— Chytry to naród, chytry! Aż strach, jaki chytry! — mawiał Tichon Iljicz i, zapominając o „Żydach...
Dziwny rosyjski typ jestem!
— Przecież i ja sam, zauważ, rosyjski jestem człowiek — wtrącił Tichon Iljicz...
Weźmy, na przykład, takich rosyjskich Niemców w mieście albo Żydów: wszyscy mają jakieś zainteresowania, wszyscy...
— Cóż to znowu za śmierć Żadowskiej? — zapytał Kuźma.
A Bałaszkin z wściekłością krzyknął:
— Zapomniałeś? To...
Boże miłościwy! Zabili Puszkina, zabili Lermontowa… Utopili Pisarewa… Powiesili Rylejewa… Poleżajewa zabrali w sołdaty… Szewczenkę...
— Ot, jak leżałem, prawie już zdychałem, to dużo o nim myślałem! Jedno tylko myślałem: że...
Najwięcej wypowiedzi na temat tego, czym jest naród i jakie są obowiązki jego członków znajdziemy zapewne w polskiej literaturze epoki romantyzmu, ponieważ w tym okresie pojęcie to było definiowane jako zakorzenione w świecie idei (w łonie Boga, planach Opatrzności). Często przeciwstawiano naród oficjalnej władzy i organizmowi państwa, przez co pojęcie to staje niekiedy w opozycji do renesansowej czy oświeceniowej koncepcji ojczyzny oraz powinności obywatelskich. W fantazmatyce związanej z ideą narodu wykorzystywano symbolikę krwi, ofiary, czy matki w jej relacji z dzieckiem. Romantyczna wizja Polski jako Chrystusa narodów sakralizowała ideę narodu, ale też politycyzowała religię.
