Spis treści

    1. Obowiązek: 1
    2. Patriota: 1
    3. Poświęcenie: 1
    4. Rycerz: 1
    5. Siła: 1

    Kazimierz Przerwa-TetmajerZbroja Zawiszy[1]

    1

    A kiedy się zabierała wyprawa krzyżowa,

    przyszedł Czarny Pan Zawisza[2] Sulimczyk[3] z Garbowa

    do płatnerza[4] sławetnego krakowskiego cechu[5],

    co w fartuchu stał i z młotem, arcymistrz od miechu;

    5

    który witał go pokłonem, znał rycerza z twarzy,

    zaś Zawisza mu na ramię rękę sparł[6] i gwarzy[7]:

    «Słyszałeś to, bracie, o tym, że cny król Jagiełło[8]

    wbrew[9] rycerzom pod krzyżami[10] krwawe podjął dzieło;

    już poluje het po puszczach i zwierzynę bije,

    10

    aby miało jeść co wojsko, gdy dźwigną kopije.

    A gdy z dala u cesarza rzymskiego na dworze,

    gdziem w estymie[11] był okrutnej i w srogim honorze,

    ObowiązekRycerzposłyszałem, że się Polska do boju porywa,

    wrazem[12] jechał, aby łańcuch nie był bez ogniwa.

    15

    Uróbże mi, proszę, bracie, zbroję, jak się patrzy,

    nową zbroję na bój święty, od tego nie gładszy[13],

    jaki ze mną Aragonu król Jan[14] niegdy zwodził,

    a któregom wyparł z siodła, ledwom go ugodził[15].

    Ma być zbroja hartowana z grubej w plecach blachy,

    20

    abym ciężki był na koniu, jak krakowskie gmachy;

    ma być zbroja szmelcowana[16], bym jak miesiąc lśnił się,

    by poznali, gdzie Zawisza i kędy[17] on bił się».

    Gdy powiedział tak, zaraz się mistrz zabrał do pracy,

    kazał sobie dać do miechów dwóch tęgich duchacy[18],

    25

    by dmuchali wiatr na węgle, a sam miarę bierze,

    by Zawiszy postać zmierzyć. «Mierz, bracie, a szczerze[19]

    mówi rycerz — bom ci to ja nienawykły ciasno;

    lubię słyszeć brzęk zbroicy, gdy ją stalą głasną,

    i jest dla mnie to niemałą, płatnerzu, uciechą,

    30

    gdy mi dźwięknie między zbroją a sercem, jak echo.

    Już też długo Krzyżak polskie pogranicze derbił[20],

    czas, by mu się na łbie twardym polski miecz wyszczerbił;

    wstanie Polska, jak lew z leży, i mocna i mściwa,

    więc mi kuj zbrój[21], aby łańcuch nie był bez ogniwa.

    35

    Ma być zbroja hartowana z grubej w plecach blachy,

    abym ciężki był na koniu, jak krakowskie gmachy,

    Siłana ramiona kuj mi grubo, bym, gdy się zamierzę,

    taki ciężar miał u miecza, jak z kopalń mincerze[22];

    grubo kuj mi zbrój na uda i nagolenniki,

    40

    bym parł konia, jak kra drzewo, kiedy runę w szyki,

    Poświęcenie, Patriotali[23] na piersiach kuj mi cienko, cienko, jak opłatek;

    niechaj będzie stal tak cienka, jak lilii[24] płatek,

    jako lilię kuj od przodku, bym też za ojczyznę,

    jeśli Niemiec to potrafi, wziął na piersiach bliznę».

    Przypisy

    [1]

    Zbroja Zawiszy — Tetmajer był zafascynowany postacią Zawiszy Czarnego, prócz tego wiersza napisał o nim również dramat. Fascynacji daje wyraz Wesele Stanisława Wyspiańskiego: postaci Poety, wzorowanej właśnie na Tetmajerze, ukazuje się widmo Zawiszy.

    [2]

    Czarny Pan Zawisza — Zawisza Czarny z Garbowa (ok. 1370–1428), polski rycerz, przez pewien czas na służbie króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego.

    [3]

    Sulimczyk — herbu Sulima.

    [4]

    płatnerz — rzemieślnik wytwarzający zbroje płytowe.

    [5]

    cech — samorządna organizacja rzemieślników, skupiająca przedstawicieli określonego zawodu.

    [6]

    sparł — oparł.

    [7]

    gwarzyć (daw.) — rozmawiać.

    [8]

    król Jagiełło — Władysław II Jagiełło, (ok. 1362–1434), syn wlk. księcia Olgierda, wielki książę litewski, król Polski od małżeństwa z Jadwigą (1386). Dwukrotnie ochrzczony (przez matkę Juliannę w obrządku wschodnim i przez biskupów polskich przed ślubem w obrządku łacińskim), osobiście dowodził w bitwie pod Grunwaldem.

    [9]

    wbrew — przeciw.

    [10]

    rycerze pod krzyżami — Krzyżacy, pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Zgromadzenie założone w czasie krucjat (ok. 1191), po upadku Królestwa Jerozolimskiego usiłowało stworzyć sobie państwo w Europie na ziemiach pogańskich Prusów i na terenie Litwy.

    [11]

    estyma — poważanie.

    [12]

    wraz (daw.) — zaraz.

    [13]

    gładki (daw.) — piękny.

    [14]

    Aragonu król Jan — właśc. książę Jan Aragoński.

    [15]

    a któregom wyparł z siodła, ledwom go ugodził — informacja o zwycięstwie Zawiszy z Janem, księciem Aragonii, jest autentyczna, jednak w rzeczywistości nastąpiło ono w 1415, więc już po wojnie polsko-krzyżackiej.

    [16]

    szmelcowany — szmelcowanie to metoda konserwacji metalu, polega na kilkakrotnym pokryciu go olejem jadalnym i każdorazowo wypaleniu. Powstaje wówczas twarda, szklista powłoka.

    [17]

    kędy (daw.) — gdzie.

    [18]

    duchac, właśc. duchacz — pomocnik rzemieślnika obsługujący miechy kowalskie.

    [19]

    szczerze — tu: obficie, nie oszczędnie.

    [20]

    derbić (gw.) — gnębić, nękać.

    [21]

    zbrój — zbroję.

    [22]

    mincerz (daw.) — rzemieślnik pracujący w mennicy.

    [23]

    li (daw.) — tylko.

    [24]

    lilii — czytamy trzysylabowo: liliji.

    Zamknij
    Proszę czekać…