Nie wraca jeszcze?

Obudziliście mnie!

Ja też spałem.

Ja też spałem.

Nie idzie jeszcze?

Nie słyszę, aby ktoś szedł.

Czas wracać do przytułku.

Trzeba by wiedzieć, gdzie jesteśmy.

Zimno się zrobiło od jego odejścia.

Trzeba by wiedzieć, gdzie jesteśmy!

Czy ktoś z nas wie, gdzie jesteśmy?

Szliśmy bardzo długo; musimy być bardzo daleko od przytułku.

Ach, kobiety są naprzeciwko nas?

Siedzimy naprzeciwko.

Zaczekajcie, pójdę do was.

Gdzie jesteście? — Mówcie! Niech słyszę, gdzie jesteście!

Tutaj; siedzimy na kamieniach.

Coś jest między nami…

Lepiej zostać na miejscu!

Gdzie siedzicie, kobiety? — Przyjdźcie tu do nas.

Nie śmiemy ruszyć się z miejsca!

Czemu on nas rozdzielił?

Słyszę szmer modlitw od strony kobiet.

Tak; to trzy staruszki się modlą.

Nie czas teraz na modlitwy!

Będziecie się modliły za chwilę w sypialni!

Chciałbym wiedzieć, koło kogo siedzę?

Myślę, że to ja siedzę przy tobie.

Nie możemy się zetknąć!

A jednak nie jesteśmy daleko od siebie.

Ten, który nic nie słyszy, jest koło nas!

Nie słyszę wszystkich. Przed chwilą było nas sześciu.

Zaczynam rozumieć. Spytajmy także kobiet. Trzeba wiedzieć, czego się trzymać. Słyszę, jak ciągle modlą się trzy staruszki. Czy one siedzą razem?

Siedzą obok mnie na skale.

Ja siedzę na suchych liściach.

A piękna ślepa, gdzie jest?

Jest przy tych, co się modlą.

Gdzie obłąkana i jej dziecko?

Śpi. Nie budźcie go!

Och, jak daleko jesteście od nas! Myślałem, że siedzicie tuż przede mną!

Wiemy mniej więcej wszystko, co trzeba wiedzieć. Porozmawiajmy trochę, czekając na powrót księdza.

Powiedział nam, żebyśmy na niego czekali w milczeniu.

Nie jesteśmy w kościele.

Nie wiesz, gdzie jesteśmy.

Boję się, gdy nie rozmawiam.

Czy wiecie, dokąd ksiądz poszedł?

Zdaje mi się, że zbyt długo zostawia nas samych…

StarośćStarzeje się. Zdaje się, że od jakiegoś czasu sam nie widzi już dobrze. Nie chce się do tego przyznać z obawy, aby ktoś inny nie zajął jego miejsca między nami; lecz podejrzewam, że już prawie zupełnie nie widzi. Potrzeba by nam innego przewodnika; on już nas nie słucha, a my stajemy się zanadto liczni. W całym domu tylko trzy zakonnice i on widzą, a wszyscy czworo są znacznie starsi od nas! — Jestem pewny, że zabłąkał się razem z nami i teraz szuka drogi. Dokąd poszedł? — Nie ma prawa zostawiać nas tak tutaj…

Poszedł bardzo daleko; zdaje mi się, że mówił to kobietom.

Mówi już tylko do kobiet! — Czy my już nie istniejemy? — Trzeba będzie w końcu poskarżyć się na to!

Komu się poskarżysz?

Nie wiem jeszcze; zobaczymy, zobaczymy. — Ale dokąd poszedł? — Pytam kobiety.

Zmęczony był po takiej długiej drodze. Zdaje mi się, że usiadł na chwilę między nami. Smutny jest bardzo i bardzo słaby od kilku dni. Boi się ciągle, odkąd lekarz umarł. Jest teraz sam. Prawie już nic nie mówi. Nie wiem, co się stało. Chciał koniecznie dzisiaj wyjść. Mówił, że chce po raz ostatni zobaczyć wyspę w blaskach słonecznych przed nadejściem zimy. Zdaje się, że zima będzie bardzo długa i bardzo mroźna i że lody nadchodzą już z północy. Był bardzo niespokojny; powiadają, że wskutek wielkich burz w ostatnich dniach rzeka wezbrała i wszystkie tamy są zachwiane. Mówił też, że morze go przeraża. Zdaje się, że burzy się ono bez powodu i że urwiste brzegi wyspy nie są już dość wysokie. Chciał zobaczyć, ale nie powiedział nam, co widział. — Teraz poszedł, myślę, poszukać chleba i wody dla obłąkanej. Powiedział, że będzie musiał iść bardzo daleko. Trzeba czekać.

