Wolne Lektury potrzebują pomocy...

Dzieciaki korzystające z Wolnych Lektur potrzebują Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas jedynie 442 osób.

Aby działać, potrzebujemy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Wybierz kwotę wsparcia
Tym razem nie pomogę
Pracuj dla Wolnych Lektur

Pracuj dla Wolnych Lektur! Szukamy fundraiserek i fundraiserów >>>

x

5723 darmowe utwory do których masz prawo

Język Język

Epoka: Średniowiecze

  1. Utwór datowany na lata 70. XV w., znany pod tytułem Lament świętokrzyski (od miejsca znalezienia rękopisu w klasztorze benedyktyńskim Św. Krzyża na Łysej Górze), a także jako Żale Matki Boskiej pod krzyżem lub (od incipitu) Posłuchajcie bracia miła…, stanowi przykład średniowiecznej liryki pasyjnej, realizującej motyw Stabat Mater. Rękopis utworu, którego autorstwo przypisywane było Andrzejowi ze Słupi, przeorowi świętokrzyskich benedyktynów, zaginął po wywiezieniu zbiorów warszawskiej Biblioteki Uniwersyteckiej do Petersburga w ramach represji carskich po powstaniu listopadowym. Zachował się jednak sporządzony przez Łukasza Gołębiowskiego, znalazcę rękopisu, odpis pieśni łysogórskich (tj. kodeksu obejmującego cztery pieśni maryjne: Posłuchajcie bracia miła…, Radości wam powiadam…, Mocne Boskie tajemności… i Zdrowaś Krolewno wyborna… oraz jedną o Bożym Ciele: O ciało Boga żywego…). Na tej podstawie utwór został opublikowany (po raz pierwszy w 1852 r. przez Wacława Aleksandra Maciejowskiego).

    Pieśń należy do gatunku zwanego lamentem (a. z łac. planktem). Forma poruszającego monologu Matki Boskiej opłakującej pod krzyżem śmierć swego syna, Chrystusa, wskazywała badaczom, że utwór mógł być fragmentem zaginionego pasyjnego dramatu liturgicznego, jednego z misteriów wielkopiątkowych.

  2. Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią to najdłuższy zachowany średniowieczny wiersz polski. Stanowi realizację charakterystycznych dla epoki motywów: mówi o marności dóbr doczesnych, ich nieuchronnej przemijalności (vanitas) oraz o powszechnym zrównaniu ludzi różnych stanów, obu płci, zamożnych i biednych w obliczu śmierci, która wszytkich weźmie do swej „szkoły”, zaprosi do ostatniego tańca (Danse macabre).

    Jednocześnie utwór ma wymowę satyryczną. Wykorzystując gatunek tradycyjny dla rozważań filozoficznych (dialog), szydzi z niemocy ludzkiego rozumu, w duchu plebejskim naśmiewa się z uczonego magistra, który śmierci boi się jak każdy głupiec i drży przed nią niczym żak przed najsroższym nauczycielem. Satyra społeczna, bardzo wyraźnie zarysowana, dotyczy różnych stanów, szczególnie jednak godzi swym ostrzem w sędziów (grożąc demaskacją ich niesprawiedliwych czynów i pomstą za nie na Sądzie Ostatecznym) oraz duchowieństwo (potępia zarówno opasłych plebanów, jak rozkiełznanych mnichów, łamiących swe śluby).

    Utwór, datowany na lata 1463–1465, powstał w oparciu o pisany prozą wzór łaciński pt. Dialogus magistri Polycarpi cum morte. Staropolszczyzna tekstu zawiera dialektyzmy mazowieckie. Rękopis, znajdujący się w Bibliotece Seminaryjnej w Płocku, zaginął w czasie II wojny światowej. Szczęśliwie w 1904 r. opublikowany został odpis sporządzony przez Jana Rozwadowskiego, językoznawcy, profesora UJ, będący podstawą dalszych wydań.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Alkohol (2)

Ambicja (1)

Anioł (14)

Antysemityzm (1)

B

Bieda (6)

Błazen (1)

Błądzenie (3)

Błogosławieństwo (3)

Błoto (2)

Bogactwo (4)

Bóg (31)

Brat (1)

Broń (6)

Burza (1)

C

Chciwość (3)

Choroba (8)

Chrystus (8)

Chrzest (1)

Ciało (12)

Cierpienie (19)

Cmentarz (1)

Cnota (1)

Cud (9)

Czarownica (2)

Czarownik (1)

Czary (8)

Czas (1)

Czyściec (2)

D

Dama (5)

Danse macabre (4)

Deszcz (1)

Diabeł (6)

Dobro (1)

Drzewo (2)

Duch (10)

Dusza (11)

Dworzanin (1)

Dwór (2)

Dzieciństwo (1)

Dziecko (6)

Dziedzictwo (2)

Dziewictwo (5)

Dźwięk (4)

E

Erotyzm (1)

F

Fałsz (1)

Filozof (4)

G

Głód (5)

Głupota (2)

Gniew (3)

Gotycyzm (1)

Gra (1)

Grób (3)

Grzech (28)

Gwiazda (2)

H

Hańba (1)

Historia (2)

Honor (2)

J

Jabłko (1)

Jedzenie (3)

K

Kaleka (1)

Kara (30)

Kat (1)

Klęska (2)

Kłamstwo (8)

Kłótnia (1)

Kobieta (30)

Kobieta demoniczna (1)

Kochanek (11)

Kondycja ludzka (11)

Konflikt wewnętrzny (5)

Koń (2)

Korzyść (2)

Kradzież (2)

Krew (8)

Król (21)

Krzywda (1)

Ksiądz (4)

Książka (2)

Księżyc (2)

Kwiaty (1)

L

Las (3)

