TPWL

Wolne Lektury potrzebują pomocy! Wesprzyj bezpłatną bibliotekę internetową i przeczytaj utwory napisane specjalnie dla Ciebie.

x

Spis treści

    I
  1. II
  2. III
  1. Czarownica: 1
  2. Czary: 1
  3. Kara: 1
  4. Religia: 1
  5. Ślub: 1
  6. Śmierć: 1

Adam MickiewiczRenegat[1](ballada turecka)

I

1

Co się niedawno stało w Iranie,

Opowiem światu całemu.

Na kaszemirskim[2] usiadł dywanie[3],

Basza[4] pośrodku haremu[5].

5

Pieją[6] Greczynki, pieją Czerkieski[7].

Pląsają branki Kirgisa[8];

U tych w źrenicach szafir niebieski,

U tamtych cienie Eblisa[9].

Basza nie widzi, Basza nie słucha,

10

Turban zawiesił nad okiem,

Drzemie i dymy ciągnąc z cybucha[10]

Okrył się wonnym obłokiem.

Wtem u wrót szczęścia hałas się wzmaga,

Rozstąpiły się sług rzędy.

15

Nieznaną brankę wiódł Kyzlar-Aga[11],

Skłonił się i rzekł: «Effendy[12]!

Którego jasność takiej jest mocy

Między gwiazdami dywanu,

Jak śród brylantów na szatach nocy

20

Ognisko Aldeboranu[13].

Racz ku mnie błysnąć, gwiazdo dywanu,

Bom dobrych nowin tłumaczem,

Oto służebny wiatr z Lechistanu[14]

Darzy cię nowym haraczem[15].

25

Padyszach nie ma takiej krzewiny

W sadzie rozkoszy w Stambule,

Ona jest rodem z zimnej krainy,

Którą wspominasz tak czule».

Tu gazę, co jej wdzięki przygasza,

30

Odsłonił — cały dwór klasnął[16];

Spojrzał raz na nią trzytulny[17] Basza,

Wypuścił cybuch i zasnął.

Chyli się na bok, turban mu spada,

Biegą[18] przebudzić — o dziwy!

35

Usta zsiniałe, twarz śmiercią blada,

Basza renegat nieżywy!

II

Czarownica, Czary, Kara«O dziwy, zgroza!» — wołają janczary[19]

I mędrce w prawie ćwiczeni —

Tę Nazaretkę[20] za okropne czary,

40

Zakopiem w stosie kamieni.

«Owóż to Hassan, ów renegat Basza,

Sroższy nad lwa i tygrysa,

Co go nie tknęła żadna dziewka nasza

Ni Dżurdżistanu[21] hurysa[22].

45

On, gdy Chanowi[23] na srebrny półmisek

Rzucił łeb księcia Iflaku[24],

Wdzięczny mu Chagan [25]dziesięć odalisek[26]

Z własnego przysłał orszaku.

Wszystkimi wzgardził! Teraz go zabija

50

Postać lękliwej gazeli;

Jako motyla lada modra żmija

Promieniem oczu zastrzeli.

Niechże tę żmiję Bej[27], na pastwę czerni[28],

Z warownej straży przywiedzie,

55

Już od godziny zebrali się wierni

I Kady[29] z miasta już jedzie».

Przyjechał Kady, zbierają kamienie,

Czekają — próżna nadzieja!

Bej nie przychodzi, odbite więzienie;

60

Ani dziewicy, ni Beja!…

III

Śmierć, Ślub, ReligiaWkrótce ojczyznę ujrzała branka[30],

Lecz wszędzie jej niemiło:

Nie widzi bowiem swego kochanka,

Z którym się wszystko skończyło.

65

Wszystko! i w swoich pamiątek kraju

Wkrótce z rozpaczy umarła;

A ciało martwe, według zwyczaju,

Dębowa trumna zawarła.

A gdy rodzina płacz swój rozwodzi

70

I ksiądz do modlitwy wzywa —

Nieznany Turczyn zziajany wchodzi

I tak się do nich odzywa:

«Basza zostawił w zgonie rozkazy,

Abym tę urnę wziął z sobą,

75

Gdy go śmiertelne okryją głazy,

Gdy go okryją żałobą.

Kazał, bym obszedł cały świat kołem,

Trafił do północnej ziemi

I niósł tę urnę z jego popiołem

80

Złączyć z prochami lubemi.

Znalazłem popiół! Ty, o kapłanie!

Wypełnij Baszy zlecenie.

Z urną swat wchodzi, przed tobą stanie,

Dziwne będzie ożenienie!

85

Zdejmij z tej martwej ręki pierścionek

I włóż jej pierścień Turczyna;

Ona małżonką, on jej małżonek,

Po śmierci się ślub zaczyna!»

Ksiądz odpowiedział: «Czyż te zamiary

90

Mam w groźnym wykonać musie?

Czyliż twój Basza był naszej wiary,

Czyliż on umarł w Chrystusie?»

Ksiądz mówił, ale na księdza głosy

Turczyn nic nie odpowiadał —

95

I tylko z czoła rozgarnął włosy

I milcząc, księdza twarz badał.

Ksiądz obrażony chciał zerwać śluby,

Chciał jej z palca zdjąć pierścienie;

Lecz próżne były jego rachuby:

100

Broniło dłoni ściśnienie.

Martwa dziewica ścisnęła rękę,

Pierścienia wydrzeć nie dała.

Na tem ja, bracie, kończę piosenkę,

I piosenka moja skonała.

Przypisy

[1]

renegat — odstępca; osoba, która zmieniła wiarę, narodowość, przekonania polityczne. [przypis edytorski]

[2]

kaszemirski — dziś: kaszmirski; nazwa od regionu Kaszmir, dziś podzielonego między Indie i Pakistan. [przypis edytorski]

[3]

dywan (z arab. diwan: rada, administracja, kancelaria) — tu: rada dostojników w krajach muzułmańskich. [przypis edytorski]

[4]

basza — właść. pasza; tytuł dostojników cywilnych i wojskowych w Imperium Osmańskim. [przypis edytorski]

[5]

harem — w tradycyjnym domu muzułmańskim odosobniona część domu przeznaczona dla kobiet (żon i nałożnic). [przypis edytorski]

[6]

piać — tu: śpiewać; w tekście forma 3.os.lm cz.ter.: pieją. [przypis edytorski]

[7]

Czerkieski — kobiety czerkieskie; Czerkiesi: w krajach Bliskiego Wschodu określenie potomków górali kaukaskich, którzy opuścili Kaukaz po podboju ros. w 2. poł. XIX w. [przypis edytorski]

[8]

branki Kirgisa — niewolnice kirgiskie; Kirgistan państwo w Azji Środkowej. [przypis edytorski]

[9]

Eblis — właśc. Iblis; w muzułmańskich wierzeniach: zły duch, szatan. [przypis edytorski]

[10]

cybuch — rurka w fajce, łącząca ustnik z główką. [przypis edytorski]

[11]

Kyzlar Aga — naczelnik haremu. [przypis edytorski]

[12]

Effendi — pan; tu w W.lp: panie. [przypis edytorski]

[13]

Aldeboran — właśc. Aldebaran: nazwa gwiazdy podwójnej, najjaśniejszej w konstelacji Byka. [przypis edytorski]

[14]

Lechistan — Polska. [przypis edytorski]

[15]

haracz — okup wojenny, kontrybucja. [przypis edytorski]

[16]

cały dwór klasnął — wyrażenie europejskie. W duchu wschodnim należałoby powiedzieć: „cały dwór włożył do ust otwartych milczenia palec podziwu”. [przypis autorski]

[17]

trzytulny — o trzech buńczukach; buńczuk to dawna tatarsko-turecka oznaka władzy w postaci drzewca zakończonego złotą kulą i zwisającymi spod niej pękami końskiego włosia, noszona przed sprawującym władzę. [przypis edytorski]

[18]

biegą — dziś forma 3. os. lm: biegną. [przypis edytorski]

[19]

janczar — żołnierz dawnej piechoty tureckiej. [przypis edytorski]

[20]

Nazaretka — tu: chrześcijanka; wyznawczyni nauk Jezusa z Nazaretu. [przypis edytorski]

[21]

Dżurdżistan — w jęz. arabskim dawne określenie Gruzji. [przypis edytorski]

[22]

hurysa — piękna kobieta. [przypis edytorski]

[23]

chan — tytuł panującego w niektórych krajach Wschodu; też: osoba, której przysługuje ten tytuł. [przypis edytorski]

[24]

IflakEflak; turecka nazwa Wołoszczyzny, historycznej krainy w płd. Rumunii. [przypis edytorski]

[25]

Chagan — właść. kagan; tytuł władcy u wielu ludów tureckojęzycznych; też: osoba, której przysługuje ten tytuł. [przypis edytorski]

[26]

odaliska — biała niewolnica w haremie sułtana tureckiego. [przypis edytorski]

[27]

bej — tytuł wyższych urzędników w dawnej Turcji np. oficerów; także osoba nosząca ten tytuł. [przypis edytorski]

[28]

czerń — tłum, gawiedź. [przypis edytorski]

[29]

Kady — właść. kadi; sędzia muzułmański. [przypis edytorski]

[30]

branka (daw.) — kobieta wzięta do niewoli. [przypis edytorski]

Close
Please wait...