Wolne Lektury potrzebują pomocy...

Dzieciaki korzystające z Wolnych Lektur potrzebują Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas jedynie 427 osób.

Aby działać, potrzebujemy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Wybierz kwotę wsparcia
Tym razem nie pomogę
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

6483 darmowe utwory do których masz prawo

Język

Epoka: Średniowiecze

  1. Bogurodzica – to polska pieśń religijna pochodząca ze średniowiecza oraz najdawniejszy polski tekst poetycki. Autor ani data powstania owego utworu nie są znane, ale przyjmuje się, że stworzony został w XIII lub XIV wieku. Pierwszy zapis Bogurodzicy pochodzi dopiero z 1407 roku, obejmował on 2 strofy i zachował się wraz z melodią. Spisany został na wyklejce zbioru kazań łacińskich przez Macieja z Grochowa: wikarego z Kcyni.

    Z czasem tekst ten stał się pieśnią bojową polskiego rycerstwa; śpiewano go najprawdopodobniej w 1410 roku jako „carmen patrium” przed bitwą pod Grunwaldem oraz w 1444 roku przed bitwą pod Warną. Od XV wieku do jego treści dopisywano kolejne zwrotki; w tym też okresie pieśń stanowiła hymn państwowy Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Przez okres trwania wieku XVI pojawiły się kolejne strofy (naliczono ich ogółem 27, w tym większość o naturze okolicznościowo-modlitewnej), co sprawiło, że Bogurodzica stała się niekonsekwentna pod względem literackim. Obecnie śpiewa się ją głównie w Kościele katolickim, w szczególności podczas Uroczystości Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski przypadającej na dzień 3 maja. Dzisiaj jest to również lektura w szkołach ponadpodstawowych, w klasie pierwszej (nasze wydanie zawiera przypisy opracowane specjalnie dla uczennic i uczniów; dostępny jest e-book i audiobook).

    Dzieło nie posiada tytułu (nazwa umowna zaczerpnięta została z pierwszego wyrażenia w tekście). Pierwotnie składało się ono z dwóch strof kończących się refrenem „Kyrie eleison”. Pierwsza strofa stanowi modlitwę błagalną do Matki Boskiej o pomoc i uzyskanie przychylności Jezusa dla ludzi. Druga z kolei skierowana jest do samego Chrystusa z prośbą, aby – mając na względzie postać świętego Jana Chrzciciela – zesłał na ludzkość zbawienie. Z uwagi na problematykę Aleksander Brückner określił wersy 12–34 jako „pieśń wielkanocną”, natomiast wersy 35–48 stanowią „pieśń pasyjną”.

    Pieśń ma charakter meliczny – jest o utwór śpiewany, który stworzony został na podstawie (istniejącej już wcześniej i zapisanej przez ojców benedyktynów z Sankt Gallen) melodii miłosnych hymnów rycerskich, której charakter został zmieniony na pobożny. Zapis nutowy Bogurodzicy wskazuje na spokrewnienia z liryką trubadurów i truwerów; z pieśniami religijnymi pochodzenia niemieckiego oraz z chorałem gregoriańskim. Mimo to jest to kompozycja oryginalna.

    Bogurodzica posiada cechy formalne tropu, czyli swoistego retorycznego komentarza w języku narodowym do łacińskiego tekstu mszy świętej. Utwór posiada także pewne podobieństwa do kontakionu – hymnu greckiego, który rozpowszechniony został przez piśmiennictwo Czech oraz poprzez liturgię staro-cerkiewno-słowiańską.

    Z innej strony, niektórzy historycy doszukują się w Bogurodzicy śladów słowiańsko-bizantyjskich. Na rodowód ten wskazuje chociażby schemat Deesis, to jest trójdzielnej figury powiązanej z ikonografią chrześcijańską, gdzie centralną postać stanowi osoba Jezusa, z Matką Boską oraz Janem Chrzcicielem po swoich bokach. Kompozycja ta wskazuje na wiarę w świętych, którzy jako przedstawiciele grzesznych, przekazują ich modlitwy błagalne do samego Boga. Scena ta interpretowana jest jako symbol istoty modlitwy jako mówienia do Boga i duchowej więzi z nim. Co za tym idzie, Bogurodzica to pieśń dotykająca tajemnicy metafizycznej.

  2. Niedola Nibelungów to pochodzący z XIII wieku epos bohaterski. W oryginale został zapisany w języku średnio-wysoko-niemieckim. Przetłumaczony na język polski pod koniec XIX wieku m.in. przez dra Ludomiła Germana.

