5519 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Autor: Eliza Orzeszkowa

  • Eliza Orzeszkowa X
  1. Nowela nawiązuje do wydarzeń z czasów wojny rosyjsko-tureckiej i udziału w niej Polaków, synów chłopskich wcielanych do armii. Na wojnie tej ginie syn głównego bohatera, chłopa znad Wisły, Kazio.

    Akcja noweli rozgrywa się na przestrzeni kilkunastu miesięcy, może nawet kilku lat. Narratorka-bohaterka najpierw poznaje historię życia około sześćdziesięcioletniego chłopa, który mimo wczesnej utraty żony, zachował pewną radość życia i wychował samotnie kilkoro dzieci. Największe nadzieje pokładał w synu Kaziku, który miał pozostać na roli, odziedziczyć dom i przejąć gospodarkę. Kazik jednak zostaje przymusowo wcielony do wojska i jedzie walczyć do Turcji. Tam ginie, a ojciec nie może pogodzić się z tą śmiercią, przede wszystkim dlatego, że nie wie, gdzie i jak pochowano syna.

  2. Biedna dziewczyna odnajduje sens życia w uczeniu ubogich dzieci alfabetu. Niestety, jest to polski alfabet — a to oznacza konflikt z carskim prawem.

    Klasyczna nowela podejmująca temat pracy u podstaw jest jednocześnie ostrą krytyką zaborczej polityki kulturalnej. Joanna Lipska trafia przed sąd za nauczanie języka polskiego. Wyrok jest stosunkowo łagodny — trzy miesiące więzienia albo grzywna — ale to i tak więcej, niż jest w stanie unieść uboga intelektualistka.

    Eliza Orzeszkowa w swoich pisanych przez cztery dekady tekstach podążała za kolejnymi trendami literackimi: od romantyzmu, przez realizm, aż po prozę niemal modernistyczną. Przyjaciółka Marii Konopnickiej, uczestniczka powstania styczniowego w którym pomagała Romualdowi Trauguttowi, mocna kandydatka do Nobla (ostatecznie przypadł Sienkiewiczowi). Niestrudzona obrończyni postępowych wartości.

  3. Rzeczywistość opisana w tej książce należy do przeszłości. Nie ma już podporządkowanych rytmowi religijnego życia żydowskich „sztetl” takich jak powieściowy Szybów, przedstawiony tu nieco karykaturalnie, choć z pewnością bez złych intencji.

    Należąca do najwybitniejszych przedstawicieli pozytywizmu pisarka i działaczka społeczna, kierując się naczelną ideą modernizacji, powtarza oświeceniowy jeszcze asymilacyjny projekt „uobywatelnienia” Żydów przez oderwanie ich od „Talmudu”. Powtarzany przez dziesiątki lat pomysł, że karaimizm jest „czystszy” niż judaizm rabiniczny i w związku z tym wszyscy Żydzi powinni go przyjąć, jest analogiczny do postulatu, by w jakimś kraju społeczność tradycyjnie katolicka przeszła masowo na protestantyzm jako oczyszczony z wielowiekowych, „talmudycznych” naleciałości w postaci pism ojców Kościoła czy encyklik i dogmatów papieskich. Cóż, każdy ma swoje przesądy…

    Dziś krwawy cień Zagłady przesłonił cały tamten świat. Ale nadal aktualne jest dociekanie jej mrocznych źródeł.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Alkohol (4)

Ambicja (2)

Arkadia (2)

Artysta (9)

Asceta (1)

B

Bieda (7)

Bijatyka (2)

Błazen (1)

Błądzenie (1)

Błoto (1)

Bogactwo (13)

Bóg (2)

Brat (2)

Burza (1)

C

Chciwość (1)

Chleb (3)

Chłop (26)

Choroba (18)

Ciało (21)

Cierpienie (5)

Cisza (3)

Cnota (2)

Córka (8)

Czas (6)

Czyn (1)

D

Dama (5)

Dekadent (1)

Diabeł (1)

Dobro (2)

Dom (12)

Dorosłość (3)

Drzewo (5)

Duch (2)

Duma (8)

Dusza (8)

Dworek (2)

Dworzanin (1)

Dwór (9)

Dzieciństwo (1)

Dziecko (11)

Dziedzictwo (8)

Dźwięk (1)

E

Emigrant (1)

F

Filozof (1)

Flirt (5)

G

Głód (2)

Głupiec (1)

Głupota (4)

Gniew (1)

Gospodarz (11)

Gospodyni (11)

Gość (9)

Grób (8)

Grzech (1)

Gwiazda (1)

H

Handel (2)

Hańba (1)

Historia (10)

Honor (2)

I

Idealista (8)

Interes (3)

J

Jedzenie (11)

K

Kara (2)

Klęska (1)

Kłótnia (1)

Kobieta (72)

Kochanek (1)

Kochanek romantyczny (3)

Kondycja ludzka (12)

Konflikt (6)

Konflikt pokoleń (3)

Koń (2)

Korzyść (1)

Krew (1)

Król (2)

Krzywda (1)

Książka (3)

Księżyc (2)

Kuchnia (3)

Kwiaty (5)

L

Las (4)

Lato (2)

Lekarz (2)

Lenistwo (1)

List (2)

Literat (3)

Los (5)

Lud (10)

Ł

Łzy (7)

M

Małżeństwo (15)

Marzenie (3)

Matka (15)

Mąż (18)

Melancholia (3)

Mężczyzna (36)

Miłość (25)

Miłość niespełniona (5)

Miłość romantyczna (3)

Miłość silniejsza niż śmierć (1)

Miłość spełniona (1)

Młodość (16)

Moda (1)

Modlitwa (2)

Motyl (2)

Mucha (5)

Muzyka (9)

N

Natura (14)

Nauczyciel (2)

Nauczycielka (2)

Nauka (5)

Niedziela (1)

Nienawiść (1)

Niewola (1)

Noc (2)

Nuda (12)

O

Obłok (1)

Obowiązek (4)

Obraz świata (4)

Obyczaje (24)

Ogród (8)

Ojciec (24)

Ojczyzna (6)

Oko (4)

Okrucieństwo (1)

Opieka (7)

Oświadczyny (1)

P

Pamięć (6)

Pan (2)

Panna młoda (1)

Państwo (1)

Patriota (2)

Pieniądz (7)

Pies (7)

Piękno (1)

Pijaństwo (1)

Plotka (2)

Pocałunek (3)

Podróż (2)

Poezja (3)

Pokusa (3)

Polak (2)

Polityka (2)

Polowanie (1)

Portret (1)

Powstanie (2)

Pozycja społeczna (25)

Praca (30)

Praca organiczna (1)

Praca u podstaw (2)

Próżność (1)

Przekleństwo (1)

Przemiana (3)

Przemijanie (5)

Przemoc (3)

Przestrzeń (1)

Przyjaźń (5)

Przyroda nieożywiona (3)

Ptak (7)

Pustynia (2)

Pycha (1)

R

Raj (3)

Religia (2)

Robak (1)

Rodzina (2)

Rosjanin (2)

Rośliny (8)

Rozczarowanie (1)

Rozstanie (1)

Rozum (2)

Rzeka (12)

S

Salon (7)

Samobójstwo (2)

Samolubstwo (1)

Samotnik (1)

Samotność (1)

Sąd (4)

Sąsiad (5)

Sen (3)

Serce (6)

Siła (3)

Siostra (1)

Sława (1)

Słońce (5)

Słowo (7)

Sługa (2)

Służalczość (1)

Sobowtór (1)

Spowiedź (1)

Sprawiedliwość (2)

Starość (16)

Strach (3)

Strój (20)

Sumienie (1)

Swaty (1)

Syn (23)

Szaleniec (1)

Szaleństwo (4)

Szczęście (7)

Szkoła (2)

Szlachcic (23)

Sztuka (1)

Ś

Śmiech (4)

Śmierć (3)

Śmierć bohaterska (1)

Śpiew (6)

Świt (1)

T

Taniec (3)

Testament (1)

Tęsknota (1)

Trup (2)

U

Ucieczka (1)

Uczeń (1)

Umiarkowanie (1)

Upadek (3)

Uroda (4)

Urzędnik (1)

V

Vanitas (2)

W

Walka (3)

Wdowa (4)

Wesele (11)

Wiatr (3)

Wiedza (3)

Wierność (1)

Wierzenia (2)

Wieś (24)

Wina (1)

Wizja (2)

Własność (10)

Woda (6)

Wojna (2)

Wolność (2)

Wspomnienia (11)

Współpraca (3)

Wzrok (3)

Z

Zabawa (5)

Zaręczyny (1)

Zaświaty (1)

Zazdrość (5)

Zbrodnia (1)

Zdrada (3)

Zdrowie (1)

Ziemia (4)

Zima (1)

Zwierzęta (3)

Zwycięstwo (1)

Ż

Żołnierz (1)

Żona (18)

Życie snem (1)

Żyd (1)

Autor: Eliza Orzeszkowa

Ur.
6 czerwca 1841 r. w Miłkowszczyźnie
Zm.
18 maja 1910 r. w Grodnie
Najważniejsze dzieła:
Nad Niemnem (1888), Cham (1888), Meir Ezofowicz (1878), Gloria victis (1910), Dobra pani (1873), A...B...C... (1873), Niziny (1885), Dziurdziowie (1885)

Polska pisarka nurtu pozytywizmu znana pod nazwiskiem męża, Piotra Orzeszko, nazwisko rodowe: Korwin-Pawłowska. Publikowała pod pseudonimami: E.O., Bąk, Wa-Lit-No, Li...ka, Gabriela, Litwinka. Pierwszymi jej tekstami były powieści tendencyjne (Marta 1873); cele swojej wczesnej twórczości przedstawiła w rozprawach: Kilka uwag nad powieścią (1866) i Listy o literaturze (1873). Drugim etapem pisarskim Orzeszkowej był realizm (Nad Niemnem), oscylujący niekiedy w kierunku naturalizmu (Dziurdziowie). Teoretycznoliterackie opracowanie założeń powieści realistycznej znalazło się w rozprawie O powieściach T.T. Jeża z rzutem oka na powieść w ogóle (1879). Późne utwory noszą cechy prozy modernistycznej (tom Gloria victis). Najsłynniejsza powieść Orzeszkowej, Nad Niemnem, dotyczy tematu tożsamości narodowej, będąc jednocześnie uczczeniem powstania styczniowego, w którym autorka czynnie brała udział. Samo powstanie było bardzo ważną częścią jej życia - w swoim domu ukrywała ostatniego dyktatora tego zrywu narodowego, Romualda Traugutta, osobiście też organizowała zaopatrzenie i pomoc lekarską dla powstańców. Pisarka utrzymywała ścisłe kontakty ze środowiskiem literackim: M. Konopnicka była jej bliską przyjaciółką jeszcze z pensji; ożywiona korespondencja łączyła Orzeszkową z L. Méyetem i Z. Miłkowskim; była związana z tygodnikiem Bluszcz. Nominowana do Nagrody Nobla w 1905 r., przegrała jednak z H. Sienkiewiczem. Twierdziła, że literatura powinna odpowiadać za los społeczeństwa.

Eliza Orzeszkowa w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie