5522 darmowe utwory do których masz prawo

Język

Autor: Jerzy Andrzejewski

  • Jerzy Andrzejewski X
  1. Ciemności kryją ziemię — powieść Jerzego Andrzejewskiego, wydana w roku 1957. Osadzona w czasach hiszpańskiej inkwizycji, opisuje mechanizmy władzy, sprzeciwu wobec jej brutalnego i niemoralnego charakteru, a wreszcie — osadzania się i coraz sprawniejszego funkcjonowania jednostki w strukturach przemocy. Główny bohater, zakonnik Diego Manente, początkowo żarliwy przeciwnik stosowanych przez inkwizycję metod, zostaje przyjęty na sekretarza przez Tomasa Torquemadę, zwierzchnika tej złowrogiej instytucji. Podejmując tę decyzję, Torquemada okazuje się wnikliwym psychologiem, bowiem Diego, mimo początkowych wątpliwości, szybko przechodzi na stronę opresyjnego systemu.

    Niezależnie od historycznego sztafażu, a nawet stylizacji na średniowieczną kronikę, Ciemności kryją ziemię to w istocie przypowieść o władzy i przemocy, nawet nie tyle uniwersalnej, ile tej najbliższej momentowi powstania książki — stalinowskiej.

  2. Miazga Jerzego Andrzejewskiego to przede wszystkim odważna, nowoczesna próba wywodzącej się z romantyzmu formy otwartej. Obejmuje fragmenty narracyjne, dramatyczne i poetyckie oraz pełniący funkcję scalającą dziennik autorski (datowany od 7 marca do 14 września 1970). Dziennik wprowadza element autotematyzmu, odsłaniając warsztat pisarski, oraz procesualizmu, czyniąc czytelników świadkami wahań i decyzji (niekiedy do końca pozostających w stanie niedokonania) dotyczących kształtu dzieła, rysunku postaci i przebiegu zdarzeń. Innorodnym składnikiem jest słownik postaci powieściowych, obejmujący różne formacje ideowe, klasy społeczne i typy biografii polskich: cały naród. Od pierwotnego zamysłu utwór miał stanowić bowiem portret zbiorowy społeczeństwa Polski XX w. To ono miało być najważniejszym odbiorcą (stąd opory autora przed wydaniem emigracyjnym), a więc również — zgodnie z ideą formy otwartej — tym, kto dopowiada sensy i wątki utworu.

    Tekst powstawał co najmniej dziesięć lat. Z końca maja 1960 r. pochodzi pomysł na obszerną monografię fikcyjnego artysty — protagonista zmieniał z czasem swoje nazwisko (lecz nie imię): z Adama Radomskiego na Ossowskiego, a w końcu na Nagórskiego. Zabierając się do opracowania tego tematu, Andrzejewski sięgnął do notatek z lat 1948/49 zawierających plan epickiej panoramy polskiego społeczeństwa, z biogramami, pokazaniem rozgałęzień i rodzajów powiązań między postaciami. W ten sposób zarysował się główny zrąb utworu. Klamra, czyli ślub i wesele potraktowane jako okazja do narodowych konfrontacji — pojawiła się w związku z wystawieniem przez Andrzeja Wajdę Wesela Wyspiańskiego w Teatrze Starym w Krakowie (1963). W Miazdze do wesela co prawda nie dochodzi (jest to więc nawiązanie przez zaprzeczenie), a cała gra polega na przedstawieniu możliwości zdarzeń, zatrzymanych w czasie przyszłym niedokonanym. Andrzejewski naszkicował dwa warianty fabuły; posługując się ujęciami symultanicznymi oraz kolażem, dał literacką realizację aleatoryzmu, znanego bardziej jako technika i kierunek w muzyce współczesnej. Z założenia zarówno forma, jak i treść utworu miała być „miazgowata”: otwarta „ze wszystkich stron”, „niewydolna i niewykończona”, być przeciwieństwem ładu kompozycji zamkniętych, ku którym niegdyś skłaniał się Andrzejewski. Również ton Miazgi pozostaje kapryśny: przechodzi od wzniosłości, liryzmu, pełnego literackich i mitologicznych nawiązań, do brutalności i groteski. Finalna część Non consummatum — stanowi diagnozę oraz ideowe zwieńczenie: niespełnienie i niemożność cechuje przedstawioną miazgę społeczną, która nie znajduje sposobu na krystalizację i scalenie, choćby wobec nowego sacrum wskazanego w Ślubie Gombrowicza, nazwanego „Międzyludzkim”. Tego spoiwa brakuje chyba najbardziej.

    Obiecująco zakrojona powieść, mająca być syntezą polskiej współczesności, była przez wiele środowisk oczekiwana z nadzieją. I dla wszystkich bodaj Miazga okazała się rozczarowaniem. Przede wszystkim nie dawała oczekiwanej zwartej syntezy na wzór XIX-wiecznych powieści realistycznych. Część ekscytacji towarzyszącej oczekiwaniu na wydanie całości wiązała się z wprowadzeniem do tekstu postaci rzeczywistych, takich jak: Gustaw Holoubek, Kazimierz Dejmek (reżyser inscenizacji Dziadów z 1968 r.), Andrzej Wajda (autor ekranizacji Popiołu i Diamentu, Andrzejewskiego), Zbigniew Cybulski, Marek Hłasko, „pisarz reżimowy” Bohdan Czeszko, późniejszy tłumacz dzieł Becketta Antoni Libera, profesor UW Andrzej Mencwel oraz — we wspomnieniach — Krzysztof Baczyński i powojenny wydawca jego dzieł Kazimierz Wyka. Jednakże dzieło literackie nie spełnia tych samych funkcji co serwis plotkarski: postaci łączą się w jedną lub rozdzielają i zmieniają; zresztą lektura „z kluczem” zwykle bywa jałowa.

    Ponadto oczekiwano chyba zbyt długo. Po wszystkich perypetiach, do których należała i kradzież rękopisu w Stuttgarcie, Miazga została ukończona tuż przed burzliwym końcem rządów Gomułki. Wydarzenia marcowe i pomarcowe porządki grają znaczą rolę w przedstawionych (możliwych) wypadkach. Jednakże właśnie czas od ukończenia rękopisu do jego wydania okazał się okresem dynamicznych, nabierających przyspieszenia przemian historycznych. Chęć wydania książki w kraju w obiegu oficjalnym spełzła na niczym: Andrzejewski natknął się na mur cenzury. Wobec tego musiał przedefiniować swoje cele i pogodzić się z faktem, że możliwe publikacje dotyczą drugiego obiegu i zagranicy. Po raz pierwszy Miazga ukazała się więc w 1979 r. w Niezależnej Oficynie Wydawniczej Nowa, następnie w Londynie w 1981 r. (tytuł ang. Pulp), wreszcie w kraju w 1982 r., w wersji ocenzurowanej, w wydawnictwie PIW. Na pełne, nieocenzurowane wydanie krajowe czekano kolejne dziesięć lat, do roku 1992. Ostatecznie Miazga ukazała się więc w zupełnie nowej politycznie Polsce. Ale czy społecznie innej?

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Alkohol (4)

Ambicja (2)

Antysemityzm (2)

Artysta (16)

B

Błądzenie (2)

Błoto (1)

Bóg (2)

Bunt (4)

Buntownik (1)

Burza (2)

C

Choroba (10)

Ciało (7)

Cień (1)

Cierpienie (3)

Cnota (2)

Córka (2)

Czary (3)

Czas (8)

Czyn (1)

D

Diabeł (2)

Duch (2)

Duma (2)

Dusza (2)

Dzieciństwo (2)

Dziecko (3)

Dźwięk (2)

E

Emigrant (2)

Erotyzm (1)

F

Fałsz (5)

Filozof (3)

G

Gospodarz (1)

Gospodyni (1)

Gość (1)

Gra (3)

Grzech (2)

H

Historia (14)

I

Idealista (4)

J

Jedzenie (3)

K

Kara (3)

Kat (1)

Katastrofa (1)

Klęska (5)

Kłamstwo (6)

Kłótnia (1)

Kobieta (11)

Kochanek (2)

Kondycja ludzka (14)

Konflikt (2)

Konflikt wewnętrzny (1)

Korzyść (1)

Ksiądz (1)

Książka (3)

Kwiaty (1)

L

Lato (1)

Literat (12)

Lud (2)

M

Małżeństwo (5)

Marzenie (1)

Matka (8)

Mąż (1)

Mężczyzna (7)

Miasto (1)

Milczenie (2)

Miłość (15)

Mizoginia (1)

Młodość (8)

Modlitwa (2)

Morderstwo (2)

N

Nacjonalizm (1)

Nadzieja (4)

Narodziny (1)

Naród (2)

Natura (3)

Nauczyciel (2)

Nauka (2)

Niebezpieczeństwo (3)

Niemiec (2)

Nieśmiertelność (1)

Niewola (9)

Noc (2)

Nuda (2)

O

Obcy (1)

Obraz świata (4)

Obyczaje (16)

Obywatel (1)

Odrodzenie (2)

Odwaga (2)

Ofiara (1)

Ogień (1)

Ojciec (5)

Ojczyzna (3)

Oko (1)

P

Pamięć (2)

Pan (2)

Panna młoda (1)

Państwo (8)

Patriota (1)

Piekło (1)

Pieniądz (2)

Piękno (2)

Piętno (3)

Pijaństwo (2)

Podróż (1)

Pogarda (3)

Pokusa (1)

Polak (13)

Polityka (12)

Polska (18)

Potwór (1)

Pozory (3)

Pozycja społeczna (11)

Praca (2)

Prawda (5)

Prawo (1)

Przekleństwo (1)

Przemiana (8)

Przemijanie (8)

Przemoc (13)

Przyjaźń (3)

Przywódca (2)

Ptak (1)

Pycha (1)

R

Religia (8)

Rewolucja (4)

Robotnik (2)

Rodzina (1)

Rosja (6)

Rosjanin (3)

Rozczarowanie (1)

Rozkosz (1)

Rozstanie (3)

Ruiny (1)

S

Samobójstwo (1)

Samotnik (1)

Samotność (2)

Sąd (2)

Sąsiad (1)

Seks (4)

Sen (3)

Siła (3)

Słowo (14)

Sługa (2)

Służalczość (1)

Spotkanie (1)

Sprawiedliwość (1)

Starość (14)

Strach (8)

Sumienie (3)

Syn (5)

Szczęście (2)

Szlachcic (3)

Sztuka (24)

Ś

Ślub (1)

Śmiech (2)

Śmierć (9)

Światło (1)

Święto (4)

T

Tchórzostwo (1)

Teatr (1)

Tęsknota (2)

Trucizna (1)

Trup (1)

Twórczość (8)

U

Ucieczka (3)

Uczeń (1)

Upadek (5)

Uroda (2)

Urzędnik (5)

W

Walka (1)

Warszawa (1)

Wesele (1)

Wiara (1)

Wiedza (6)

Więzienie (2)

Więzień (3)

Wina (5)

Wino (1)

Wiosna (6)

Wizja (2)

Władza (42)

Wojna (2)

Wolność (5)

Wróg (5)

Wspomnienia (13)

Wygnanie (1)

Wyrzuty sumienia (1)

Wzrok (2)

Z

Zabawa (2)

Zabobony (1)

Zagłada (1)

Zaświaty (1)

Zazdrość (4)

Zdrada (1)

Zdrowie (2)

Zło (2)

Zwątpienie (1)

Zwierzę (2)

Zwierzęta (1)

Zwycięstwo (1)

Ż

Żart (4)

Żołnierz (2)

Żona (1)

Żyd (4)

Autor: Jerzy Andrzejewski

Ur.
19 sierpnia 1909 w Warszawie
Zm.
19 kwietnia 1983 w Warszawie
Najważniejsze dzieła:
Popiół i diament (1948), Ciemności kryją ziemię (1957), Miazga (1979)

Prozaik, poseł na sejm PRL, opozycjonista, jeden z założycieli Komitetu Obrony Robotników. Przed wojną, za sprawą powieści Ład serca (1938), uważany za przedstawiciela literatury chrześcijańskiej. Po wojnie opublikował m. in. powieść Popiół i diament (1948), poruszającą temat antykomunistycznego podziemia, sfilmowaną przez Andrzeja Wajdę w roku 1958. Inne jego ważne dzieła to Bramy raju (1960), osadzone w czasach krucjaty dziecięcej studium kształtowania się ideologii, Idzie skacząc po górach (1963), gdzie główny bohater przejawia pewne cechy Pabla Picassa, wreszcie Miazga (1970) - skomplikowana, polifoniczna opowieść nawiązująca do Wesela Wyspiańskiego, łącząca cechy powieści z kluczem i powieści eksperymentalnej.

Jerzy Andrzejewski w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie