Wolne Lektury potrzebują pomocy...

Dzieciaki korzystające z Wolnych Lektur potrzebują Twojej pomocy!
Na stałe wspiera nas jedynie 432 osób.

Aby działać, potrzebujemy 1000 regularnych darczyńców. Dorzucisz się?

Wybierz kwotę wsparcia
Tym razem nie pomogę
Dołącz

Dzisiaj aż 15 770 dzieciaków dzięki wsparciu osób takich jak Ty znajdzie darmowe książki na Wolnych Lekturach — dołącz do Przyjaciół Wolnych Lektur i zapewnij darmowy dostęp do książek milionom uczennic i uczniów dzisiaj i każdego dnia [kliknij, by dowiedzieć się więcej]

x

6437 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Autor: Friedrich Nietzsche

  • Friedrich Nietzsche X
  1. Cover
    tłum. Stanisław Wyrzykowski
    Epoka: Modernizm Rodzaj: Epika Gatunek: Aforyzm

    Zmierzch bożyszcz Friedricha Nietzschego (powst. w 1888, wyd. 1889 pt. Götzen-Dämmerung, oder, Wie man mit dem Hammer philosophiert), stanowi dzieło różnorodne, podsumowujące i zarazem wprowadzające w różne wątki nietzscheanizmu oraz w charakterystyczny styl tego filozofowania.

    „I oto wracam znów do miejsca, z którego wyszedłem ongi — Narodziny tragedii były mym pierwszym przemianowaniem wszech wartości: i oto staję znów na ziemi, która jest kolebką mych dążeń, mej mocy twórczej — ja, filozofa Dionizosa ostatni uczeń — ja, wiekuistego powrotu nauczyciel…” — deklaruje autor w części zatytułowanej Co zawdzięczam starożytnym?.

    Tytuł stanowi nawiązanie do dramatu muzycznego Richarda Wagnera Zmierzch bogów (niem. Götterdämmerung) zamykającego cykl Pierścień Nibelunga i kończącego się sceną pożaru Walhalli, siedziby bogów. Rzeczywiście — i Nietzsche nie oszczędza świętości. W poszczególnych częściach znajduje się np. krytyka postaci i zjawisk współczesnej kultury (np. część Niewczesne dywagacje powinna mieć — lecz nie ma — podtytuł „dla każdego coś przykrego”), wyjaśnienie powodów krytycznego stosunku do Sokratesa i Platona, Kanta i Schopenhauera, a wreszcie chrześcijaństwa. Znajdziemy tu także analizę własnego stylu pisarskiego, stosunku do kultury starożytnej czy wyjaśnienie wniesionych do estetyki pary przeciwstawnych pojęć: apolliński i dionizyjski na określenie różnych rodzajów upojenia, a zarazem różnych sposobów kształtowania kultury.

  2. Przemyślenia skupione w krótkich, aforystycznych wypowiedziach w „Wędrowcu” Nietzschego dotyczą przede wszystkim pojęć z zakresu etyki (takich jak wolna wola, sumienie, wina, kara), a także m.in. drogi filozofa ku poznaniu, ku samemu sobie, relacji między mistrzem a uczniem, różnic między sztuką i filozofią, muzyki, krytyki języka oraz teorii poznania, pochwały demokracji i kosmopolityzmu oraz krytyki kultury niemieckiej.

    Opublikowany w 1886 r. tom składa się z dwóch części: „Zdania i myśli różne” oraz „Wędrowiec i jego cień”. W poprzedzającym całość wstępie autorskim Nietzsche wskazuje, że publikacja stanowi myślową kontynuację — niekiedy poprzez zaprzeczenie — pierwszego dzieła filozofa, mianowicie „Narodzin tragedii z ducha muzyki” (1872; znanego też jako „Narodziny tragedii, czyli Grecy i pesymizm”), i właściwie drugą część „książki dla duchów wolnych”, czyli „Ludzkiego, arcyludzkiego” (1878–1880). Podobnie też do tej ostatniej przyjęła kształt zbioru pogrupowanych tematycznie aforyzmów, sentencji operujących paradoksem i dowcipem krótkich refleksji. W „Wędrowcu” Nietzsche podejmuje obronę przyjętej przez siebie formy wypowiedzi, przedstawiając ją jako dojrzały owoc długich przemyśleń; podaje też swych wielkich poprzedników: Montaigne'a, La Rochefoucauld'a, Labruyère'a, Fontenelle'a, Vauvenargues'a oraz Chamforta.

  3. Ryszard Wagner w Bayeruth to stosunkowo wczesny (1876) esej Fryderyka Nietzschego.

    Jest to napisana poetyckim, pełnym patosu językiem opowieść o rozwoju twórczej osobowości Ryszarda Wagnera. Jest to nie tylko pochwała muzyki samej w sobie, ale także jej wpływu na społeczeństwo. Kulminację tekstu stanowi stwierdzenie, że Wagner to sztuka dla przyszłego ludu, wybiegająca w proroczym rozumieniu świata poza teraźniejszość.

Wybrane utwory

Motywy i tematy

A

Aktor (2)

Alkohol (3)

Ambicja (5)

Anioł (2)

Antysemityzm (2)

Arkadia (1)

Artysta (55)

B

Bezpieczeństwo (1)

Bieda (13)

Błazen (6)

Błądzenie (27)

Błogosławieństwo (4)

Błoto (4)

Bogactwo (17)

Bohater (4)

Bohaterstwo (12)

Bóg (69)

Brud (11)

Bunt (6)

Buntownik (2)

Burza (2)

C

Chciwość (1)

Chleb (3)

Chłop (1)

Choroba (37)

Chrystus (6)

Ciało (33)

Ciemność (9)

Cień (13)

Cierpienie (51)

Cisza (9)

Cnota (64)

Cud (2)

Czarownica (1)

Czary (3)

Czas (31)

Czyn (39)

D

Dar (23)

Deszcz (2)

Diabeł (12)

Dobro (72)

Dojrzałość (3)

Dom (6)

Dorosłość (9)

Doskonałość (3)

Droga (20)

Drzewo (14)

Duch (13)

Duma (21)

Dusza (61)

Dworzanin (1)

Dzieciństwo (5)

Dziecko (27)

Dziedzictwo (23)

Dźwięk (8)

E

Egoizm (10)

Erotyzm (3)

F

Fałsz (25)

Filozof (197)

Flirt (1)

G

Głód (7)

Głupiec (2)

Głupota (5)

Gniew (11)

Gospodarz (5)

Gość (5)

Góra (7)

Góry (10)

Gra (1)

Grób (1)

Grzech (17)

Grzeczność (9)

Gwiazda (2)

H

Handel (9)

Hańba (2)

Historia (50)

Honor (2)

I

Idea (2)

Idealista (25)

Imię (3)

Interes (5)

Ironia (1)

J

Jabłko (1)

Jedzenie (20)

Jesień (3)

Język (1)

K

Kaleka (2)

Kapłan (7)

Kara (22)

Karczma (1)

Kat (1)

Katastrofa (2)

Klejnot (2)

Klęska (2)

Kłamstwo (21)

Kobieta (33)

Kobieta demoniczna (1)

Kochanek (2)

Kondycja ludzka (193)

Konflikt (2)

Konflikt wewnętrzny (2)

Koniec świata (4)

Korzyść (16)

Kot (2)

Kradzież (5)

Krew (6)

Król (5)

Krzyk (1)

Krzywda (9)

Ksiądz (6)

Książka (34)

Księżyc (4)

Kuszenie (2)

Kwiaty (1)

L

Lato (3)

Lekarz (9)

Lenistwo (4)

List (1)

Literat (39)

Los (11)

Lot (7)

Lud (21)

Lustro (3)

Ł

Łzy (2)

M

Małpa (1)

Małżeństwo (8)

Marzenie (3)

Maska (7)

Maszyna (5)

Matka (5)

Matka Boska (1)

Mądrość (35)

Melancholia (7)

Mędrzec (30)

Mężczyzna (17)

Miasto (7)

Milczenie (19)

Miłosierdzie (12)

Miłość (63)

Miłość spełniona (1)

Mizoginia (10)

Młodość (19)

Moda (3)

Modlitwa (4)

Morderstwo (6)

Morze (11)

Motyl (2)

Mucha (4)

Muzyka (26)

N

Nacjonalizm (1)

Nadzieja (5)

Narkotyki (4)

Narodziny (1)

Naród (19)

Natura (29)

Nauczyciel (38)

Nauczycielka (1)

Nauka (53)

Niebezpieczeństwo (29)

Niebo (11)

Niedoskonałość (1)

Niemiec (16)

Nienawiść (12)

Nieśmiertelność (6)

Niewola (14)

Niewolnik (1)

Noc (4)

Nuda (10)

O

Obcy (5)

Obłok (3)

Obowiązek (7)

Obraz świata (94)

Obrzędy (4)

Obyczaje (28)

Obywatel (3)

Odrodzenie (9)

Odwaga (15)

Odyseusz (1)

Ofiara (12)

Ogień (6)

Ogród (3)

Ojciec (3)

Ojczyzna (2)

Oko (17)

Okręt (3)

Okrucieństwo (8)

Otchłań (5)

Owoc (2)

P

Pająk (3)

Pamięć (6)

Pan (11)

Państwo (24)

Patriota (1)

Piekło (3)

Pielgrzym (3)

Pieniądz (7)

Pies (9)

Piękno (36)

Piętno (1)

Pijaństwo (1)

Piorun (6)

Plotka (3)

Pobożność (11)

Pochlebstwo (9)

Podróż (7)

Poeta (27)

Poezja (5)

Pogarda (22)

Pogrzeb (1)

Pojedynek (2)

Pokora (8)

Pokój (1)

Pokusa (2)

Polityka (39)

Polowanie (1)

Poród (1)

Portret (3)

Postęp (1)

Poświęcenie (12)

Potwór (9)

Pozory (11)

Pozycja społeczna (17)

Pożądanie (10)

Praca (27)

Prawda (68)

Prawo (26)

Proroctwo (1)

Prorok (3)

Próżność (22)

Przebranie (1)

Przekleństwo (2)

Przemiana (42)

Przemijanie (7)

Przemoc (6)

Przestrzeń (8)

Przyjaciel (6)

Przyjaźń (20)

Przysięga (2)

Przywódca (13)

Ptak (12)

Pustynia (7)

Pycha (7)

R

Radość (35)

Realista (6)

Religia (86)

Rewolucja (12)

Robak (8)

Robotnik (4)

Rodzina (3)

Rolnictwo (1)

Rosja (1)

Rośliny (2)

Rozczarowanie (8)

Rozkosz (23)

Rozpacz (2)

Rozstanie (5)

Rozum (44)

Ruiny (3)

Rycerz (2)

Rzeka (7)

S

Samobójstwo (6)

Samolubstwo (7)

Samotnik (33)

Samotność (17)

Sąd (8)

Sąd Ostateczny (1)

Sąsiad (6)

Seks (1)

Sen (24)

Serce (15)

Sędzia (6)

Siła (54)

Skąpiec (4)

Sława (16)

Słońce (13)

Słowo (94)

Sługa (9)

Służalczość (4)

Smutek (6)

Sobowtór (1)

Społeczeństwo (1)

Sport (2)

Spotkanie (2)

Sprawiedliwość (28)

Starość (19)

Strach (16)

Strój (11)

Stworzenie (6)

Sumienie (24)

Syn (2)

Szaleniec (7)

Szaleństwo (17)

Szatan (3)

Szczęście (41)

Szkoła (14)

Szlachcic (7)

Sztuka (87)

Ś

Śmiech (35)

Śmierć (37)

Śmierć bohaterska (1)

Śpiew (5)

Światło (20)

Świątynia (1)

Święto (3)

Święty (9)

Świt (4)

T

Tajemnica (5)

Taniec (20)

Tchórzostwo (11)

Teatr (8)

Tęsknota (5)

Theatrum mundi (2)

Tłm (1)

Tłum (22)

Trucizna (8)

Trup (6)

Twierdza (1)

Twórczość (35)

U

Ucieczka (8)

Uczeń (21)

Uczta (3)

Uczucie (2)

Umiarkowanie (27)

Upadek (15)

Upiór (5)

Uroda (7)

Urzędnik (3)

V

Vanitas (2)

W

Walka (34)

Walka klas (1)

Wampir (2)

Wąż (11)

Wiara (33)

Wiatr (10)

Wieczność (3)

Wieczór (7)

Wiedza (91)

Wierność (4)

Więzienie (5)

Więzień (1)

Wina (22)

Wino (4)

Wiosna (2)

Wizja (7)

Władza (49)

Własność (3)

Woda (8)

Wojna (8)

Wolność (53)

Wróg (33)

Wspomnienia (4)

Współczucie (20)

Wstyd (1)

Wygnanie (1)

Wyobraźnia (1)

Wyrzuty sumienia (3)

Wzrok (10)

Z

Zabawa (4)

Zabobony (1)

Zapach (3)

Zaświaty (15)

Zazdrość (11)

Zbawienie (1)

Zbrodnia (9)

Zbrodniarz (14)

Zdrada (2)

Zdrowie (14)

Zemsta (19)

Ziarno (5)

Ziemia (10)

Zima (7)

Zło (55)

Złodziej (1)

Zmartwychwstanie (1)

Zmęczenie (4)

Zmysły (1)

Zwątpienie (6)

Zwierzę (18)

Zwierzęta (14)

Zwycięstwo (12)

Ż

Żałoba (1)

Żart (6)

Żebrak (8)

Żołnierz (6)

Żona (2)

Życie jako wędrówka (5)

Życie snem (3)

Żyd (1)

Żywioły (1)

Autor: Friedrich Nietzsche

Ur.
15 października 1844 w Röcken
Zm.
25 sierpnia 1900 w Weimarze
Najważniejsze dzieła:
Narodziny tragedii czyli hellenizm i pesymizm, Tako rzecze Zaratustra, Ludzkie, arcyludzkie, Poza dobrem i złem, Zmierzch bożyszcz, Antychryst, Ecce Homo, Wola mocy.

Filozof, filolog klasyczny, pisarz. W latach szkolnych z zamiłowaniem oddawał się poznawaniu niemieckiej muzyki klasycznej od Bacha i Mozarta po Beethovena oraz poezji romantycznej (szczególnie wielkie wrażenie zrobiły na nim utwory nowo odkrytego Hölderlina). Studiował filologię klasyczną, teologię, historię Kościoła i historię na uniwersytecie w Bonn (1864-1865) i w Lipsku (od 1865). Jako filolog klasyczny zyskał wielkie uznanie, wśród jego pierwszych publikacji znalazły się m. in. komentarze do Arystotelesa; w 1869 roku został profesorem nadzwyczajnym w katedrze filologii klasycznej uniwersytetu w Bazylei. Początkowa popularność w środowisku uczelni przygasła po krytycznym przyjęciu koncepcji dionizyjskości i apollińskości wyłożonej w Narodzinach tragedii (1872). Jeszcze przed podjęciem pracy akademickiej Nietzsche odbył obowiązkową służbę wojskową. Wkrótce potem wymówił obywatelstwo pruskie i od 1869 roku pozostawał „bezpaństwowcem”. Bardzo istotny wpływ na myśl Nietzschego miało zetknięcie się z filozofią Artura Schopenhauera oraz muzyką Ryszarda Wagnera, z którym blisko przyjaźnił się na początku lat 70 XIX wieku (później doszło do rozluźnienia stosunków ze względów światopoglądowych; komentarzem do istoty tego rozdźwięku jest napisana przez filozofa w 1888 r. rozprawa Nietzsche kontra Wagner). Charakterystyczne w stylu pisarskim Nietzschego jest pisanie aforyzmami (począwszy do dzieła Ludzkie, arcyludzkie z 1878 r.). Po części wynikało to z choroby, na którą cierpiał od lat młodzieńczych, a która objawiała się niezwykle silnymi, wielodniowymi atakami migreny, po części jednak był to świadomy wybór formy literackiej: „Kto krwią i w przypowieściach pisze, nie chce, by go czytano, żąda, by się go na pamięć uczono” - pisał w najbardziej znanym ze swych tekstów, Tako rzecze Zaratustra (1883-1885). Choroba zmusiła go do zrezygnowania z pracy uniwersyteckiej w 1879 roku. Od tego czasu wiele podróżował, po Włoszech, Niemczech i Szwajcarii, gdzie przebywał najchętniej. Na przełomie 1888 i 1889 roku nasilenie choroby doprowadziło do obłędu; Nietzsche trafił na rok do kliniki psychiatrycznej, najpierw w Bazylei, a następnie w Jenie. W 1890 matka zabrała go w rodzinne strony, do Naumburga; ostatnie trzy lata życia spędził samotnie w Weimarze. Został pochowany w Röcken, obok swego ojca, pastora luterańskiego. Ostatnim dziełem Nietzschego jest autobiograficzna książka Ecce Homo (1888); pośmiertnie została wydana jeszcze z notatek Wola mocy.

Friedrich Nietzsche w Wikipedii
Zamknij

* Ładowanie