Dzisiaj aż 13,496 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach.
Dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia!
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | białoruski | biologia, biologiczny | botanika | chemiczny | dawne | filozoficzny | francuski | geologia | grecki | gwara, gwarowe | hebrajski | historia, historyczny | hiszpański | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | medyczne | mitologia | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | niemiecki | poetyckie | polityczny | portugalski | potocznie | przestarzałe | przysłowiowy | regionalne | religijny, religioznawstwo | rosyjski | rzadki | rzymski | staropolskie | teatralny | turecki | ukraiński | włoski | wojskowy
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 8127 przypisów.
absolutissime (łac.) — najzupełniej. [przypis redakcyjny]
absolutna konieczność — inderterminizm w obrębie fizyki uważam za stan przejściowy albo też, w przeciwnym razie, za symptom, że fizyka w naszym układzie zatrzymała się w punkcie niedoskonałym swego rozwoju. (O tym problemie później). Można by przypuścić również, że indeterminizm fizykalny jest potwierdzeniem w pewnym sensie przedstawionej tu teorii „materii martwej” i że fizyka dobrała się w swoim posuwaniu się w kierunku małości do drobnych (IPN), składających naszą „materię martwą” — ale to byłoby niezmiernie nieprawdopodobne. Najprawdopodobniej będzie to pewnego gatunku konwencjonalizm, przy pomocy którego konsekwentniej możemy opisać w danej chwili świat w pewnym stopniu małości — nie będzie to indeterminizm obiektywny, bo takie pojęcie sensu poza ruchami żywego stworu nie ma, tylko indeterminizm „ułomnościowy”, wynikający z małości badanych przedmiotów. [przypis autorski]
absolutna władza złagodzona piosenką — aforyzm Chamforta. [przypis redakcyjny]
absolutność — zuchwała bezwzględność. [przypis redakcyjny]
Absolutny pesymista na tle materializmu (…) Sam się wyniszcza, a oskarża naturę o zdradę — T. Jeske-Choiński, Na schyłku wieku, Warszawa 1894; data napisania: sierpień-grudzień 1893; wyd. II, Warszawa 1895, s. 113–114. [przypis autorski]
absolutorium (z łac.) — tu: zwolnienie. [przypis edytorski]
absolutum dominium (łac.) — panowanie absolutne, władza absolutna. [przypis edytorski]
absolutum dominium (łac.) — panowanie absolutne, władza absolutna. [przypis redakcyjny]
absolutum dominium (łac.) — samowładny rząd. [przypis redakcyjny]
absolutum dominium (łac.) — władza absolutna; absolutyzm. [przypis edytorski]
absolutum dominium (łac.) — władza absolutna. [przypis edytorski]
absolutystka — wyznawczyni absolutyzmu, filoz. poglądu, że wartości takie jak prawda, dobro lub piękno mają charakter obiektywny i niezmienny, nie są względne. [przypis edytorski]
Absolve, absolve o pater Sarbievi (łac.) — rozgrzesz, ojcze Sarbiewski. [przypis edytorski]
absolvo te (łac.) — rozgrzeszam cię; faktycznie część formuły spowiedniczej brzmi: ego te absolvo a peccatis tuis (ja ci odpuszczam grzechy twoje). [przypis edytorski]
abstine i sustine (łac.) — Podstawy filozofii Epikteta: wytrzymałość w niedoli, wstrzemięźliwość od rozkoszy. [przypis tłumacza]
Abstinenzerscheinungen (niem.) — objawy odstawienia. [przypis edytorski]
abstractum (łac.) — to, co oderwane, odcięte. [przypis edytorski]
abstractum (łac.) — tu: abstrakcja. [przypis edytorski]
Abstrahendo a sensu Thomistarum et a sensu aliorum Theologorum (łac.) – Abstrahując od rozumienia tomistów i innych teologów. [przypis tłumacza]
abstrahendo ab omni sensu (łac.) — abstrahując od wszelkiego znaczenia. [przypis edytorski]
