Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Potrzebujemy Twojej pomocy!

Na stałe wspiera nas 434 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

5929 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Epoka: Renesans,
gatunek: Epos

  1. Cover
    tłum. Piotr Kochanowski
    Epoka: Renesans Rodzaj: Liryka Gatunek: Epos

    Każdemu zdarzyć się może, że stając na rozstaju dróg życiowych, zada sobie pytanie: „Cóż wżdy dalej, fortuno, chcesz poczynać ze mną?”…

    Wówczas ukojenie znajdzie w lekturze Orlanda szalonego Ludovico Ariosta w tłumaczeniu Piotra Kochanowskiego. Śledząc splątane losy rycerzy i rycerek, dzieje miłości i walki, spisane w zgrabnych oktawach, zastanawiać się może, co tak przeraziło krakowskich biskupów, że wstrzymali druk tego dzieła na 180 lat. Może lękiem przejęła purpuratów mądra czarownica (wiedma) Melissa, może rozpięte na skale nagie ciało księżniczki chińskiej Angeliki, może zbrojne ramię Bradamanty lub grasujące samopas olbrzymki, a może podniebne loty gryfa i inne bestie, niczym potwór gender panoszące się w renesansowych stancach?

    Ariosto splata ze sobą w gęstą, jednolitą materię wątki z mitologii greckiej, rzymskiej, religijności chrześcijańskiej, średniowiecznych baśni i historii Europy (Orlando jest wszak paladynem króla Franków Karola Wielkiego) oraz dzieje rodów włoskich. Wiele w tych opowieściach fantazji, wiele też kurtuazji. Niektóre postacie rzeczywiste trudno rozpoznać, na przykład ze zdziwieniem przecieramy oczy, czytając: „iż to jest ona Lukrecya, z Borgiów krwie przezacnej, co twarzy pięknością równa się dawnej rzymskiej, cnotą i czystością” (XLII 78, w. 2–4). Z całości jednak eposu rycerskiego mistrza z Ferrary wyłania się jedność historii Europy od starożytności po czasy autorowi współczesne — i to stanowiło istotną wartość dzieła.

    Kiedy tłumaczenie poematu Ariosta ukazało się wreszcie (częściowo, do XXV pieśni) w 1799 r., już tekst ten nie mógł stanowić ogniwa łączącego kulturę polską z głównym nurtem europejskim, już świat żył czym innym. Cóż że w opowieści o szalonym z powodu nieszczęśliwej miłości Orlandzie pojawia się wzmianka o Polsce (pieśń X stanca 72)? Polski zresztą od paru lat na mapach nie było, a praca Kochanowskiego — zamiast być żyzną literacką glebą dla kilku pokoleń — pozostała wydobytym z zakurzonej szuflady zabytkiem staropolszczyzny.

  2. Cover
    tłum. Piotr Kochanowski
    Epoka: Renesans Rodzaj: Liryka Gatunek: Epos

    Jerozolima wyzwolona (wł. Gerusalemme liberata) to epos rycerski autorstwa Torquata Tassa, podejmujący temat pierwszej wyprawy krzyżowej (świętej wojny) ogłoszonej przez papieża Urbana II na synodzie w Clermont 27 listopada 1095. Epos opisuje końcowy etap wojny oraz zdobycie Jerozolimy przez krzyżowców w 1099 r.

    Centralną postacią utworu jest wódz rycerzy chrześcijańskich Gotfred (także: Goffred, wł. Gottifredo), ale istotną rolę odgrywają również inni bohaterowie (np. Rynald, wł. Rinaldo) i ich perypetie. Istotną dla autora kategorią estetyczną była wzniosłość, dochodząca do głosu zarówno w wyborze samego tematu, jak również charakterystyce bohaterów, wskazywaniu na zasady etosu rycerskiego (w tym np. nieatakowanie nieuzbrojonych przeciwników, służenie wsparciem damom itp.) oraz bezinteresowność ich intencji. Wielokrotnie, w rozmaity sposób podkreślane jest to, że krzyżowcy podejmują działania wojenne ze względu na interes jedynej prawdziwej religii (muzułmanie ukazywani są jako inspirowani przez szatana wyznawcy religii fałszywej) oraz chwałę Boga na ziemi.

    Epos, będący dziełem życia Tassa (pracę nad nim rozpoczął jako nastolatek) został wydany w roku 1581. Przekładu na język polski dokonał bratanek poety z Czarnolasu, Piotr Kochanowski, już w 1618 r.; samo tłumaczenie stanowi więc ważny zabytek staropolszczyzny. Utwór Tassa cieszył się największym powodzeniem w okresie romantyzmu, do którego poetyki należała między innymi melancholijna tęsknota za rzekomo harmonijnym (tj. nietarganym rewolucyjnymi wstrząsami politycznymi) światem średniowiecza.

