TPWL

Wolne Lektury potrzebują pomocy! Wesprzyj bezpłatną bibliotekę internetową i przeczytaj utwory napisane specjalnie dla Ciebie.

x

Spis treści

    1. Burza: 1
    2. Klęska: 1
    3. Kobieta: 1
    4. Małżeństwo: 1
    5. Obowiązek: 1
    6. Odwaga: 1
    7. Ojciec: 1
    8. Ojczyzna: 1
    9. Państwo: 1
    10. Prawda: 1
    11. Syn: 1
    12. Upadek: 1
    13. Walka: 1

    Ignacy KrasickiSatyry, Część pierwszaŚwiat zepsuty

    1

    Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić,

    Wolno się na czas[1] żenić, wolno i rozwodzić,

    Godzi się kraść ojczyznę łatwą i powolną;

    A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno?[2]

    5

    PrawdaNiech się miota złość na cię i chytrość bezczelna —

    Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna.

    Ojciec, SynGdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?

    Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały.

    Czciły was dobre nasze ojcy i pradziady,

    10

    A synowie, co w bite[3] wstąpać[4] mieli ślady,

    Szydząc z świętej poczciwych swych przodków prostoty,

    Za blask czczego poloru[5] zamienili cnoty.

    UpadekSłów aż nadto, a same matactwa i łgarstwa;

    Wstręt[6] ustał, a jawnego sprośność niedowiarstwa

    15

    Śmie się targać na święte wiary tajemnice;

    Jad się szerzy, a źródło biorąc od stolice,

    Grozi dalszą zarazą. Pełno ksiąg bezbożnych,

    Pełno mistrzów zuchwałych, pełno uczniów zdrożnych;

    KobietaA jeśli gdzie się cnota i pobożność mieści,

    20

    Wyśmiewa ją zuchwałość, nawet w płci niewieściej,

    Wszędzie nierząd, rozpusta, występki szkaradne.

    Gdzieżeście, o matrony święte i przykładne?

    Gdzieżeście, ludzie prawi, przystojna młodzieży?

    Oślep tłuszcza bezbożna w otchłań zbytków bieży.

    25

    Co zysk podły skojarzył, to płochość rozprzęże;

    Wzgardziły jarzmem cnoty i żony, i męże,

    Zapamiętałe dzieci rodziców się wstydzą,

    Wadzą się przyjaciele, bracia nienawidzą,

    Rwą krewni łup sierocy, łzy wdów piją zdrajce,

    30

    Oczyszcza wzgląd nieprawy[7] jawne winowajcę.

    Zdobycz wieków, zysk cnoty posiadają zdzierce,

    Zwierzchność bez poważenia, prawo w poniewierce.

    Zysk serca opanował, a co niegdyś tajna[8],

    Teraz złość na widoku[9], a cnota przedajna.

    35

    Duchy przodków, nadgrody cnót co używacie,

    Na wasze gniazdo okiem jeżeli rzucacie,

    Jeśli odgłos dzieł naszych was kiedy doleci,

    Czyż możecie z nas poznać, żeśmy wasze dzieci?

    Jesteśmy, ale z gruntu skażeni, wyrodni,

    40

    Jesteśmy, ależ tego nazwiska niegodni.

    To, co oni honorem, poczciwością zwali,

    My prostotą[10] ochrzcili; więc co szacowali,

    My tym gardziem, a grzeczność[11] przenosząc nad cnotę,

    Dzieci złe, psujem ojców poczciwych robotę:

    45

    Dobra była uprawa, lecz złe ziarno padło,

    Stądci teraz Feniksem[12] prawie zgodne stadło:

    MałżeństwoZysk małżeństwa kojarzy, żartem jest przysięga,

    Lubieżność wspaja węzły, niestatek rozprzęga[13],

    Młodzież próżna nauki[14], a rozpusty chciwa,

    50

    Skora do rozwiązłości, do cnoty leniwa.

    Zapamiętałe[15] starcy, zhańbione przymioty,

    Śmieje się zbrodnia syta z pognębionej cnoty.

    Wstyd ustał, wstyd, ostatnia niecnoty zapora;

    Złość zaraźna w swym źródle, a w skutkach zbyt spora[16],

    55

    Przeistoczyła dawny grunt ustaw poczciwych;

    Chlubi się jawna kradzież z korzyści zelżywych.

    Nie masz jarzma, a jeśli jest taki, co dźwiga,

    Nie włożyła go cnota — fałsz, podłość, intryga.

    Płodzie szacownych ojców noszący nazwiska!

    60

    Zewsząd cię zasłużona dolegliwość ściska;

    Sameś sprawcą twych losów. Zdrożne obyczaje,

    Klęska, PaństwoKrnąbrność, nierząd, rozpusta, zbytki gubią kraje.

    Próżno się stan[17] mniemaną potęgą nasrożył,

    Który na gruncie cnoty rządów nie założył.

    65

    Próżno sobie podchlebia. Ten, co niegdyś słynął,

    Rzym cnotliwy zwyciężał, Rzym występny zginął.

    Nie Goty i Alany[18] do szczętu go zniosły:

    Zbrodnie, klęsk poprzedniki i upadków posły,

    Te go w jarzmo wprawiły; skoro w cnocie stygnął,

    70

    Upadł — i już się więcej odtąd nie podźwignął.

    Był czas, kiedy błąd ślepy nierządem się chlubił[19].

    Ten nas nierząd, o bracia, pokonał i zgubił,

    Ten nas cudzym w łup oddał, z nas się złe zaczęło;

    Dzień jeden nieszczęśliwy[20] zniszczył wieków dzieło.

    75

    Padnie słaby i leże[21] — wzmoże się wspaniały:

    Rozpacz — podział nikczemnych[22]!

    Ojczyzna, Burza, Obowiązek, Odwaga, WalkaWzmagają się wały[23],

    Grozi burza, grzmi niebo; okręt nie zatonie.

    Majtki zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie;

    80

    A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć,

    Poczciwej być w okręcie, ocalić lub zginąć.

    Przypisy

    [1]

    na czas — czasowo, na pewien czas. [przypis redakcyjny]

    [2]

    J. Kleiner wskazuje na wyraźne pokrewieństwo tych wierszy z odpowiednimi wierszami pierwszej satyry Juwenalisa, który pisze: „Jaż tego nie uznam za godne oświetlenia lampą wenuzyńską (Horacjuszową)? Jaż tego nie miałbym poruszyć?” (J. Kleiner, Pierwszy cykl „Satyr” Krasickiego, [w książce:] O Krasickim i o Fredrze. Dziesięć rozpraw, Wrocław 1956, s. 59). [przypis redakcyjny]

    [3]

    bite — ubite, utarte. [przypis redakcyjny]

    [4]

    wstąpać — wstępować. [przypis edytorski]

    [5]

    czczy polor — zewnętrzna, pozorna ogłada, elegancja. [przypis redakcyjny]

    [6]

    wstręt — tu: odraza, opór wobec zła. [przypis redakcyjny]

    [7]

    wzgląd nieprawy — niesprawiedliwa opinia. [przypis redakcyjny]

    [8]

    tajna — tajona, ukrywana. [przypis redakcyjny]

    [9]

    na widoku — jawna, publiczna. [przypis redakcyjny]

    [10]

    prostota — prostactwo. [przypis redakcyjny]

    [11]

    grzeczność — układność. [przypis redakcyjny]

    [12]

    Feniks — niezwykłe, rzadkie zjawisko. Feniks był to mityczny ptak Egipcjan, który w pewnych odstępach czasu miał przelatywać z Arabii do Heliopolis (Egipt), aby w świątyni bożka słońca spłonąć na stosie, a następnie odrodzić się z popiołów. „O nim powiadano, jakoby ze wszystkich ptaków był najpiękniejszy i jeden szczególnie w swoim rodzaju”. (P. Chompre, Słowik mytologiczny […] w polskim języku […] od ks. Dominika Szybińskiego, wyd. 2, Warszawa 1784). [przypis redakcyjny]

    [13]

    Krasicki wskazuje na niebezpieczeństwo dość powszechnego współcześnie rozkładu instytucji małżeństwa. W czasach stanisławowskich niepomiernie rozmnożyły się rozwody, jeszcze w XVII w. dość rzadkie. Karpiński w Pamiętnikach tak zobrazował ówczesną sytuację obyczajową: „Rozpusta miasta Warszawy do tego stopnia przyszła, że w mieście tym (śmiało powiedzieć można) dziesięć razy więcej rozwodów było niżeli w Polsce i Litwie całej. Nawet już w zwyczaj między możniejszymi przy pisaniu ślubnych intercyz weszło, ażeby się która by strona rozwodzić chciała, to drugiej pewną sumę płacić obowiązaną była”. (F. Karpiński, Pamiętniki, Poznań 1844, s. 87). [przypis redakcyjny]

    [14]

    próżna nauki — nie posiadająca nauk, niewykształcona. [przypis redakcyjny]

    [15]

    zapamiętałe — niebaczne. [przypis redakcyjny]

    [16]

    spora — prędka. [przypis redakcyjny]

    [17]

    stan — państwo. [przypis redakcyjny]

    [18]

    Alani — naród Scytii. […] Prokopiusz nazywa ich Gotami. […] Naród ten dziki najwięcej pod namiotami przebywał, nauk i kunsztów nie znał, obyczajów był grubych, chciwości niepohamowanej. W wojnie byli biegłymi i nad zwyczaj podobnych sobie umieli karność i porządek zachowywać”. (Zbiór potrzebn. wiad.). Koczownicze te plemiona barbarzyńskie przez najazdy i podboje prowincji cesarstwa rzymskiego (I–V w.) przyczyniły się do jego upadku. [przypis redakcyjny]

    [19]

    błąd ślepy nierządem się chlubił — aluzja do głoszonego przez szlachtę, szczególnie w epoce saskiej, hasła: „Polska nierządem stoi”. [przypis redakcyjny]

    [20]

    Dzień jeden nieszczęśliwy — mowa zapewne o zatwierdzeniu pierwszego rozbioru Polski przez sejm w dniu 30 IX 1773 r. [przypis redakcyjny]

    [21]

    leże — polegnie, zginie. [przypis redakcyjny]

    [22]

    podział nikczemnych — udziałem słabych, niedołężnych. [przypis redakcyjny]

    [23]

    wały — fale [przypis edytorski]

    Close
    Please wait...