abstrakcjonizm — nurt we współczesnych sztukach plastycznych, charakteryzujący się wyeliminowaniem przedstawień mających odniesienie do rzeczywistych form lub przedmiotów. [przypis edytorski]
abstraktor — sam Rabelais. [przypis tłumacza]
abstraktorzy, spodyzatorzy, massyterowie, preguści, tabachinowie (…) eniliny, archadasperyny, mebiny, giboryny — Nazwy tych fantastycznych urzędów są po największej części pochodzenia hebrajskiego. [przypis tłumacza]
abstynencji — wstrzemięźliwości. [przypis redakcyjny]
abstynować się (daw., z łac.) — wstrzymać się; tu: od głosowania za lub przeciw. [przypis edytorski]
absurdny — dziś popr.: absurdalny. [przypis edytorski]
absurdum (łac.) — absurd, bezsens. [przypis edytorski]
absurdum (łac.) — absurd, nonsens. [przypis edytorski]
absurdum (łac.) — absurd. [przypis edytorski]
absyda a. apsyda (archit.) — półkoliste lub wieloboczne pomieszczenie dostawione do bryły świątyni i otwarte do jej wnętrza, zwykle zamykające prezbiterium, niekiedy nawę. [przypis edytorski]
absyda a. apsyda — półkoliste lub wieloboczne pomieszczenie dostawione do bryły świątyni i otwarte do jej wnętrza, zwykle zamykające prezbiterium, niekiedy nawę. [przypis edytorski]
absyda a. apsyda — półkoliste lub wieloboczne pomieszczenie dostawione do bryły świątyni i otwarte do jej wnętrza, zwykle zamykające prezbiterium, niekiedy nawę. [przypis edytorski]
absynt — wysokoprocentowy alkohol na bazie m.in. piołunu i anyżu, popularny w paryskich kręgach artystycznych przełomu XIX i XX w. [przypis edytorski]
absynt — wysokoprocentowy alkohol na bazie m.in. piołunu i anyżu. [przypis edytorski]
absynt — wysokoprocentowy alkohol na bazie m. in. piołunu i anyżu. [przypis edytorski]
abszejt (daw., z niem.) — odpuszczenie. [przypis redakcyjny]
absztyfikant (pot.) — konkurent w znaczeniu: kandydat na narzeczonego. [przypis edytorski]
absztyfikant (pot.) — zalotnik, konkurent do ręki, kandydat na narzeczonego. [przypis edytorski]
abszyt (z niem.) — zwolnienie ze służby wojskowej. [przypis edytorski]
abszyt — zwolnienie z wojska. [przypis redakcyjny]
abtreten (niem.) — odstąpić, odejść; odmaszerować. [przypis edytorski]
Abu Dżafar al-Mansur (ok. 712–775) — kalif (od 754) z dynastii Abbasydów, dziadek Haruna ar-Raszida; przeniósł stolicę kalifatu do Bagdadu. [przypis edytorski]
Abu Kir — duża zatoka Morza Śródziemnego w Egipcie, położona pomiędzy Aleksandrią a miastem Rosetta. [przypis edytorski]
abuchty (daw.) — kiszki do jedzenia. [przypis redakcyjny]
Abul-Abassa — słoń podarowany Karolowi Wielkiemu przez kalifa Harun-al Raszida. [przypis edytorski]
abulia — brak woli. [przypis edytorski]
abundancja (z łac. abundatia: nadmiar, obfitość, bogactwo) — obfitość. [przypis edytorski]
abusus (łac.) — nadużycie. [przypis edytorski]
abusus optimi pessimus (łac.) — nadużycie najlepszego jest najgorsze. [przypis edytorski]
aby białą płcią bydź miała (starop.) — że miałaby być białą płcią; tj. że miałaby być kobietą. [przypis edytorski]
aby bodaj czegoś nie miała — jeśli nie ma czegokolwiek, jeśli czegoś nie posiada. [przypis edytorski]
Aby być szczęśliwym w zbrodni (…) czy taki człowiek może istnieć — obacz w Swetoniuszu Nerona po zamordowaniu matki; a wszakże jakaż imponująca suma pochlebstwa otaczała go! [przypis autorski]
Aby byli gotowi — to wyrażenie midrasz interpretuje jako powstrzymanie się od współżycia seksualnego, zob. Raszi do 19:11. „Nikt z nich nie spał tej nocy, lecz czuwał w oczekiwaniu”, Ibn Ezra do 19:11. [przypis tradycyjny]
aby byli ustawieni instygatorowie — każdy sąd ma instygatora. [tj. oskarżyciela — Red.WL] Prócz tych są instygatorowie koronny i litewski, ci mają vice-instygatorów. Tych urząd jest pozywać na sejm z wiadomością marszałka de crimine laesae maiestatis. K. 1588 r. tit: De crimine laesae majestatis [O zbrodni obrazy majestatu — Red.WL]. In crimine perduellionis K. tegoż roku tit: Takiż postępek. O dobra stołowe i o prowenta K. 1598 tit: O pozwiech. Takoż in publica iniuria [w sprawie krzywdy publicznej — Red.WL] instygować i konwinkować może. K. 1611 titul: A gdzie by. Także pozywać ma dignitarios et officiales negligentes [ dygnitarzy i urzędników wykazujących się lekceważeniem — Red.WL]. K. 1565 tit: O negligencyi dignitariorum. Pozywać ma poborcę na trybunał etc. K. 1590 tit: O kwarcie. [przypis edytorski]
aby cię nie zaczarowała tą przepaską — jednym z atrybutów Afrodyty była cudowna przepaska na piersi, mająca moc wzbudzania powabu miłosnego, namiętności i pożądania (zob. Iliada XIV 214–217). [przypis edytorski]
Aby cię przewieźć, trzeba lżejszej łodzi — Dante między lekkimi cieniami, jeden z ciężkim ciałem, stoi nad brzegiem Acheronu; dlatego, ażeby go przewieźć przez rzekę, potrzeba lżejszej lodzi: wyrażenie dziwnie plastyczne. [przypis redakcyjny]
aby (daw.) — tu: tylko. [przypis edytorski]
aby dobra, którego pożąda dla siebie, pożądał i dla innych ludzi, jak wyżej (…) dowiedliśmy — Por. List 19 (dawniej 32) §§ 9–12. [przypis redakcyjny]
Aby go (…) ciągnął (daw.) — aby go ciągnąć. [przypis edytorski]
aby go dręczyli ciężkimi robotami — Bechor Szor zauważa, że praca ta nie była konieczna, służyła jedynie temu, by powstrzymać lud Israela przed powiększaniem liczebności, zob. Bechor Szor do 1:10.
Bechor Szor: Josef ben Jicchak znany jako Bechor Szor, żył w XII wieku we Francji, komentator Biblii i Talmudu, poeta.
[przypis tradycyjny]
aby ją od oblężenia uwolnić — τὸ δὲ ἀληθὲς ἀπαλλάξων πολιορκίας; [pominięto tłum. na rosyjski i komentarz do niego]. [przypis tłumacza]
aby już tylko ogniem ciebie oczyścić po zbrodniach twoich własnych dzieci — οἵ σου τὰ ἐμφύλια μύση πυρὶ καθαροῦντες εἰσῆλθον (N), περικαθαροῦντες εἰσῆλθον (D). [przypis tłumacza]
aby kazał z niego wszystkie honory pozdejmować — tj. przed egzekucją pozbawić godności kapłańskiej i jej oznak. [przypis edytorski]
aby każdy w pracy a pocie chleba pożywał, a kto by nie robił, aby też taki nie jadł — 2. Tes 3, 10. [przypis edytorski]
Aby kochanek (…) przełknął przywary, trzeba, by je spostrzegł dopiero po kilku miesiącach kochania — Pani Dornal i Serigny, Wyznania hrabiego *** Duclosa. [przypis autorski]
aby korzyć się na nich — Raszi uczy, że na takim miejscu nie wolno składać pokłonów nawet dla Jedynego Boga, Tora zakazuje poza świątynią pokłonów, które łączą się z jednoczesnym wyciąganiem rąk i nóg na ziemi, zob. Raszi do 26:1 [3]. [przypis tradycyjny]
aby król, opuściwszy insze miejsca, nie w jednym się tylko kochał, ale aby się na każdym miejscu na przemiany okazował być królem z możnością swą — ta książka napisana była przed ustanowieniem trybunału, kiedy w ręku króla najwyższa była sądów władza. Trybunał w Polszcze ustanowiony za króla Stefana Batorego roku 1578, w Litwie roku 1581. Przypisek drugiej edycji. [przypis edytorski]
aby król, skoro stolicę swoję zasiędzie, zakonu Bożego księgi brał od kapłanów i czytał je, i uczył się bać Pana Boga i strzedz ceremonij jego — por. Pwt 17, 18–19. [przypis edytorski]
aby liczył — dziś popr.: że będzie liczył. [przypis edytorski]
aby mi się dobrze działo — «Aby dawali mi podarki», zob. Raszi do 12:13. [przypis edytorski]
Aby mówić jedynie o mężczyznach — Heu! male nunc artes miseras haec secula tractant;/ Iam tener assuevit munera velle puer. Tibul., I. 4 [„Ach, źle traktują teraźniejsi ludzie godne politowania sztuki. Już od dzieciństwa przywykł chłopiec pożądać darów”; przyp. red.]. [przypis autorski]
aby mu służyły za przekąskę do stołu na przeciąg pół roku — we Francji jadano kiełbasę tylko przez 6 miesięcy w roku. [przypis tłumacza]
aby mu urazy ukradkiem dane nie przyniosły razy (starop.) — aby ukradkiem dane razy nie przyniosły mu urazy; tj. aby nie uraziły go ukradkiem (przez przeciwnika) zadane ciosy. [przypis edytorski]
aby mu uwiązano kamień młyński u szyi i rzucono go aż na dno morza — nie do końca celne nawiązanie do Ewangelii św. Mateusza, w której taka kara miała spotykać pedofilów (także osoby duchowne), którzy wykorzystywali seksualnie dzieci i młodzież. [przypis edytorski]
aby mu wskazał — hebr. לְהוֹרֹת (lehorot): ‘wskazywać’, od rdzenia יָרָה (jara): ‘wskazywać, celować, strzelać, instruować’. Od tego samego rdzenia wywodzi się słowo Tora w znaczeniu ‘instrukcja, nauka, wskazówka’. Midrasz uczy, że posłał Jehudę przodem, «aby przygotował mu dom nauki, z którego będzie się rozprzestrzeniać nauka Tory», zob. Raszi do 46:28. [przypis edytorski]
aby nadal nie zamawiali ani wróżyli (…) — w sto lat później opisują obaj Małeccy wróżby i wróżbiarzy. Wróżbiarz, zwany wajdlem (tj. leczącym czy wiedzącym, znachorem; forma wajdelotów, wajdelotek, niby kapłanów, kapłanek, całkiem mylna) lub żegnotem (od żegnania), ubogi, kulawy, ślepy (wedle woli boskiej, jak twierdził), lecz powszechnie szanowany (aby swymi lekami itd. nie szkodził), szuka np. złodzieja, rzucając w miskę grosze: na którą stronę grosz padnie, złodzieja wskazuje; potem każe przynieść piwa, usiądzie, naleje czarę i postawi na ziemi, prosi boga niebios, by złodziej nie miał spokoju aż wróci kradzież; podnosi teraz czarę i jeśli na piwie jest bąbel, prośba jego wysłuchana, jeśli nie ma, wypija je, wlewa świeże i wzywa tak samo boga ziemi itd., aż go który wysłucha: obrzęd kończy się znakiem i słowami krzyża św. W podobny sposób leczą wieszczbiarze ludzi i bydło i gniewają się, jeśli im za to grożą wieżą lub stosem, upierając się, że czynią to wszystko boga na cześć (choć zamilczają, że pogańskich bogów przy tym wzywają), ludziom na pożytek, a złodziejom na szkodę. [przypis redakcyjny]
aby (…) nakłoniłem — dziś popr.: abym nakłonił. [przypis edytorski]
Aby nam dać zasłużyć inne cnoty przez pracę — Inne, bo modlitwa jest już cnotą; przez pracę: przez pracę modlitwy. [przypis tłumacza]
aby nie brukować ulicy (…) zacytował (…): „paveant illi, ego non pavebo”, czym zupełnie przekonał przedstawicieli gminy — wykorzystanie gry słów: francuskiego czasownika paver (brukować) oraz łacińskiego pavere (trwożyć się). [przypis edytorski]
aby nie było wpośród nich klęski — „Ponieważ [rzeczy] policzone podlegają władzy złego oka i mogłaby paść na nich zaraza, jak wydarzyło się to za czasów Dawida, por. II Ks. Szmuela (Samuela) 24:10 i 15”, Raszi do 30:12 [2]. [przypis tradycyjny]
aby nie nawiedził nas — „Powinni byli powiedzieć aby Ciebie nie nawiedził [zarazą lub mieczem], ale chcieli okazać szacunek wobec królewskiego majestatu”, zob. Raszi do 5:3. Ostrzeżenie to „dotyczy nas, ludu Israela, ale także ciebie Faraonie i całego Micraimu”, zob. Ibn Ezra do 5:3. [przypis tradycyjny]
aby nie prowadziły do bałwochwalstwa — Znak prawdziwego cudu. [przypis tłumacza]
aby nie stała się sprośną ziemia — „Jeśli będziesz tak czynić, ziemia sprzeniewierzy jej owoce, wydając je gdzie indziej a nie w waszym kraju”, Raszi do 19:29 [2 [przypis tradycyjny]
Aby nie wyczerpać Grecji i Macedonii, wysłał do Aleksandrii kolonię Żydów: nie dbał o to, jakie obyczaje mają te ludy, byle mu były wierne. — Królowie Syrii, porzucając plan założycieli państwa, chcieli zmusić Żydów do przyjęcia obyczajów greckich, co naraziło ich pastwo na straszliwe wstrząśnienia. [przypis autorski]
Aby nie wyrzuciła i was ziemia — „Można to porównać do syna królewskiego, którego nakarmiono czymś odrażającym i nie może utrzymać tego w żołądku, musi zwymiotować, podobnie i Ziemia Israela nie może utrzymać na sobie grzeszników”, Raszi do 18:28 [1]. [przypis tradycyjny]
Aby ocalić go — «Tora zaświadcza, że Reuben powiedział to wyłącznie po to, by ocalić [Josefa. I planował], że przyjdzie tam, by wyciągnąć go z dołu. [Reuben] pomyślał: ja jestem pierworodny i najstarszy spośród nich, jeśli będą kogoś winić [za nieszczęście] to mnie», zob. Raszi do 37:22. [przypis edytorski]
Aby odwrócić kierunek powszechnej uwagi, Alcybiades (…) — Plutarch, Alkibiades, 4 [w:] Żywoty sławnych mężów. [przypis tłumacza]
aby okazać ci siłę Moją — „Abyś dokonał skruchy, bo nie pragnę śmierci grzeszników [tylko naprawy]”, zob. Sforno do 9:16. [przypis tradycyjny]
Aby osłabić przeciwników, rozbrajacie cały Kościół — Tzn. podając w wątpliwość cud w Port-Royal, osłabiacie wiarę w cudy w ogóle. [przypis tłumacza]
aby pojąć za małżonkę córkę Aleksandra, syna Arystobulowego — Mariammę (hebr. Miriam). [przypis tłumacza]
aby poległym ciałem dać innym szczebel do sławy grodu — fragment Ody do młodości, utworu autorstwa Adama Mickiewicza (1798–1855). [przypis edytorski]
aby pomnożyły się cuda Moje — Raszi zauważa, że odnosiło się to do uśmiercenia pierworodnych, rozcięcia Morza Sitowego (czyli Morza Czerwonego) oraz zatopienia Micrejczyków w morzu, zob. Raszi do 11:9. [przypis tradycyjny]
aby poświęcić ich — „Aharona i jego synów”, Ibn Ezra do 29:1 [1]. [przypis tradycyjny]
aby pretia rerum postanowione były — arbitralne ustalenie cen wg postulatów sejmikowych szlachty godziło w interesy mieszczaństwa, kupców i rzemieślników. [przypis edytorski]
aby prowadził wojsko ku środkowi, ponieważ tam jest król: „Jeżeli tam (…) zwyciężymy, dokonamy wszystkiego” — po przełamaniu centrum i zabiciu króla, stałby się Cyrus siłą faktu królem i dalsza walka nie miałaby racji bytu. Powinien więc był ustawić elitę swych wojsk, to znaczy Greków, naprzeciw centrum wroga. Wiedział przecież, jakie stanowisko będzie zajmował król. Jednak Cyrus liczył, że walka odbędzie się nad rowem, wspomnianym w poprzednim rozdziale. Przekop ten nie dochodził do samego Eufratu, tak że zostawało wąskie przejście między nim a rzeką. Dla sforsowania tego przejścia ustawił Cyrus Greków przy Eufracie. Kiedy król niespodzianie zjawił się nazajutrz, wojsko ustawiło się według poprzednio ułożonego planu. W ostatniej chwili usiłował Cyrus skierować Klearcha na centrum, ale tkwiący zbytnio w tradycyjnej taktyce Spartanin, nie rozumiejąc wyjątkowej sytuacji, odmówił posłuszeństwa. [przypis tłumacza]
aby przed wysyłką na front być w Pitrze, gdzie miałem krewnych, wstąpiłem do gwardii — na tym miejscu muszę wyrazić wdzięczność (zamiast w gazecie) mojej ciotecznej siostrze Jadwidze Jałowieckiej I voto Żukowskiej, II voto Lipkowskiej, która jedna z tej całej rodziny zaopiekowała się mną po różnych strasznych przejściach i powrocie z Australii. [przypis autorski]
aby przez wpatrywanie się w jego piękność zbliżyć się do piękna przedwiecznych idei — por: Platon, Fajdros. [przypis edytorski]
aby rozgłaszano imię Moje po całej ziemi — „Aby wielu [innych ludzi] odstąpiło od grzeszenia”, zob. Sforno do 9:16. [przypis tradycyjny]
aby rozgrzeszyć nad nim — Raszi uczy, że Najwyższy Kohen nad głową tego kozła wyznawał grzechy Israela, zob. Raszi do 16:10 [2]. [przypis tradycyjny]
aby ruszyli — „Bóg orzekł: »Wszystko, co mają zrobić, to wyruszyć, bo morze nie stanie im na przeszkodzie, gdyż zasługi ich ojców i ufność, którą we Mnie złożyli, warte są tego, by rozciąć dla nich morze«”, Raszi do 14:15. [przypis tradycyjny]