Ujął mnie za rękę, odchodząc. Trzęsły mu się ręce, jakby się czegoś bał. Potem uściskał mnie…

Och, och!

Spytałam go, co się stało. Powiedział mi, że nie wie. Powiedział mi, że może rządy starców się skończą…

Co chciał przez to powiedzieć?

Nie zrozumiałam. Powiedział, że pójdzie w stronę wielkiej latarni morskiej.

Czy tu jest latarnia morska?

Jest na północy wyspy. Myślę, że nie jesteśmy od niej bardzo daleko. Mówił mi, że dostrzega stąd blaski jej ognia przez gęstwę liści. Nigdy nie wydawał mi się tak smutny jak dzisiaj i zdaje mi się, że płakał od kilku dni. Nie wiem, dlaczego ja też płakałam, choć tego nie widziałam. Nie słyszałam jego odejścia. Nie pytałam go o nic więcej. Słyszałam, jak uśmiechał się zanadto poważnie; słyszałam, jak zamykał oczy i chciał umilknąć…

Nam nic nie powiedział z tego wszystkiego!

Nie słuchacie go, kiedy mówi!

Szemracie wszyscy, kiedy mówi!

Nam powiedział po prostu „dobranoc”, odchodząc.

Musi być bardzo późno.

Powiedział dwa czy trzy razy „dobranoc”, odchodząc, jakby miał iść spać. Słyszałem, jak patrzył na mnie, mówiąc „dobranoc, dobranoc”. — Wzrok, SłowoGłos zmienia się, gdy się patrzy stale na kogoś.

Miejcie litość nad tymi, którzy nie widzą!

Któż to plecie tak bez rozumu?

Myślę, że to ten, który nie słyszy.

Cicho tam! To nie pora na żebranie!

Dokąd poszedł szukać chleba i wody?

Poszedł w stronę morza.

Nie powinien był tak chodzić nad morze, w jego wieku!

Czy jesteśmy blisko morza?

Tak; uciszcie się na chwilę, usłyszycie je.

Słyszę tylko trzy staruszki modlące się.

Słuchajcie dobrze, usłyszycie je poprzez szmer modlitw.

Tak, słyszę teraz coś niedaleko nas.

Spało; rzekłbyś, że się budzi.

Źle zrobił, prowadząc nas tutaj; nie lubię z bliska słuchać tego szumu.

Wiecie dobrze, że wyspa nie jest wielka i że się go słyszy, gdy tylko się wyjdzie za ogrodzenie przytułku.

Nie słuchałem go nigdy.

Zdaje mi się, że morze jest dzisiaj tuż koło nas; nie lubię słyszeć go z tak bliska.

Ani ja. Zresztą, wcale nie prosiliśmy o wychodzenie z przytułku.

Nigdy nie przychodziliśmy aż tutaj. Po cóż było nas prowadzić tak daleko?

Dziś rano była śliczna pogoda; chciał, abyśmy się nacieszyli ostatnimi dniami słonecznymi, zanim na całą zimę zostaniemy zamknięci w przytułku…

Ale ja wolę siedzieć w przytułku!

WyspaMówił też, iż powinniśmy nieco poznać małą wyspę, na której mieszkamy. On sam nigdy jej całej nie zwiedził. Jest tu podobno góra, na którą nikt się jeszcze nie wspiął, są doliny, do których nikt nie lubi schodzić, i pieczary, których nikt dotąd nie zbadał. Mówił w końcu, że nie należy ciągle oczekiwać słońca pod sklepieniem sypialni. Chciał nas poprowadzić aż na brzeg morza. Poszedł tam sam.

Ma słuszność; trzeba starać się żyć.

Ależ poza murami przytułku nie ma nic do widzenia!

Czy jesteśmy teraz na słońcu?

Czy jest jeszcze słońce?

Nie sądzę. Zdaje mi się, że jest bardzo późno.

Która godzina?

Nie wiem. — Nie wiem. — Nikt nie wie.

Czy jeszcze widno?

Gdzie jesteś? — No cóż; ty, który widzisz trochę, cóż?

Myślę, że jest bardzo ciemno. Kiedy słońce świeci, widzę błękitną linię pod powiekami. Widziałem ją dawno temu, ale teraz widzę.