    Niedola Nibelungów to opowieść o rycerskim honorze, pojedynkach, tradycjach; gorącej miłości i zdradzie, podana na tle podboju Burgundii, walki o władzę, a także konflikcie świata chrześcijańskiego i pogańskiego. Tytułowi Nibelungowie swoją nazwę wywodzą od staroniemieckiego słowa Nebul oznaczającego mgławicę. Wiąże się ich z istniejącą w mitologii skandynawskiej krainą zmarłych — krainą mieszkańców mgieł. W utworze postacie legendarne przeplatają się z historycznymi wojownikami i władcami. Do tego średniowiecznego eposu odwoływali się często późniejsi literaci, był on również odwołaniem dla ideologii głoszących wyższość narodu niemieckiego.

  3. Najstarszy francuski epos rycerski, którego tematem są starania chrystianizacyjne wojsk Karola Wielkiego na terenie Saragossy.

    Król Marsyl decyduje się na podstęp — saraceńscy posłowie mają zapewnić cesarza, że po opuszczeniu przezeń Hiszpanii król przyjmie chrzest. Roland uważa, że nie można ufać Marsylowi. Na posła wskazuje Ganelona, który dołącza do posłów saraceńskich i wyznaje im niechęć do Rolanda i pragnienie jego śmierci. Marsyl, usłyszawszy propozycję otrzymania połowy terytorium Hiszpanii, ustępując drugą część Rolandowi, wpada w gniew. Podczas narady u hiszpańskiego władcy Ganelon radzi, by przystać na warunki Karola Wielkiego, a przy odwrocie francuskich wojsk napaść na tylną straż, w której znajdować się będą Roland i Oliwier. Oddziały saraceńskie otaczają wycofujące się wojsko. Bratanek cesarza unosi się honorem i nie wzywa pomocy. Biskup Turpin podtrzymuje francuskie oddziały na duchu. Roland w końcu dmie w róg, odcina prawą pięść Marsyla i rozpacza nad poległym z ręki Marganisa Oliwierem. Turpin umiera. Roland, czując nadchodzącą śmierć, kładzie się i zwraca twarz ku Hiszpanii.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Alkohol (2)

Ambicja (1)

Anioł (14)

Antysemityzm (1)

B

Bieda (6)

Błazen (1)

Błądzenie (3)

Błogosławieństwo (3)

Błoto (2)

Bogactwo (4)

Bóg (31)

Brat (1)

Broń (6)

Burza (1)

C

Chciwość (3)

Choroba (8)

Chrystus (8)

Chrzest (1)

Ciało (12)

Cierpienie (19)

Cmentarz (1)

Cnota (1)

Cud (9)

Czarownica (2)

Czarownik (1)

Czary (8)

Czas (1)

Czyściec (2)

D

Dama (5)

Danse macabre (4)

Deszcz (1)

Diabeł (6)

Dobro (1)

Drzewo (2)

Duch (10)

Dusza (11)

Dworzanin (1)

Dwór (2)

Dzieciństwo (1)

Dziecko (6)

Dziedzictwo (2)

Dziewictwo (5)

Dźwięk (4)

E

Erotyzm (1)

F

Fałsz (1)

Filozof (4)

G

Głód (5)

Głupota (2)

Gniew (3)

Gotycyzm (1)

Gra (1)

Grób (3)

Grzech (28)

Gwiazda (2)

H

Hańba (1)

Historia (2)

Honor (2)

J

Jabłko (1)

Jedzenie (3)

K

Kaleka (1)

Kara (30)

Kat (1)

Klęska (2)

Kłamstwo (8)

Kłótnia (1)

Kobieta (30)

Kobieta demoniczna (1)

Kochanek (11)

Kondycja ludzka (11)

Konflikt wewnętrzny (5)

Koń (2)

Korzyść (2)

Kradzież (2)

Krew (8)

Król (21)

Krzywda (1)

Ksiądz (4)

Książka (2)

Księżyc (2)

Kwiaty (1)

L

Las (3)

Lekarz (3)

Lenistwo (1)

List (2)

Literat (1)

Los (4)

Ł

Łaska (1)

Łzy (3)

M

Małżeństwo (4)

Matka (4)

Matka Boska (6)

Mądrość (2)

Mąż (6)

Mędrzec (2)

Mężczyzna (12)

Miasto (3)

Mieszczanin (1)

Milczenie (2)

Miłosierdzie (7)

Miłość (41)

Miłość niespełniona (2)

Miłość silniejsza niż śmierć (4)

Miłość tragiczna (2)

Młodość (2)

Modlitwa (7)

Morderstwo (4)

Morze (2)

Muzyka (1)

N

Nadzieja (2)

Natura (1)

Nauczycielka (1)

Nauka (1)

Niebo (4)

Nienawiść (3)

Nieśmiertelność (2)

Niewola (2)

O

Obcy (2)

Obowiązek (2)

Obraz świata (2)

Obrzędy (2)

Obyczaje (12)

Odwaga (4)