Lekarz (3)

Lenistwo (1)

List (2)

Literat (1)

Los (4)

Ł

Łaska (1)

Łzy (3)

M

Małżeństwo (4)

Matka (4)

Matka Boska (6)

Mądrość (2)

Mąż (6)

Mędrzec (2)

Mężczyzna (12)

Miasto (3)

Mieszczanin (1)

Milczenie (2)

Miłosierdzie (7)

Miłość (41)

Miłość niespełniona (2)

Miłość silniejsza niż śmierć (4)

Miłość tragiczna (2)

Młodość (2)

Modlitwa (7)

Morderstwo (4)

Morze (2)

Muzyka (1)

N

Nadzieja (2)

Natura (1)

Nauczycielka (1)

Nauka (1)

Niebo (4)

Nienawiść (3)

Nieśmiertelność (2)

Niewola (2)

O

Obcy (2)

Obowiązek (2)

Obraz świata (2)

Obrzędy (2)

Obyczaje (12)

Odwaga (4)

Ofiara (2)

Ogień (2)

Ojciec (1)

Oko (1)

Okręt (1)

Okrucieństwo (3)

Olbrzym (1)

Opieka (3)

P

Pamięć (2)

Pan (4)

Panna młoda (2)

Państwo (1)

Piekło (10)

Pielgrzym (1)

Pieniądz (4)

Pies (4)

Piękno (1)

Pijaństwo (2)

Plotka (1)

Pobożność (7)

Pocałunek (1)

Podróż (4)

Podstęp (1)

Poeta (3)

Poezja (4)

Pogarda (2)

Pogrzeb (3)

Pojedynek (10)

Pokora (3)

Polityka (2)

Polowanie (1)

Portret (1)

Porwanie (1)

Potwór (14)

Pozory (2)

Pozycja społeczna (6)

Pożądanie (2)

Praca (2)

Prawda (8)

Prawo (4)

Proroctwo (1)

Prorok (1)

Próżność (1)

Przebranie (4)

Przekleństwo (1)

Przekupstwo (3)

Przemiana (5)

Przemijanie (2)

Przemoc (6)

Przyjaźń (3)

Przysięga (3)

Przywódca (1)

Ptak (5)

Pycha (4)

R

Radość (2)

Raj (6)

Religia (36)

Robak (1)

Rodzina (3)

Rośliny (2)

Rozum (2)

Rycerz (40)

Rzeka (3)

S

Samobójstwo (3)

Samolubstwo (1)

Sąd (3)

Sąd Ostateczny (1)

Seks (3)

Sen (4)

Serce (6)

Sędzia (1)

Sierota (1)

Siła (1)

Siostra (1)

Skąpiec (1)

Sława (2)

Słońce (5)

Słowo (6)

Sługa (9)

Smutek (2)

Sprawiedliwość (6)

Starość (4)

Strach (9)

Strój (6)

Stworzenie (1)

Sumienie (1)

Syn (5)

Szaleniec (2)

Szatan (5)

Szkoła (1)

Szlachcic (3)

Ś

Ślub (2)

Śmiech (2)

Śmierć (38)

Śmierć bohaterska (3)

Śpiew (4)

Światło (1)

Świętoszek (1)

Święty (9)

Świt (1)

T

Tajemnica (4)

Tchórzostwo (2)

Testament (1)

Tłum (1)

Trucizna (1)

Trup (8)

U

Ucieczka (4)

Uczeń (1)

Upadek (1)

Upiór (1)

Uroda (4)

Urzędnik (1)

V

Vanitas (1)

W

Walka (10)

Wąż (3)

Wdzięczność (1)

Wiadomość (2)

Wiara (2)

Wiatr (2)

Wiedza (3)

Wierność (4)

Więzienie (2)

Wina (2)

Wino (2)

Wiosna (1)

Wizja (2)

Władza (5)

Własność (2)

Woda (1)

Wojna (11)

Wróg (5)

Wspomnienia (1)

Współczucie (3)

Wstyd (1)

Wygnanie (1)

Wzrok (1)

Z

Zamek (2)

Zaręczyny (1)

Zaświaty (6)

Zazdrość (6)

Zbawienie (2)

Zbrodnia (2)

Zbrodniarz (2)

Zdrada (13)

Zemsta (12)

Ziemia (1)

Zima (1)

Zło (2)

Zmartwychwstanie (2)

Zwierzę (2)

Zwierzęta (1)

Zwycięstwo (1)

Ż

Żałoba (6)

Żebrak (4)

Żołnierz (1)

Żona (11)

Życie jako wędrówka (1)

Epoka: Średniowiecze

Czas
w Europie IV/V-XV w.; w Polsce X-XV w.
Najwybitniejsi twórcy
św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu, D. Alighieri, F. Villon; twórcy anonimowi
Reprezentatywne gatunki
dramat liturgiczny, misterium, moralitet, legenda, ballada, kronika, pieśń, chansons de geste, wiersz średniowieczny, dialog

Średniowiecze to tysiącletnia epoka, w czasie której po okresie rozkładu i upadku Imperium Rzymskiego oraz po wędrówkach ludów, Europa skonsolidowała się ponownie wokół religii chrześcijańskiej i instytucji Kościoła. Cechami literatury tego okresu są: uniwersalizm, nawiązywanie do tematów i motywów biblijnych Starego i Nowego Testamentu, dydaktyzm (skupiano się na cennych pouczeniach moralnych), parenetyczność (wskazywanie wzorów osobowych), alegoryczność, anonimowość (autorzy pisali dla pożytku powszechnego i chwały samego dzieła, nie własnej), dwujęzyczność (pisano w ogólnoeuropejskim języku łacińskim oraz lokalnych językach narodowych).

Średniowiecze w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie