Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Potrzebujemy Twojej pomocy!

Na stałe wspiera nas 432 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

6437 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Gatunek: Sielanka

  1. W strofach sielanki sentymentalnej Laura i Filon Franciszka Karpińskiego przeplatają się zmysłowość i przybierające różne odcienie uczucia dwójki młodych ludzi. Opublikowany w 1780 roku w tomie Zabawki wierszem i przykłady obyczajne wiersz przedstawia oczekiwanie dziewczyny — tytułowej Laury — na jej ukochanego, Filona. Gdy ten się nie zjawia, Laura przeżywa zawód, snuje bolesne dla niej przypuszczenia, ulega zazdrości, a idąc za porywem serca, chce z Filonem zerwać. W końcu jednak godzi się z chłopcem, który obserwował wybrankę z ukrycia, by poznać jej najgłębiej skrywane uczucia i myśli. Sceny te widzimy z perspektywy kochanków: wiersz stanowi przykład liryki bezpośredniej, podmiotem lirycznym jest początkowo sama Laura, a następnie na zmianę każde z kochanków (pierwsza część jest monologiem, druga dialogiem).

    Utwór został napisany regularnym wierszem o dokładnych rymach, co przełożyło się na śpiewność utworu. Sielanka Laura i Filon Karpińskiego trafiła do repertuaru pieśni chętnie wykonywanych zarówno na scenie, jak i w prywatnych salonach (później także jako utwór „ludowy” np. przez zespół Mazowsze); stanowiła inspirację dla twórców epoki romantyzmu: Adama Mickiewicza, a także Fryderyka Chopina, który opracował kompozycyjnie jedną z melodii, do której wykonywano jej tekst. Laura i Filon należy do lektur dla szkół ponadpodstawowych; e-book Laura i Filon w naszym wydaniu zawiera przypisy opracowane specjalnie dla uczennic i uczniów, zaś ułatwiający zapoznanie się z tekstem audiobook czytany jest przez Jana Peszka.

    Franciszek Karpiński ukazuje ponadczasową wartość, jaką jest miłość, a także stara sięodzwierciedlić jej wielowymiarowy charakter. Na miłość kochanków w sielance Laura i Filon składają się wzruszenie, tęsknota, nadzieja na wspólne drobne radości (np. z jedzenia razem malin), mieszają się w tym wezbraniu uczuć: cierpienie, rozterki i szczęście. Szczegółowo wyrażone przeżycia wewnętrzne bohaterów oddają skomplikowaną psychikę zakochanych, ich emocje pokazując jako żywiołowe, egzaltowane. Z dzisiejszej perspektywy zarówno czułostkowość jak drażliwość kochanków wydawać się mogą przerysowane — ale tylko tym, którzy nie są zakochani…

    Choć scena rozgrywa się na wsi i bohaterowie są „ubrani” w pasterskie kostiumy, ich imiona, jak i język, którym się posługują, nie należą do kultury wiejskiej. Scenerię stanowi właściwie ogród arystokratów stylizowany na sielską prostotę. Wynika to z popularności, jaką w oświeceniu wśród salonowego towarzystwa cieszył się klasycystyczny motyw wyidealizowanej miłości pasterek i pasterzy. Wizja ta oczywiście niewiele miała wspólnego z prawdziwym życiem na wsi, a kształtował ją sentymentalizm jako modę intelektualnych elit.

    Maskaradzie tej sprzeciwiła się poetka dwudziestolecia międzywojennego Maria Pawlikowska-Jasnorzewska we własnym utworze o takim samym tytule — zwróciła uwagę na przemijalność, a także nietrwałość i niepewność uczucia zakochanych. Jednakże samo podjęcie przez poetkę literackiego dialogu z sielanką Karpińskiego poświadcza trwałą obecność i wagę tego tekstu dla literatury polskiej.

  2. Jesień. Nad brzegiem Niemna, nieopodal miasteczka, odbywa się pogańska niemal uroczystość — wspólne celebrowanie gigantycznego ogniska.

    Impreza ta łączy ludzi ponad klasami społecznymi: miejscowa arystokracja czuje się tu u siebie tak samo jak bosonodzy chłopi. Wyrostki skaczą przez ogień, młodzi wracają z lasu niby z grzybobrania (ale bez grzybów), starsi wspominają, że kiedyś ognisko większe było. Radosną atmosferę święta przerywa mrożąca krew w żyłach wiadomość. Czy pożar wioski jeszcze bardziej połączy czy raczej podzieli wspólnie świętujących ludzi? Eliza Orzeszkowa jest jedną z najważniejszych pisarek polskich epoki pozytywizmu. Jej utwory cechuje ogromne wyczucie problemów społecznych — w mowie pogrzebowej Józef Kotarbiński nazwał ją wręcz „czującym sercem epoki”.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

Gatunek: Sielanka

Gatunek literacki przedstawiający życie codzienne, w szczególności rozterki miłosne pasterzy, rolników, rybaków czy też myśliwych. Kształtem przypomina ona najczęściej liryczny monolog poprzedzony lub przepleciony opisem albo dialogiem, może jednak również przybierać formę niewielkiego utworu scenicznego. Charakterystyczne jest dla niej przyjemne tło zdarzeń (locus amoenus), którego ważny element stanowi łagodna i przyjazna człowiekowi przyroda. Sielanka często wykorzystuje też motywy arkadyjskie związane z wizją szczęśliwego bytu pośmiertnego, a także topos Et in Arcadia Ego.

Sielanka ukształtowana została przez greckiego poetę Teokryta w III wieku p.n.e. Innym przykładem antycznych sielanek są Bukoliki Wergiliusza. Gatunek był szczególnie popularny w renesansie i baroku - sielanki pisali wtedy m.in. Jan Kochanowski (Pieśń świętojańska o Sobótce), Szymon Szymonowic (Sielanki) oraz Bartłomiej Zimorowic (Sielanki nowe ruskie). Dostosowali oni antyczny kostium sielanki do polskich realiów dzięki spolszczeniu nazw czy urealnieniu scenerii i wydarzeń z życia wsi.

Tradycja sielankowa kontynuowana była w oświeceniu za sprawą Franciszka Zabłockiego i Franciszka Dionizego Kniaźnina.

Zamknij

* Ładowanie