Wybrane utwory

Ludovico Ariosto

Orland szalony

Torquato Tasso

Jerozolima wyzwolona

Motywy i tematy

A

Ambicja (1)

Anioł (6)

B

Bieda (1)

Bóg (8)

Broń (4)

Burza (2)

C

Carpe Diem (1)

Chrzest (1)

Ciało (6)

Ciemność (1)

Cierpienie (2)

Cud (4)

Czarownica (4)

Czary (4)

Czyn (1)

D

Deszcz (2)

Diabeł (9)

Drzewo (2)

Duch (1)

Dziecko (1)

Dźwięk (3)

F

Fałsz (2)

Flirt (2)

G

Gniew (6)

Gotycyzm (2)

Grób (2)

Grzech (2)

H

Historia (1)

I

Interes (1)

J

Jedzenie (2)

K

Kara (2)

Klejnot (1)

Kłótnia (2)

Kobieta (24)

Kobieta demoniczna (3)

Kochanek (1)

Kondycja ludzka (4)

Konflikt wewnętrzny (1)

Koń (2)

Krew (2)

Król (1)

Kuszenie (3)

Kwiaty (1)

L

Labirynt (1)

Lato (1)

List (1)

Los (2)

Lustro (2)

Ł

Łzy (3)

M

Małżeństwo (4)

Mężczyzna (9)

Miasto (4)

Miłość (9)

Miłość silniejsza niż śmierć (1)

Mizoginia (1)

Młodość (1)

Modlitwa (3)

N

Nacjonalizm (2)

Nadzieja (1)

Natura (6)

Niewola (3)

Noc (10)

O

Obcy (1)

Obowiązek (1)

Obraz świata (2)

Obyczaje (6)

Odrodzenie (1)

Odwaga (4)

Ofiara (1)

Ogień (1)

Ojciec (1)

Opieka (6)

P

Pamięć (1)

Państwo (2)

Piekło (2)

Plotka (2)

Pobożność (1)

Pocałunek (1)

Podstęp (2)

Pogarda (3)

Pogrzeb (3)

Pojedynek (8)

Pokora (1)

Pokusa (3)

Poświęcenie (1)

Potwór (1)

Pozycja społeczna (1)

Pożądanie (1)

Praca (2)

Przemiana (2)

Przemijanie (2)

Przywódca (2)

Ptak (2)

Pycha (1)

R

Religia (4)

Rycerz (28)

Rzeka (1)

S

Samobójstwo (1)

Samolubstwo (1)

Sen (3)

Serce (1)

Sielanka (1)

Siła (1)

Sława (2)

Słońce (1)

Słowo (4)

Spotkanie (1)

Sprawiedliwość (1)

Strach (3)

Strój (3)

Syn (1)

Szaleństwo (1)

Szatan (5)

Szczęście (2)

Sztuka (1)

Ś

Śmiech (1)

Śmierć (3)

Śmierć bohaterska (4)

Świt (3)

T

Trucizna (2)

Trup (3)

U

Upadek (1)

Uroda (8)

V

Vanitas (1)

W

Walka (24)

Wiatr (3)

Wiedza (1)

Wierzenia (1)

Wieś (1)

Wina (2)

Wizja (4)

Władza (4)

Woda (9)

Wojna (10)

Wróg (2)

Współczucie (1)

Wygnanie (1)

Wyrzuty sumienia (1)

Wzrok (1)

Z

Zabawa (2)

Zamek (1)

Zaświaty (6)

Zazdrość (3)

Zdrada (1)

Zemsta (5)

Złodziej (1)

Zwierzęta (2)

Zwycięstwo (1)

Ż

Żałoba (3)

Żołnierz (1)

Żona (1)

Żywioły (4)

Epoka: Renesans

Czas
w Europie koniec XIII — pocz. XVI w.; w Polsce XV-XVI w.
Najwybitniejsi twórcy
F. Petrarca, G. Boccacio, P. Ronsard, L. Ariosto, T. Tasso, L. de Camoes, M. Cervantes, F. Rabelais, M. Montaigne, N. Machiavelli, M. Rej, J. Kochanowski, K. Janicki, A. Krzycki, J. Dantyszek, Ł. Górnicki, A. Frycz Modrzewski
Reprezentatywne gatunki
fraszka, pieśń, elegia, tren, traktat parenetyczny, dialog polityczny, sonet, oda

Inaczej: odrodzenie, epoka po średniowieczu a przed barokiem, charakteryzująca się wszechstronnym odrodzeniem tradycji antycznych (w tym gatunków sztuki, kierunków filozofii, języków starożytnych — powrót do źródeł ad fontes) oraz zainteresowanie człowiekiem, właściwymi mu sferami np. językiem, anatomią, twórczymi możliwościami, sposobem istnienia w świecie (antropocentryzm, humanizm). Ideałem był człowiek wszechstronnie wykształcony i aktywny w wielu dziedzinach (Leonardo da Vinci jako człowiek renesansu; poeta doctus). Zjawiskami związanymi z nowym prądem była laicyzacja i rozwój nauki, czy reformacja, w której przejawiał się humanistyczny indywidualizm w podejściu do kwestii religijnych i politycznych oraz krytycyzm wobec autorytetów.

Renesans w Wikipedii

Gatunek: Epos

Brak opisu.
Zamknij

* Ładowanie