Wolne Lektury potrzebują pomocy...



Wolne Lektury utrzymują się z dobrowolnych darowizn i dotacji.


Na stałe wspiera nas 376 czytelników i czytelniczek.
Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców.


Dołącz do darczyńców! Przyjaciele Wolnych Lektur zyskują wcześniejszy dostęp do nowych publikacji!
Potrzebujemy Twojej pomocy!

TAK, wpłacam
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Oferta dla Przyjaciół

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do specjalnych publikacji wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur. Kliknij, by przejść do strony płatności!

x
Złość ukryta i jawna → ← Do króla

Spis treści

    1. Burza: 1
    2. Klęska: 1
    3. Kobieta: 1
    4. Małżeństwo: 1
    5. Obowiązek: 1
    6. Odwaga: 1
    7. Ojciec: 1
    8. Ojczyzna: 1
    9. Państwo: 1
    10. Prawda: 1
    11. Syn: 1
    12. Upadek: 1
    13. Walka: 1

    Ignacy KrasickiSatyry, Część pierwszaŚwiat zepsuty

    Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić,
    Wolno się na czas[1] żenić, wolno i rozwodzić,
    Godzi się kraść ojczyznę łatwą i powolną;
    A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno?[2]
    PrawdaNiech się miota złość na cię i chytrość bezczelna —
    Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna.
    Ojciec, SynGdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?
    Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały.
    Czciły was dobre nasze ojcy i pradziady,
    A synowie, co w bite[3] wstąpać[4] mieli ślady,
    Szydząc z świętej poczciwych swych przodków prostoty,
    Za blask czczego poloru[5] zamienili cnoty.
    UpadekSłów aż nadto, a same matactwa i łgarstwa;
    Wstręt[6] ustał, a jawnego sprośność niedowiarstwa
    Śmie się targać na święte wiary tajemnice;
    Jad się szerzy, a źródło biorąc od stolice,
    Grozi dalszą zarazą. Pełno ksiąg bezbożnych,
    Pełno mistrzów zuchwałych, pełno uczniów zdrożnych;
    KobietaA jeśli gdzie się cnota i pobożność mieści,
    Wyśmiewa ją zuchwałość, nawet w płci niewieściej,
    Wszędzie nierząd, rozpusta, występki szkaradne.
    Gdzieżeście, o matrony święte i przykładne?
    Gdzieżeście, ludzie prawi, przystojna młodzieży?
    Oślep tłuszcza bezbożna w otchłań zbytków bieży.
    Co zysk podły skojarzył, to płochość rozprzęże;
    Wzgardziły jarzmem cnoty i żony, i męże,
    Zapamiętałe dzieci rodziców się wstydzą,
    Wadzą się przyjaciele, bracia nienawidzą,
    Rwą krewni łup sierocy, łzy wdów piją zdrajce,
    Oczyszcza wzgląd nieprawy[7] jawne winowajcę.
    Zdobycz wieków, zysk cnoty posiadają zdzierce,
    Zwierzchność bez poważenia, prawo w poniewierce.
    Zysk serca opanował, a co niegdyś tajna[8],
    Teraz złość na widoku[9], a cnota przedajna.
    Duchy przodków, nadgrody cnót co używacie,
    Na wasze gniazdo okiem jeżeli rzucacie,
    Jeśli odgłos dzieł naszych was kiedy doleci,
    Czyż możecie z nas poznać, żeśmy wasze dzieci?
    Jesteśmy, ale z gruntu skażeni, wyrodni,
    Jesteśmy, ależ tego nazwiska niegodni.
    To, co oni honorem, poczciwością zwali,
    My prostotą[10] ochrzcili; więc co szacowali,
    My tym gardziem, a grzeczność[11] przenosząc nad cnotę,
    Dzieci złe, psujem ojców poczciwych robotę:
    Dobra była uprawa, lecz złe ziarno padło,
    Stądci teraz Feniksem[12] prawie zgodne stadło:
    MałżeństwoZysk małżeństwa kojarzy, żartem jest przysięga,
    Lubieżność wspaja węzły, niestatek rozprzęga[13],
    Młodzież próżna nauki[14], a rozpusty chciwa,
    Skora do rozwiązłości, do cnoty leniwa.
    Zapamiętałe[15] starcy, zhańbione przymioty,
    Śmieje się zbrodnia syta z pognębionej cnoty.
    Wstyd ustał, wstyd, ostatnia niecnoty zapora;
    Złość zaraźna w swym źródle, a w skutkach zbyt spora[16],
    Przeistoczyła dawny grunt ustaw poczciwych;
    Chlubi się jawna kradzież z korzyści zelżywych.
    Nie masz jarzma, a jeśli jest taki, co dźwiga,
    Nie włożyła go cnota — fałsz, podłość, intryga.
    Płodzie szacownych ojców noszący nazwiska!
    Zewsząd cię zasłużona dolegliwość ściska;
    Sameś sprawcą twych losów. Zdrożne obyczaje,
    Klęska, PaństwoKrnąbrność, nierząd, rozpusta, zbytki gubią kraje.
    Próżno się stan[17] mniemaną potęgą nasrożył,
    Który na gruncie cnoty rządów nie założył.
    Próżno sobie podchlebia. Ten, co niegdyś słynął,
    Rzym cnotliwy zwyciężał, Rzym występny zginął.
    Nie Goty i Alany[18] do szczętu go zniosły:
    Zbrodnie, klęsk poprzedniki i upadków posły,
    Te go w jarzmo wprawiły; skoro w cnocie stygnął,
    Upadł — i już się więcej odtąd nie podźwignął.
    Był czas, kiedy błąd ślepy nierządem się chlubił[19].
    Ten nas nierząd, o bracia, pokonał i zgubił,
    Ten nas cudzym w łup oddał, z nas się złe zaczęło;
    Dzień jeden nieszczęśliwy[20] zniszczył wieków dzieło.
    Padnie słaby i leże[21] — wzmoże się wspaniały:
    Rozpacz — podział nikczemnych[22]!
    Grozi burza, grzmi niebo; okręt nie zatonie.
    Majtki zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie;
    A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć,
    Poczciwej być w okręcie, ocalić lub zginąć.

