownik, wywrotowiec. [przypis redakcyjny]

Demarat — król spartański, pozbawiony godności królewskiej, udał się na dwór Dariusza, gdzie pozyskał wielki wpływ i znaczenie. Kiedy następca Dariusza, Kserkses, gotował wyprawę na Grecję, Demarat wyprawił do Sparty posłańca z tajemnym uwiadomieniem o zamiarach królewskich. Sekret polegał na tym, że z tabliczki nawoskowanej zeskrobał wosk, wyrył na deseczce drewnianej treść przestrogi i następnie pokrył ją znowu woskiem, na którym napisał dla zmylenia drugi list. W Sparcie po zeskrobaniu wosku odczytano list Demarata. [przypis redakcyjny]

dementia paralitica progressiva (łac.) — otępienie towarzyszące postępowemu porażeniu. [przypis redakcyjny]

dementia praecox (łac.) — otępienie wczesne, towarzyszące pogłębiającej się schizofrenii. [przypis redakcyjny]

demesza a. demeszka — krzywa szabla damasceńska. [przypis redakcyjny]

demeszka — szabla ze słynnej z twardości stali damasceńskiej, wyrabianej w Syrii, w mieście Damaszku. [przypis redakcyjny]

demi-sezonik — płaszcz wiosenny. [przypis redakcyjny]