Wolne Lektury potrzebują pomocy...


Potrzebujemy Twojej pomocy!

Na stałe wspiera nas 375 czytelników i czytelniczek.

Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Tak, dorzucę się do Wolnych Lektur!
Tym razem nie pomogę, przechodzę prosto do biblioteki
Znajdź nas na YouTube

Audiobooki Wolnych Lektur znajdziesz na naszym kanale na YouTube.
Kliknij, by przejść do audiobooków.

x

Spis treści

    1. Obowiązek: 1
    2. Patriota: 1
    3. Poświęcenie: 1
    4. Rycerz: 1
    5. Siła: 1

    Kazimierz Przerwa-TetmajerZbroja Zawiszy[1]

    A kiedy się zabierała wyprawa krzyżowa,
    przyszedł Czarny Pan Zawisza[2] Sulimczyk[3] z Garbowa
    do płatnerza[4] sławetnego krakowskiego cechu[5],
    co w fartuchu stał i z młotem, arcymistrz od miechu;
    który witał go pokłonem, znał rycerza z twarzy,
    zaś Zawisza mu na ramię rękę sparł[6] i gwarzy[7]:
    «Słyszałeś to, bracie, o tym, że cny król Jagiełło[8]
    wbrew[9] rycerzom pod krzyżami[10] krwawe podjął dzieło;
    już poluje het po puszczach i zwierzynę bije,
    aby miało jeść co wojsko, gdy dźwigną kopije.
    A gdy z dala u cesarza rzymskiego na dworze,
    gdziem w estymie[11] był okrutnej i w srogim honorze,
    ObowiązekRycerzposłyszałem, że się Polska do boju porywa,
    wrazem[12] jechał, aby łańcuch nie był bez ogniwa.
    Uróbże mi, proszę, bracie, zbroję, jak się patrzy,
    nową zbroję na bój święty, od tego nie gładszy[13],
    jaki ze mną Aragonu król Jan[14] niegdy zwodził,
    a któregom wyparł z siodła, ledwom go ugodził[15].
    Ma być zbroja hartowana z grubej w plecach blachy,
    abym ciężki był na koniu, jak krakowskie gmachy;
    ma być zbroja szmelcowana[16], bym jak miesiąc lśnił się,
    by poznali, gdzie Zawisza i kędy[17] on bił się».
    Gdy powiedział tak, zaraz się mistrz zabrał do pracy,
    kazał sobie dać do miechów dwóch tęgich duchacy[18],
    by dmuchali wiatr na węgle, a sam miarę bierze,
    by Zawiszy postać zmierzyć. «Mierz, bracie, a szczerze[19]
    mówi rycerz — bom ci to ja nienawykły ciasno;
    lubię słyszeć brzęk zbroicy, gdy ją stalą głasną,
    i jest dla mnie to niemałą, płatnerzu, uciechą,
    gdy mi dźwięknie między zbroją a sercem, jak echo.
    Już też długo Krzyżak polskie pogranicze derbił[20],
    czas, by mu się na łbie twardym polski miecz wyszczerbił;
    wstanie Polska, jak lew z leży, i mocna i mściwa,
    więc mi kuj zbrój[21], aby łańcuch nie był bez ogniwa.
    Ma być zbroja hartowana z grubej w plecach blachy,
    abym ciężki był na koniu, jak krakowskie gmachy,
    Siłana ramiona kuj mi grubo, bym, gdy się zamierzę,
    taki ciężar miał u miecza, jak z kopalń mincerze[22];
    grubo kuj mi zbrój na uda i nagolenniki,
    bym parł konia, jak kra drzewo, kiedy runę w szyki,
    Poświęcenie, Patriotali[23] na piersiach kuj mi cienko, cienko, jak opłatek;
    niechaj będzie stal tak cienka, jak lilii[24] płatek,
    jako lilię kuj od przodku, bym też za ojczyznę,
    jeśli Niemiec to potrafi, wziął na piersiach bliznę».

    Przypisy

    [1]

    Zbroja Zawiszy — Tetmajer był zafascynowany postacią Zawiszy Czarnego, prócz tego wiersza napisał o nim również dramat. Fascynacji daje wyraz Wesele Stanisława Wyspiańskiego: postaci Poety, wzorowanej właśnie na Tetmajerze, ukazuje się widmo Zawiszy. [przypis edytorski]

    [2]

    Czarny Pan Zawisza — Zawisza Czarny z Garbowa (ok. 1370–1428), polski rycerz, przez pewien czas na służbie króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego. [przypis edytorski]

    [3]

    Sulimczyk — herbu Sulima. [przypis edytorski]

    [4]

    płatnerz — rzemieślnik wytwarzający zbroje płytowe. [przypis edytorski]

    [5]

    cech — samorządna organizacja rzemieślników, skupiająca przedstawicieli określonego zawodu. [przypis edytorski]

    [6]

    sparł — oparł. [przypis edytorski]

    [7]

    gwarzyć (daw.) — rozmawiać. [przypis edytorski]

    [8]

    król Jagiełło — Władysław II Jagiełło, (ok. 1362–1434), syn wlk. księcia Olgierda, wielki książę litewski, król Polski od małżeństwa z Jadwigą (1386). Dwukrotnie ochrzczony (przez matkę Juliannę w obrządku wschodnim i przez biskupów polskich przed ślubem w obrządku łacińskim), osobiście dowodził w bitwie pod Grunwaldem. [przypis edytorski]

    [9]

    wbrew — przeciw. [przypis edytorski]

    [10]

    rycerze pod krzyżami — Krzyżacy, pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Zgromadzenie założone w czasie krucjat (ok. 1191), po upadku Królestwa Jerozolimskiego usiłowało stworzyć sobie państwo w Europie na ziemiach pogańskich Prusów i na terenie Litwy. [przypis edytorski]

    [11]

    estyma — poważanie. [przypis edytorski]

    [12]

    wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

    [13]

    gładki (daw.) — piękny. [przypis edytorski]

    [14]

    Aragonu król Jan — właśc. książę Jan Aragoński. [przypis edytorski]

    [15]

    a któregom wyparł z siodła, ledwom go ugodził — informacja o zwycięstwie Zawiszy z Janem, księciem Aragonii, jest autentyczna, jednak w rzeczywistości nastąpiło ono w 1415, więc już po wojnie polsko-krzyżackiej. [przypis edytorski]

    [16]

    szmelcowany — szmelcowanie to metoda konserwacji metalu, polega na kilkakrotnym pokryciu go olejem jadalnym i każdorazowo wypaleniu. Powstaje wówczas twarda, szklista powłoka. [przypis edytorski]

    [17]

    kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

    [18]

    duchac, właśc. duchacz — pomocnik rzemieślnika obsługujący miechy kowalskie. [przypis edytorski]

    [19]

    szczerze — tu: obficie, nie oszczędnie. [przypis edytorski]

    [20]

    derbić (gw.) — gnębić, nękać. [przypis edytorski]

    [21]

    zbrój — zbroję. [przypis edytorski]

    [22]

    mincerz (daw.) — rzemieślnik pracujący w mennicy. [przypis edytorski]

    [23]

    li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

    [24]

    lilii — czytamy trzysylabowo: liliji. [przypis edytorski]

    Close
    Please wait...