Spis treści

    1. Anioł: 1
    2. Bezsilność: 1
    3. Bóg: 1
    4. Koniec świata: 1
    5. Lot: 1
    6. Niebo: 1
    7. Obraz świata: 1
    8. Podróż: 1
    9. Porwanie: 1
    10. Prorok: 1
    11. Ptak: 1
    12. Rozstanie: 1
    13. Strój: 1
    14. Stworzenie: 1
    15. Śmierć: 1
    16. Śmierć bohaterska: 1
    17. Światło: 1
    18. Wiatr: 1

    pisownia łączna/rozdzielna: napoły > na poły; nawprost > na wprost; naoślep > na oślep; niema > nie ma; nawksroś > na wksroś; napewno > na pewno

    pisownia joty: Eljasz > Eliasz

    fleksja: swem > swym itp.; rozwartemi > rozwartymi; mię > mnie

    interpunkcja: Świat i zaświat i dusza > Świat i zaświat, i dusza; i w wargach i w oczach > i w wargach, i w oczach

    Bolesław LeśmianNapój cienistyEliasz

    Adamowi Szczerbowskiemu, w imię

    wspólnej wiary w zwycięstwo sztuki nad

    rozpanoszoną zmorą szarego człowieka.

    1

    Rozstanie, Wiatr, PorwanieStrójPodróż, LotWziął go wicher i uniósł na ognistym wozie.

    Leciał rozzuchwalony w powietrzu i w grozie,

    Płaszcz swój zrzucił na ziemię, by z wyżyn rozstania

    Płaszczem ziemi dosięgnąć na znak pożegnania.

    5

    I odtąd już go nigdy na ziemi nie było.

    ŚwiatłoWszechświat stał mu się błędną wokół bezmogiłą.

    Ledwo skrzyć się nadążył rozbłyskaniec boży,

    By światłem zmuskać stada zdziczałych bezdroży.

    NieboW twarz go biły obłoków wzburzone jaśminy,

    10

    Wóz miotał w byle wieczność ognia rozprószyny,

    A on patrzył w to tylko, co w dal się rozwidnia,

    I, górując — dołując, mknął, jak śród białydnia!

    Jęczała Nieskończoność, kół miażdżona złością,

    A gwiazdy rozpaczały nad Nieskończonością!

    15

    PtakZezem spojrzał na Wenus, w jej śmigłe zaświaty,

    Gdzie się gęstwił do lotu ptak żywcem liściaty,

    Co zaledwo się różnił od dębów i sosen

    I tą właśnie różnicą leciał w sen — pierwosen.

    Prażywicznych wybroczyn leśne ustoiny

    20

    Wywiały czad istnienia w pobliża męt siny,

    I mroki, woń ożywczą węsząc bezrozumnie,

    Zaroiły się wokół wroniście i tłumnie.

    A prorok przetarł oczy i przynaglił biegu.

    Rozpędzony na zawsze w tę noc bez noclegu

    25

    Saturn, niebem zdyszany, dniał w nurtach ciemnoty

    I biegł ścieżką domyślną — niepochwycień złoty.

    I Jowisz jak tęczowa przewinął się plucha,

    I Neptun jak cienista przemknął zawierucha, —

    A wóz boży, płomienie rozchyżywszy czujne,

    30

    Minął słońca podwójne i słońca potrójne

    I brnął w gąszcz, gdzie z nicością zmieszane na poły,

    Włóczą się niedowcieleń pełzliwe męcioły.

    Tu właśnie samo z siebie wyłonione Śnisko,

    Mgłami się ocierając o wieczność pobliską,

    35

    Lęgło w chorym przezroczu jadowitą chatę

    Z oknami rozwartymi na śmierci poświatę,

    A niczyje i nikim nie będące ciało

    Do jej progów omylnym łbem się przyśniwało,

    By wygoić ich kurzem od dołu do góry

    40

    Rozjątrzoną bezdomność chciwej szczęścia skóry.

    Tu tkwiły włóczyzmory, w swym konaniu zwinne,

    Pstrocinami złych ślepi migotliwie czynne,

    Strawione zaraźliwym liszajem niebytu,

    A łase na ułomną podobiznę świtu…

    45

    Tu mgławice dłużyły rąk wyłudę białą

    W schłon próżni, gdzie się dotąd nic jeszcze nie stało,

    Strzęp świata, zdruzganego na prochy w przestworzu,

    Bławatkował zadumą o świetlącym zbożu…

    Ale prorok, w tęsknoty zapodziany trudzie,

    50

    Nie zważał na to rojne w niebiosach bezludzie

    Upojony tchem mgławic, zwycięsko rozpędny,

    Wsparty o krawędź wozu, a sam — nadkrawędny

    Ścigał bezkres i piersią czuł radość pościgu.

    A gwiazdy, drobniejące za nim w okamigu,

    55

    I światy, co we wprawnym kołują obłędzie,

    I to życie, co pragnie trwać zawsze i wszędzie,

    I ziemskiego pobytu krzątliwa śródzielność,

    Świat i zaświat, i dusza — śmierć i nieśmiertelność, —

    Wszystko zbladło, zmarniało w wyżynnym wspomnieniu.

    60

    Jak sen, co śnić się nie chce, a śni się wbrew chceniu.

    Anioł, ŚmierćA właśnie uwikłany w czepliwym obłoku

    Trup anioła przelatał z bielmem śmierci w oku.

    Dziwny zdał się w pobliżu ogrom tego ciała

    I małość pustej śmierci, co w nim wciąż malała.

    65

    Skrzydłami się w pozgonny żal nad sobą śnieżył,

    Co raz wyżej ulatał — co raz wyżej nie żył!

    Bóg, Stworzenie, Obraz świataProrokStąd już blisko do Boga! Już Eliasz zobaczył,

    Jak Bóg Smugą świetlistą w chmurze się zaznaczył.

    Oczom była dostępna tej Smugi połowa,

    70

    Resztę, blednąc, zgadywał, a Bóg rzekł te słowa:

    — «Chcę ci wyznać to, czego nie wyznam nikomu.

    Świat mój mija się ze mną! Źle mi w moim domu!

    Mogłem niegdyś przymusić nicość jeszcze młodą

    Do uśmiechu w mrok inny! Mrok nie był przeszkodą…

    75

    Gdybym dał inny rozkaz, innych snów narzędzie,

    Czy byłoby inaczej, niż jest i niż będzie?»…

    — «Śniłem o tym — rzekł prorok. I posłuszny słowu —

    Śniłem» — powtórzył ciszej, a Bóg mówił znowu:

    — «Życiem tworzył! Tak, właśnie! Nieodparte życie!

    80

    Na gwiazdach, na dnie jezior, na pagórów szczycie,

    W lwich paszczękach, w kłach wężów i w snu pozawzroczach,

    W jamach krecich, w łzach ludzkich, i w wargach, i w oczach,

    Nawet w miazgach padliny, w tumanach bez treści

    Jeszcze coś się mocuje, krząta i szeleści!

    85

    Cóżem jeszcze mógł czynić? Jaką wybrać drogę?

    To — wszystko. Twór skończony. Nic nad to nie mogę!»

    I głos rozległ się echem i zamilkł niebawem.

    Eliasz głosu Bożego słuchał mimopławem,

    Ale biegu nie zwalniał. — «Smugo! — szepnął — Smugo!

    90

    Niech Cię z chmur tym imieniem wygarniam niedługo,

    Nim zgaśniesz!… A, gdy zgaśniesz, znowu powiem: Boże!

    Nie wiem, gdzie Twoje brzegi, a gdzie moje morze?

    Lecz wiem, żem policzony pomiędzy Twe ptaki:

    Chcę lecieć w Twoją przyszłość! O, daj mi lot taki!»

    95

    Zaiskrzyła się Smuga — i mrok bez oporu

    Przyjął skrę… Coś błysnęło w pamięciach przestworu,

    Lecz nastała ta cisza, co nic nie pamięta.

    Słychać było, jak czas się po gwiazdach wałęta…

    I rzekł Bóg: — «Chciałbym ciebie zachować zazdrośnie

    100

    Mym niebiosom — Spójrz! Wszechświat ma się już ku wiośnie!»

    Eliasz z wozu wynurzył swą pierś i urwiście

    Zwisł nad głębią i dłonie wprzód rozwiał, jak liście,

    I tak trwał, niby nagła mroków uroślina,

    Co pnączem swego ciała w bezmiary się wspina,

    105

    I, wargami zmacawszy chłód gwiezdnych przezroczy,

    Do Boga wzwyż i na wprost mówił w cztery oczy:

    — «Tak, mogło być inaczej! Słowa śmiesznie złote

    Dla zbłagania ciemności! Chcę iść w tę Innotę,

    Chcę być tam, gdzieś nie bywał! Chcę walczyć sam na sam!

    110

    Niech czuję, że zwyciężam, lub wiem, że wygasam!

    Chcę wzburzoną swodobą przekroczyć mą dolę!

    Puść mnie tam — w bezbożyznę! Puść — na wolną wolę!

    Postroń wszystko, co było! Nie poskąp mi lotu!

    Już — z Tobą!… Już — bez Ciebie!… Nie żądaj powrotu!»

    115

    Smuga zgasła, i Eliasz wziął jej Zmrok za zgodę.

    Wiatr pobruździł głąb nieba, jak jeziorną wodę,

    A on pędził na oślep i Zgasłą ominął.

    Koniec świataŚmierć bohaterska, BezsilnośćWolny, Bogu zbyteczny — sam teraz popłynął

    Wyżej i niebezpieczniej w ten zmierzch ponadniebny,

    120

    Gdzie już nie ma stworzenia i Bóg — niepotrzebny!

    Wszechświat skończył się… W oczach, niby gwiazd utrata,

    Utkwiła mu ta nagła skończoność wszechświata.

    Zmógł się z lotem ostatnią swych pragnień bezsiłą.

    I odtąd już go nigdy w wszechświecie nie było.

    125

    Wóz się zachwiał. Skry jego, niby ślepie wilcze,

    Lśniły, przejrzawszy na wksroś zamysły tubylcze.

    I spełniło się… Eliasz czuł przez jedną chwilę,

    Że spełniło się właśnie… I czuł tylko tyle…

    Pochłonęła go drętwa i pilna Ciszyzna.

    130

    Wiedział, że Bóg — daleko, — że nic mu nie wyzna.

    Dreszcz lęku w nim zanikał raz jeszcze — raz jeszcze, —

    I wstrząsnęły nim obce ciału przeciwdreszcze.

    Czekał, do jakich mroków pierś chętną dołoni?

    Dłoń wyciągnął w niewiedzę… Lecz minął czas dłoni!

    135

    Rozwarł oczy… Czas oczu minął niepochwytnie!

    Już nie było błękitu, więc trwał bezbłękitnie.

    Dróg nie było, więc drogi na pewno nie zmylił,

    I z wozu gasnącego w bezświat się wychylił,

    By stwierdzić jasnowidztwem ostatniego tchnienia

    140

    Możliwość innej jawy, niż jawa Istnienia!

    Zamknij
    Proszę czekać…