Ofiara (2)

Ogień (2)

Ojciec (1)

Oko (1)

Okręt (1)

Okrucieństwo (3)

Olbrzym (1)

Opieka (3)

P

Pamięć (2)

Pan (4)

Panna młoda (2)

Państwo (1)

Piekło (10)

Pielgrzym (1)

Pieniądz (4)

Pies (4)

Piękno (1)

Pijaństwo (2)

Plotka (1)

Pobożność (7)

Pocałunek (1)

Podróż (4)

Podstęp (1)

Poeta (3)

Poezja (4)

Pogarda (2)

Pogrzeb (3)

Pojedynek (10)

Pokora (3)

Polityka (2)

Polowanie (1)

Portret (1)

Porwanie (1)

Potwór (14)

Pozory (2)

Pozycja społeczna (6)

Pożądanie (2)

Praca (2)

Prawda (8)

Prawo (4)

Proroctwo (1)

Prorok (1)

Próżność (1)

Przebranie (4)

Przekleństwo (1)

Przekupstwo (3)

Przemiana (5)

Przemijanie (2)

Przemoc (6)

Przyjaźń (3)

Przysięga (3)

Przywódca (1)

Ptak (5)

Pycha (4)

R

Radość (2)

Raj (6)

Religia (36)

Robak (1)

Rodzina (3)

Rośliny (2)

Rozum (2)

Rycerz (40)

Rzeka (3)

S

Samobójstwo (3)

Samolubstwo (1)

Sąd (3)

Sąd Ostateczny (1)

Seks (3)

Sen (4)

Serce (6)

Sędzia (1)

Sierota (1)

Siła (1)

Siostra (1)

Skąpiec (1)

Sława (2)

Słońce (5)

Słowo (6)

Sługa (9)

Smutek (2)

Sprawiedliwość (6)

Starość (4)

Strach (9)

Strój (6)

Stworzenie (1)

Sumienie (1)

Syn (5)

Szaleniec (2)

Szatan (5)

Szkoła (1)

Szlachcic (3)

Ś

Ślub (2)

Śmiech (2)

Śmierć (38)

Śmierć bohaterska (3)

Śpiew (4)

Światło (1)

Świętoszek (1)

Święty (9)

Świt (1)

T

Tajemnica (4)

Tchórzostwo (2)

Testament (1)

Tłum (1)

Trucizna (1)

Trup (8)

U

Ucieczka (4)

Uczeń (1)

Upadek (1)

Upiór (1)

Uroda (4)

Urzędnik (1)

V

Vanitas (1)

W

Walka (10)

Wąż (3)

Wdzięczność (1)

Wiadomość (2)

Wiara (2)

Wiatr (2)

Wiedza (3)

Wierność (4)

Więzienie (2)

Wina (2)

Wino (2)

Wiosna (1)

Wizja (2)

Władza (5)

Własność (2)

Woda (1)

Wojna (11)

Wróg (5)

Wspomnienia (1)

Współczucie (3)

Wstyd (1)

Wygnanie (1)

Wzrok (1)

Z

Zamek (2)

Zaręczyny (1)

Zaświaty (6)

Zazdrość (6)

Zbawienie (2)

Zbrodnia (2)

Zbrodniarz (2)

Zdrada (13)

Zemsta (12)

Ziemia (1)

Zima (1)

Zło (2)

Zmartwychwstanie (2)

Zwierzę (2)

Zwierzęta (1)

Zwycięstwo (1)

Ż

Żałoba (6)

Żebrak (4)

Żołnierz (1)

Żona (11)

Życie jako wędrówka (1)

Epoka: Średniowiecze

Czas
w Europie IV/V-XV w.; w Polsce X-XV w.
Najwybitniejsi twórcy
św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu, D. Alighieri, F. Villon; twórcy anonimowi
Reprezentatywne gatunki
dramat liturgiczny, misterium, moralitet, legenda, ballada, kronika, pieśń, chansons de geste, wiersz średniowieczny, dialog

Średniowiecze to tysiącletnia epoka, w czasie której po okresie rozkładu i upadku Imperium Rzymskiego oraz po wędrówkach ludów, Europa skonsolidowała się ponownie wokół religii chrześcijańskiej i instytucji Kościoła. Cechami literatury tego okresu są: uniwersalizm, nawiązywanie do tematów i motywów biblijnych Starego i Nowego Testamentu, dydaktyzm (skupiano się na cennych pouczeniach moralnych), parenetyczność (wskazywanie wzorów osobowych), alegoryczność, anonimowość (autorzy pisali dla pożytku powszechnego i chwały samego dzieła, nie własnej), dwujęzyczność (pisano w ogólnoeuropejskim języku łacińskim oraz lokalnych językach narodowych).

Średniowiecze w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie