Przypisy

zgromadzenie świąteczne — „Uświęć [czyli odróżnij] Sukot (święto Szałasów) poprzez godny strój i modlitwę, a i w pozostałe święta [słowa te odnoszą się do uświęcania dnia] poprzez jedzenie, picie, świąteczne szaty i właściwe modlitwy”, Raszi do 23:35 [1]. [przypis tradycyjny]

zgrzeszył niebacznie przeciw świętościom Wiekuistego — „Czerpiąc korzyść z czegoś, co było własnością Świątyni”, Raszbam do 5:15 [1].

Raszbam: skrót od rabi Szmuel ben Meir (1085–1158), żył w Troyes we Francji, ważny komentator Talmudu, wnuk Rasziego.

[przypis tradycyjny]

ziemi opływającej mlekiem i miodem — „Mleko pochodzące od kóz, a miód to syrop wypływający z daktyli i fig”, Raszi do 13:5. [przypis tradycyjny]

złamiesz mu kark — „Kark łamano siekierą, [uderzając zwierzę] od tyłu, tak by zabić. Ponieważ człowiek ten pozbawił kohena (kapłana) majątku [nie dając mu jagnięcia], musiał sam ponieść stratę finansową”, Raszi do 13:13. [przypis tradycyjny]

złamiesz mu kark — „Łamano mu kark siekierą, ponieważ [właściciel osła] pozbawił kohena dochodu, sam musiał ponieść stratę finansową”, Raszi do 32:20 [3]. [przypis tradycyjny]

złamię wyniosłość mocy waszej — Raszi uczy, że jest to odniesienie do zburzenia Świątyni Jerozolimskiej, zob. Raszi do 26:19 [1]. [przypis tradycyjny]

złorzeczył syn owej kobiety Israelskiej imieniu Boga i bluźnił — „Zbluźnił wypowiadając Czteroliterowe Imię Boga, to Imię, które usłyszał na Synaju”, Raszi do 24:11 [1]. [przypis tradycyjny]

złota, z błękitu, i purpury, i karmazynu, i z bisioru kręconego — Raszi wyjaśnia, że przekuwali złoto na cienkie płatki i wycinali z nich nici, następnie przędli je, łącząc jedną złotą nić z 6 nitkami błękitnej wełny i jedną złotą nić z 6 nitkami purpurowej wełny, podobnie z karmazynową wełną i podobnie z lnianym bisiorem. Każdy rodzaj był spleciony sześciokrotnie i przy każdym była złota nić, po czym splatano je wszystkie w jedną nić złożoną dwudziestoośmio-krotnie, zob. Raszi do 28:6 [2]. [przypis tradycyjny]

złoto, srebro, i miedź — „Wszystko to przyniesiono dobrowolnie, każdy wedle tego, jak mu dyktowało serce, oprócz srebra, które przynoszono w tej samej ilości: po pół szekla każdy, ale w całym opisie prac nad Przybytkiem nie znajdujemy wzmianki, by było potrzebne więcej srebra, […] nadwyżkę srebra, przyniesionego dobrowolnie przeznaczono na święte naczynia [Przybytku]”, Raszi do 25:3 [1]. [przypis tradycyjny]

złożysz we dwoje tkaninę szóstą z przedniej strony namiotu — „Połowa szerokości [szóstej tkaniny] była złożona w pół i zwisała ponad kotarą od strony wschodniej nad wejściem, na podobieństwo skromnej panny młodej z twarzą okrytą welonem”, Raszi do 26:9 [2]. [przypis tradycyjny]

znachorów — hebr. יִדְּעֹנִי (jidoni): guślarz, zaklinacz. „Zaklinacz to ktoś, kto wkłada sobie kość zwierzęcia […] w usta a kość [wydaje się] przemawiać”, Raszi do 19:31 [1]. [przypis tradycyjny]

znajdującym się z nimi wśród nieczystości ich — hebr. הַשֹּׁכֵן (haszochen): mieszkający, przebywający, przywołuje skojarzenie ze słowem Szechina [Boska obecność], co Raszi objaśnia: „pomimo tego, że byli rytualnie nieczyści, Szechina była pomiędzy nimi”, Raszi do 16:16 [4]. [przypis tradycyjny]

znajduje się w mocy jego — „Świadkowie widzieli, że kogoś porywa i sprzedaje, ale [ofiara] została znaleziona w rękach [porywacza] zanim jeszcze zdołał ją sprzedać”, Raszi do 21:16. [przypis tradycyjny]

znak — hebr. מוֹפֵת (mofet): cudowny znak, cud który ma służyć jako dowód mocy Boga; por. Raszi do 7:9. [przypis tradycyjny]

znak przypomnienia — „Czyli komec”, Raszi do 2:9 [1]. [przypis tradycyjny]

znak — Tora nie wyjaśnia, o jaki znak chodzi. Midrasz uczy, że Bóg wyrył mu na czole jedną z liter Swojego Imienia. Jako że na ziemi nie było jeszcze wielu ludzi, Kain bał się, że zabije go jakieś dzikie zwierzę, Bóg przywrócił więc zwierzętom lęk przed Kainem, zob. Raszi do 4:15. Inne wyjaśnienia: tym znakiem był róg, zob. Ibn Ezra do 4:15. [przypis tradycyjny]

zniesławionej — hebr. חֲלָלָה (chalala): dosł. sprofanowana, zeświecczona, Raszi uczy: to kobieta urodzona w wyniku związku, który jest zakazany kohenom, choć nie innym Żydom. Kobieta traciła także prawo do poślubienia kohena gdy wcześniej była żoną w małżeństwie zakazanym dla kohenów, zob. Raszi do 21:7 [2]. [przypis tradycyjny]

znieważy — hebr. מְחַלְלֶיהָ (mechaleleha) od słowa חוֹל (chol): rzecz powszednia, piasek. „Ten kto traktuje [Szabat] jak dzień powszedni, mimo jego świętości”, Raszi do 31:14 [3]. [przypis tradycyjny]

zostaw Mnie — „Nie ma tu jeszcze nic o tym, by [Mojżesz] modlił się za nich, a [Bóg już] mówi: »zostaw Mnie«? Ale [powiedział tak], aby otworzyć mu możliwość [działania], wskazując, że cała sprawa zależy od [Mojżesza], że jeśli będzie się modlił za nich, to [Bóg] ich nie zgładzi”, zob. Raszi do 32:10 [1]. [przypis tradycyjny]

zostawi je tam — „To uczy, że [te lniane szaty] wymagały schowania i nie można było już ich użyć w żaden następny Jom Kipur”, Raszi do 16:23 [3]. [przypis tradycyjny]

zrobią arkę — rodzaj skrzyni bez nóżek, zob. Raszi do 25:10 [1]. [przypis tradycyjny]

zrobił Becalel — „Ponieważ [Becalel] włożył całą duszę w tę pracę, bardziej niż inni mistrzowie, dlatego [dzieło to] powiązane zostało z jego imieniem”, Raszi do 37:1 [1]. [przypis tradycyjny]

zrobisz pokrowiec na namiot — Raszi komentuje, że istnieją co do tego dwie opinie: według rabiego Nechemii nad dachem ze skór kozich wykonano jeszcze jedno pokrycie ze skór baranich barwionych na czerwono, a powyżej niego przykrycie ze skór techaszim (tu: borsuczych) i okrywały one wyłącznie sam dach, ale nie boki Przybytku, a rabi Jehuda utrzymuje, że było to jedno okrycie, w połowie z barwionych skór baranich, a w połowie ze skór zwierząt zwanych techaszim, zob. Raszi do 26:14 [1]. [przypis tradycyjny]

zstąpił Wiekuisty na górę Synaj — „Można by pomyśleć, że [Bóg] rzeczywiście zstąpił na górę, ale dalej werset mówi: „z nieba przemawiał do was” (por. Wj 20:19), to uczy że [Bóg] pochylił górne i dolne niebiosa i rozpostarł je na górze jak posłanie na łożu, a tron chwały Bożej zstąpił na nie”, Raszi do 19:20. [przypis tradycyjny]

zważ, że ludem Twoim naród ten! — „[Dlatego] wybierz to, co dla nich najlepsze”, Chizkuni do 33:13 [3]. [przypis tradycyjny]

zwężysz ją wzwyż — tworząc rodzaj spadzistego zadaszenia, zob. Raszi do 6:16. [przypis tradycyjny]

zwierzęta dzikie i pozbawią was dzieci — „To oznacza uśmiercenie dzieci”, Ibn Ezra do 26:22 [2]. [przypis tradycyjny]

zwrócę wszystkich wrogów twoich grzbietem do ciebie — „Będą uciekali przed tobą, odwróceni plecami do ciebie”, Raszi do 23:27 [2]. [przypis tradycyjny]

zwróci, i piątą część nadto dołoży — Raszi uczy: do skarbca świątynnego oddawał wartość samego przedmiotu i jeszcze dodatkowo jedną piątą tej sumy, zob. Raszi do 5:16 [1]. [przypis tradycyjny]

ż do roku jubileuszowego niechaj służy u ciebie — „Jeśli rok jubileuszowy zdarzy się przed upływem sześciu lat [jego pracy], to rok ten go wyzwala”, Raszi do 25:40 [2]. [przypis tradycyjny]

Żaden z potomstwa Aharona kapłana, który by ułomnym był — te słowa „włączają wszystkie pozostałe defekty cielesne”, Raszi do 21:21 [1]. [przypis tradycyjny]

Żadnego zakwaszonego — Raszi wskazuje, że zakazana jest nawet najmniejsza domieszka produktów z zakwaszonej mąki, zob. Raszi do 12:20. [przypis tradycyjny]

Żadnej roboty nie wykonywajcie — Raszi komentuje: jest to powtórzone, aby pouczyć, że ten, kto pracuje w Jom Kipur łamie liczne zakazy i praca w noc tego święta zakazana jest tak samo jak w dzień Jom Kipur, zob, Raszi do 23:31 [1]. [przypis tradycyjny]

żarliwy — hebr. קַנָּא (kana): zazdrosny, żarliwy, zapalczywy. „Jest żarliwy w wymierzaniu kary i nie pobłaża”, Raszi do 34:14 [1]. [przypis tradycyjny]

żeby szli we dnie i w nocy — „Ponieważ obóz był ogromny i mógł wędrować tylko krótkimi etapami, dlatego szli częściowo za dnia, jak i częściowo nocą, a te dwa słupy były przed nimi, aż doszli do morza”, Ibn Ezra do 13:21. [przypis tradycyjny]

żebyście nie pełnili — „Powstrzymując innych od przestrzegania [przykazań]”, Raszi do 26:15 [3]. [przypis tradycyjny]

żem Ja Wiekuisty wpośród ziemi — „Chociaż Moja Szechina [Boska obecność] jest w Niebie, Moje dekrety są sprawowane pośród ludzi”, Raszi do 8:18. [przypis tradycyjny]

żonę i dzieci moje — Raszi komentuje: chodzi o kanaanejską żonę, którą dał mu pan, zob. Raszi do 21:5 [1]. [przypis tradycyjny]

żywe ciało — u Cylkowa: mięso dzikie, jw. [przypis tradycyjny]

żywić się będziesz zielem polnym — «Cóż to za klątwa? Czyż nie było mu to powiedziane jako błogosławieństwo (por. Ks. Rodzaju 1:29)?». Przekleństwo odnosi się tu do ziemi i trudu, z jakim Adam będzie wydobywał z niej pożywienie. «Gdy obsiejesz ją ziarnem i warzywami, ona wyda ci cierń i oset, i inne rośliny polne, a ty będziesz zmuszony je zjadać», zob. Raszi do 3:18. [przypis tradycyjny]