    Przypisy

    [1]

    na czas — czasowo, na pewien czas. [przypis redakcyjny]

    [2]

    J. Kleiner wskazuje na wyraźne pokrewieństwo tych wierszy z odpowiednimi wierszami pierwszej satyry Juwenalisa, który pisze: „Jaż tego nie uznam za godne oświetlenia lampą wenuzyńską (Horacjuszową)? Jaż tego nie miałbym poruszyć?” (J. Kleiner, Pierwszy cykl „Satyr” Krasickiego, [w książce:] O Krasickim i o Fredrze. Dziesięć rozpraw, Wrocław 1956, s. 59). [przypis redakcyjny]

    [3]

    bite — ubite, utarte. [przypis redakcyjny]

    [4]

    wstąpać — wstępować. [przypis edytorski]

    [5]

    czczy polor — zewnętrzna, pozorna ogłada, elegancja. [przypis redakcyjny]

    [6]

    wstręt — tu: odraza, opór wobec zła. [przypis redakcyjny]

    [7]

    wzgląd nieprawy — niesprawiedliwa opinia. [przypis redakcyjny]

    [8]

    tajna — tajona, ukrywana. [przypis redakcyjny]

    [9]

    na widoku — jawna, publiczna. [przypis redakcyjny]

    [10]

    prostota — prostactwo. [przypis redakcyjny]

    [11]

    grzeczność — układność. [przypis redakcyjny]

    [12]

    Feniks — niezwykłe, rzadkie zjawisko. Feniks był to mityczny ptak Egipcjan, który w pewnych odstępach czasu miał przelatywać z Arabii do Heliopolis (Egipt), aby w świątyni bożka słońca spłonąć na stosie, a następnie odrodzić się z popiołów. „O nim powiadano, jakoby ze wszystkich ptaków był najpiękniejszy i jeden szczególnie w swoim rodzaju”. (P. Chompre, Słowik mytologiczny […] w polskim języku […] od ks. Dominika Szybińskiego, wyd. 2, Warszawa 1784). [przypis redakcyjny]

    [13]

    Krasicki wskazuje na niebezpieczeństwo dość powszechnego współcześnie rozkładu instytucji małżeństwa. W czasach stanisławowskich niepomiernie rozmnożyły się rozwody, jeszcze w XVII w. dość rzadkie. Karpiński w Pamiętnikach tak zobrazował ówczesną sytuację obyczajową: „Rozpusta miasta Warszawy do tego stopnia przyszła, że w mieście tym (śmiało powiedzieć można) dziesięć razy więcej rozwodów było niżeli w Polsce i Litwie całej. Nawet już w zwyczaj między możniejszymi przy pisaniu ślubnych intercyz weszło, ażeby się która by strona rozwodzić chciała, to drugiej pewną sumę płacić obowiązaną była”. (F. Karpiński, Pamiętniki, Poznań 1844, s. 87). [przypis redakcyjny]

    [14]

    próżna nauki — nie posiadająca nauk, niewykształcona. [przypis redakcyjny]

    [15]

    zapamiętałe — niebaczne. [przypis redakcyjny]

    [16]

    spora — prędka. [przypis redakcyjny]

    [17]

    stan — państwo. [przypis redakcyjny]

    [18]

    Alani — naród Scytii. […] Prokopiusz nazywa ich Gotami. […] Naród ten dziki najwięcej pod namiotami przebywał, nauk i kunsztów nie znał, obyczajów był grubych, chciwości niepohamowanej. W wojnie byli biegłymi i nad zwyczaj podobnych sobie umieli karność i porządek zachowywać”. (Zbiór potrzebn. wiad.). Koczownicze te plemiona barbarzyńskie przez najazdy i podboje prowincji cesarstwa rzymskiego (I–V w.) przyczyniły się do jego upadku. [przypis redakcyjny]

    [19]

    błąd ślepy nierządem się chlubił — aluzja do głoszonego przez szlachtę, szczególnie w epoce saskiej, hasła: „Polska nierządem stoi”. [przypis redakcyjny]

    [20]

    Dzień jeden nieszczęśliwy — mowa zapewne o zatwierdzeniu pierwszego rozbioru Polski przez sejm w dniu 30 IX 1773 r. [przypis redakcyjny]

    [21]

    leże — polegnie, zginie. [przypis redakcyjny]

    [22]

    podział nikczemnych — udziałem słabych, niedołężnych. [przypis redakcyjny]

    [23]

    wały — fale [przypis edytorski]

    Close
    Please wait...