Przypisy

co to się ma znaczyć — w wyd. Czubka i poprzednich Bibl. Nar.: „co to ma się znaczyć”. [przypis redakcyjny]

co to znać, co stamtąd uciekli, powiedzieli (…) — Szwedzi, co uciekli z narożnika, powiedzieli muszkieterom, że Polacy przez okno wdzierają się do twierdzy. [przypis redakcyjny]

Co tobie, mój Bokka — Bocca degli Abbati; na początku bitwy pod Montaperti nad rzeką Arbią podstępem uciął rękę gwelfowi, Jakubowi Pazzi, który niósł sztandar stronnictwa; gwelfowie przerażeni upadkiem swojego sztandaru, który ich do boju prowadził, poszli w rozsypkę i bitwę przegrali. Dante, chociaż gibelin, potępia ten czyn nieszlachetny. [przypis redakcyjny]

Co Tobie za talara podpisuje Konrad Wallenrod — K. Wallenrod, landrat w Stumie; mowa o paszporcie. [przypis redakcyjny]

Co w chmurze robi jej iskra tak chyża — Wszystko, co pobudza nową miłość i nową radość błogosławionych duchów, ożywia większym blaskiem światło, jakim są otoczone, co już widzieliśmy nieraz. [przypis redakcyjny]

co w niej gadał — tu: obrońca sądowy. [przypis redakcyjny]

Co w ogóle Muz dotyczy (…) zobowiązań — [patrz: Spence,] Polymetis Dial., VIII p. 91. [przypis redakcyjny]

Co widzę, to dla mnie rzecz nowa — Wykrzyknik zdziwienia wyrwany z ust poety na widok poganina w raju. [przypis redakcyjny]

Co więcej, edykt pistyjski mówi o owych ludziach wolnych, którzy musieli płacić czynsz królewski od głowy i od chaty, i którzy sprzedali się w czasie głodu. Król chce, aby ich odkupiono: jako że ci, którzy byli wyzwoleni patentem królewskim, nie nabywali zazwyczaj pełnej i całkowitej wolności, ale płacili census in capite — Artykuł 28-my tegoż samego edyktu tłumaczy to dobrze. Czyni nawet różnicę między wyzwoleńcem Rzymianinem a wyzwoleńcem Frankiem; widzimy więc z tego, że czynsz nie był powszechny. [przypis redakcyjny]

co więcej stało — co miało większą wartość, więcej kosztowało. [przypis redakcyjny]

Co wydał z obyczajmi dworzanina swemi — hrabia Baltazar Castilione, autor dzieła Dworzanin (Il corteggiano), na którym się wzorował nasz Górnicki, pisząc swego Dworzanina; [odnośnie budowy w. 3 i 4:] co nie ściąga się na wyraz [tj. nie odnosi się do wyrazu] „Kapel”, lecz na domyślny zaimek „ten” [a. „ten, co” i zastępuje nazwisko autora Il corteggiano]. [przypis redakcyjny]

Co za związek (…) nie wyobraził sobie błazna. — Stanisław Tarnowski: Jan Matejko, Kraków 1897, s. 63–64. [przypis redakcyjny]

Co zamyślasz? czy ty śnisz?… — (w. 41–48) Nie troszcząc się zbytnio o ścisłość, daje poeta do zrozumienia, że jakieś mahometańskie przepisy religijne nie pozwalają chrześcijanom wchodzić do domów muzułmańskich („Gdy uczują ptaki krzyż — wicher będzie wiał — I przyniesie czworo skał”). Tymczasem takiego przepisu w Koranie nie ma. [przypis redakcyjny]

„Co zwiążecie na ziemi, będzie związane w niebie” — słowa Chrystusa do apostołów (Mt 18:18). [przypis redakcyjny]

co żywo (daw.) — wszyscy żywi (por. kto żyw). [przypis redakcyjny]

co żywo źrebię ono łomie — „łamie” przed czasem źrebię, nim dorośnie (przysłowie). [przypis redakcyjny]

coa vestis — cienka, przejrzysta szata, wyrabiana na wyspie Cos. [przypis redakcyjny]

cobyście nie nawiedzili Koppenhagen — Kopenhaga była oblegana przez Szwedów. [przypis redakcyjny]

Coć za wszytki płatna będzie — która ci wynagrodzi za wszystkie. [przypis redakcyjny]

coda — końcowy, zwykle o szybszym w stosunku do całości tempie, fragment utworu muz., oparty na jego materiale tematycznym. [przypis redakcyjny]

Codicilli — dokumenty urzędowe, rozporządzenia, przywileje. Tę nazwę dał Fabrycjusz Vejento swemu paszkwilowi na stosunki panujące w Rzymie za Nerona. [przypis redakcyjny]

coeli coelorum (łac.) — tu: najwyższe niebo (w znaczeniu: wola niebios). [przypis redakcyjny]

coelitus centum milium (…) (łac.) — z woli niebios zjednoczoną wolą stu tysięcy ludzi… przybył na pomoc ojczyźnie w rozbiciu, kiedy ją fale już zalać miały. [przypis redakcyjny]

cofać (daw.) — [dziś:] cofać się. [przypis redakcyjny]

cofnąć (daw.) — [dziś:] cofnąć się. [przypis redakcyjny]

collaterales (łac.) — obok mieszkający, okoliczna szlachta. [przypis redakcyjny]

Colletta, Pietro (1775–1831) — [neapolitański minister wojny i historyk], autor Storia del Reame di Napoli i innych prac historycznych z okresu rewolucji francuskiej i Napoleona. [przypis redakcyjny]

colligati principies (łac.) — sprzymierzeni książęta. [przypis redakcyjny]

collocare Rempublicam (łac.) — postawić Rzeczpospolitą. [przypis redakcyjny]

Colluvio nationum, sentina gentium (łac.) — zlew narodów, szumowiny ludów. [przypis redakcyjny]

Colomb (…) w liście (…) zrobił mi scenę o przedmowę do de Brosses'a — list ten dotyczył przedmowy Stedhala do II wydania Listów pisanych z Włochów w 1739 i 1740 Ch. De Brosses'a, której R. Colomb, wydawca książki, nie wykorzystał. Pod tytułem La comedie est impossible en France en 1836 przedmowa ta ukazała się w „Revue de Paris” z 1 IV 1836. [przypis redakcyjny]

Columbaria — gołębniki, tu — grobowce w kształcie gołębników. [przypis redakcyjny]

Com Ci radził, pamiętaj przeczytać, przeczytaj, poznasz głos przyjaciela, daj Boże, by nie na puszczy wołający — Przedświt. [przypis redakcyjny]

com czynił w Albrace — Angelikę oblegał w jej zamku Albrace król tatarski, Agrykan. Po stronie Angeliki walczył między innymi Sakrypant, któremu królewna, napadem nocnym Agrykana zagrożona, zawdzięczała swe ocalenie. [przypis redakcyjny]

Com sie razów — ilem się razy. [przypis redakcyjny]

comber a. cąber (z niem. zampern) — zabawa w tłusty czwartek. [przypis redakcyjny]

combinatur (łac.) — składa się. [przypis redakcyjny]

come corpo morto cade (wł.) — jak pada umarłe ciało. [przypis redakcyjny]

Come what sorrow can — Come what sorrow can,/ It cannot countervail the exchange of joy/ That one short moment gives me in her sight.; Romeo and Juliet II, 6 [„(…) lecz choćby przyszedł nawał smutku, / Nie sprzeciwważyłby on tej radości, / Jaką mię darzy jedna przy niej chwila”, przekład Józef Paszkowski; cytat wykorzystany wcześniej w rozdz. XXXI, w przypisie autorskim; red. WL]. [przypis redakcyjny]

comestibilium (łac.) — rzeczy do jedzenia. [przypis redakcyjny]

Comité du Salut public (fr.) — komitet zbawienia [ocalenia] publicznego. [przypis redakcyjny]

commare a. comare (wł.) — kum, kuma. [przypis redakcyjny]

comme dans une peau rugueuse on enchâsse le diamant qui prête son éclat à la vanité — allusion à la garniture des poignées d'épée. [przypis redakcyjny]

comme il faut (fr.) — jak należy. [przypis redakcyjny]

Comment, vous n'avez jamais (…) Qui j'ai eu d'immenses phases (…) — Jak to, czy Pan nigdy w swem życiu nie był szczęśliwym? Tak, miałem mnóstwo chwil szczęścia, ale to już nie wróci nigdy. [przypis redakcyjny]

commilitones meruerunt (łac.) — towarzysze zasłużyli. [przypis redakcyjny]

commissorium (łac.) — zlecenie. [przypis redakcyjny]

commune periculum Concordia propulsare (łac.) — wspólne niebezpieczeństwo zgodą odeprzeć. [przypis redakcyjny]

communem iniuriam et commune bonum (łac.) — wspólną krzywdę i wspólne dobro. [przypis redakcyjny]

communicationis documentorum (łac.) — przedłożenia (uwiadomienia) dokumentów (dowodów). [przypis redakcyjny]

communis regula: quisquis ad vitam editur, ad mortem destinatur (łac.) — powszechne prawo: ktokolwiek na świat przychodzi, przeznaczono mu umrzeć. [przypis redakcyjny]

communitatis (łac.) — wspólnoty, zgromadzenia. [przypis redakcyjny]

compages frustatim — całość (państwa) w kawałki. [przypis redakcyjny]

Compare Plate XXXIII, where the yam houses of a headman arc filled by his wife's brothers. [przypis redakcyjny]

Compare the linguistic analysis of the original text of this spell, given in Chapter XVIII. [przypis redakcyjny]

comparello a. compare (wł.) — kum. [przypis redakcyjny]

comparere (łac.) — stanąć. [przypis redakcyjny]

comparuit (łac.) — stanął. [przypis redakcyjny]

compeditus — człowiek, który pracował ze skutymi nogami. [przypis redakcyjny]

compellere (łac.) — zmusić. [przypis redakcyjny]

compendium (łac.) — zarys. [przypis redakcyjny]

competens rekompensa — odpowiednie odszkodowanie. [przypis redakcyjny]

complices (łac.) — wspólnicy. [przypis redakcyjny]

compluvium — otwór w dachu pochylającym się nawewnątrz, przez który woda spadała do impluvium (patrz str. 140). [przypis redakcyjny]

componitur orbis (…) (łac.) — świat układa się na wzór króla; rozkazy nie potrafią tak nagiąć ludzkich umysłów jak życie panującego. [przypis redakcyjny]

comte (fr.) — hrabia. [przypis redakcyjny]

comte Venceslas — On a beaucoup reproché à Malczewski d'avoir affublé son héros d'un titre emprunté à la féodalité germanique. «Le titre de prince, a dit l'historien Lelewel, même acheté à prix d'or, avait une certaine importance en Pologne à cause de son antiquité. Mais ceux de comte et de baron sonnaient mal aux oreilles des nobles Polonais.» Le français Mehée, dans son histoire de la révolution de Pologne en 1791 a écrit aussi: «Il y a, à la vérité, quatre familles de princes et une de comte en Lituanie; mais elles ne sont connues que dans ce duché et point en Pologne. Quant aux autres princes ou comtes, les premiers en ont acheté ou obtenu le titre dans l'empire d'Allemagne, et les autres le sont par effronterie et le gratis». [przypis redakcyjny]

con amore (wł.) — z upodobaniem. [przypis redakcyjny]

Con fuoco! Piu di fuoco (wł.) — Z ogniem! Więcej ognia. [przypis redakcyjny]

concernit notitiam (łac.) — należy do wiadomości. [przypis redakcyjny]

concernunt notitiam (łac.) — dochodzą wiadomość; docierają do mnie. [przypis redakcyjny]

Concierge (fr.) — dozorca. [przypis redakcyjny]

Conciergèrie — więzienie. [przypis redakcyjny]

concludetur (łac.) — postanowi się. [przypis redakcyjny]

conclusum (łac.) — postanowienie. [przypis redakcyjny]

conclusum (łac.) — postanowione. [przypis redakcyjny]

conclusum (łac.) — postanowiono. [przypis redakcyjny]

conclusum (łac.) — skończyło się na tym. [przypis redakcyjny]

conclusum (łac.) — stanęło na tym. [przypis redakcyjny]

conclusum (łac.) — uchwalono. [przypis redakcyjny]

conclusum (łac.) — wywnioskowano. [przypis redakcyjny]

concussisset (…) non occupasset (łac.) — byłoby zachwiało… nie uprzedziła. [przypis redakcyjny]

condigne (łac.) — godnie. [przypis redakcyjny]

conditionaliter (łac.) — pod warunkiem. [przypis redakcyjny]

conditorium — grobowiec. [przypis redakcyjny]

condottiere — kondotier, we Włoszech w okresie renesansu dowódca oddziału najemnego wojska na służbie miasta albo księcia. [przypis redakcyjny]

conferre in ulteriori tractu (łac.) — pomówić o dalszym ciągu. [przypis redakcyjny]

confessata authentica (łac.) — zeznania autentyczne. [przypis redakcyjny]

Confessions d'un enfant du siècle — Spowiedź dziecięcia wieku Musseta. [przypis redakcyjny]

Confessions (…) Elle et lui (…) Lui et elle — wszystkie wymienione utwory osnute są na „epizodzie weneckim” [Alfreda] Musseta i George Sand. Powieść Elle et lui (Ona i on) jest pióra George Sand; Lui et elle (On i ona) jest repliką Pawła Musset, brata poety. [przypis redakcyjny]

confoederati (łac.) —- sprzymierzeni. [przypis redakcyjny]

conformiter (łac.) — tak samo, zgodnie. [przypis redakcyjny]

confortatori (wł.) — dosł.: pocieszający; duchowni odprowadzający skazańców na miejsce kaźni. [przypis redakcyjny]

coniunctio armorum (łac.) — złączenie broni. [przypis redakcyjny]

Connais-tu le carnaval vénitien? — ces masques, ces grossiers paysans de la Pologne, sont savants comme les bergers de Virgile. [przypis redakcyjny]

connaisseurs des affaires d'amour (fr.) — znawcy spraw miłosnych. [przypis redakcyjny]

conrad — Joseph Conrad (1857–1924), marynarz i pisarz. [przypis redakcyjny]

conscientia (łac.) — świadomość. [przypis redakcyjny]

conscientia mille testes (łac.) — sumienie to tysiąc świadków. [przypis redakcyjny]

conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur (łac.) — sądzili, że sumienie rodu ludzkiego zamarło. [przypis redakcyjny]