Ja wiem, że jest późno, gdym głodny — a jestem głodny.

Ale patrzcie w niebo, może coś zobaczycie!

Nie wiem, czy jesteśmy pod gołym niebem.

Głos brzmi tak, jakbyśmy byli w jakiejś grocie.

Myślę raczej, że tak brzmi, bo jest wieczór.

Zdaje mi się, że czuję światło księżyca na rękach.

Sądzę, że gwiazdy świecą. Słyszę je.

Ja też.

Nie słyszę żadnego szmeru.

Słyszę tylko szmer naszych oddechów!

Myślę, że kobiety mają słuszność.

Nigdy nie słyszałem gwiazd.

My też nie.

Słuchajcie! Słuchajcie! — Co tam jest nad nami? — Słyszycie?

Coś przeleciało między niebem i nami!

Coś porusza się nad naszymi głowami, ale nie możemy dosięgnąć!

Nie wiem, co to za szmer. Chciałbym wrócić do przytułku.

Trzeba by wiedzieć, gdzie jesteśmy.

Próbowałem się podnieść, ale wokół mnie same ciernie. Boję się już wyciągnąć ręce.

Powinniśmy wiedzieć, gdzie jesteśmy!

Nie możemy wiedzieć.

Musimy być bardzo daleko od domu: nie słyszę już żadnego dźwięku.

Od dłuższego czasu czuję zapach suchych liści!

Czy ktoś kiedyś widział wyspę i mógłby nam powiedzieć, gdzie jesteśmy?

Wszyscy byliśmy ślepi, kiedy tu przybyliśmy.

My nie widzieliśmy nigdy.

Nie martwmy się niepotrzebnie. On wkrótce wróci, poczekajmy jeszcze. Ale na przyszłość — już z nim nie wyjdziemy.

Nie możemy przecież wychodzić sami.

To nie wyjdziemy wcale; wolę już wcale nie wychodzić.

Nie mieliśmy ochoty wychodzić; nikt o to nie prosił.

Dziś było święto na wyspie; wychodzimy zawsze w wielkie święta.

Spałem jeszcze, gdy przyszedł, klepnął mnie w ramię i rzekł: „Wstawaj! wstawaj! Czas już, słońce świeci!”. — Czy świeciło? Nie dostrzegłem. Nigdy nie widziałem słońca.

Ja widziałem słońce, gdy byłem bardzo młody.

Ja też. Bardzo dawno, gdy byłam dzieckiem. Ale prawie już tego nie pamiętam.

Czemu on chce, abyśmy wychodzili za każdym razem, gdy słońce świeci? Kto z nas to widzi? Nigdy nie wiem, czy się przechadzam w południe, czy o północy.

Wolę wychodzić w południe. Domyślam się wówczas wielkiej jasności i moje oczy wysilają się, aby się otworzyć.

Ja wolę siedzieć w refektarzu[2] przy ogniu z węgla. Wielki ogień był dziś rano…

Mógł nas wyprowadzić na słońce na podwórzu. Tam się jest pod osłoną murów; nie można wyjść, nie ma się czego bać, gdy brama zamknięta. Ja ją zawsze zamykam. — Czemu dotykasz mojego lewego łokcia?

Nie dotykałem cię; nie mógłbym cię dosięgnąć.

Mówię ci, że ktoś dotknął mojego łokcia!

Żaden z nas.

Chodźmy stąd! Chodźmy stąd!

Mój Boże, mój Boże, powiedz nam, gdzie jesteśmy!

Nie możemy tak czekać wiecznie.

Och, jak daleko jesteśmy od przytułku!

Północ!

Południe! Czy ktoś wie? Mówcie!

Nie wiem, ale myślę, że jesteśmy w ciemności.

Już się w tym rozeznać nie mogę. Za długo spaliśmy!

Jeść mi się chce!

Nam się chce jeść i pić!

Czy długo tu jesteśmy?

Mnie się zdaje, że jestem tutaj od wieków!

Zaczynam się domyślać, gdzie jesteśmy…

Trzeba by iść w stronę, gdzie biła północ…

Słyszycie? Słyszycie?

Nie jesteśmy tu sami!

Już od dawna coś podejrzewałem. Ktoś nas podsłuchuje. Czy wrócił?

Nie wiem, co to jest, to ponad nami.

Czy inni nie nie słyszeli? Wy zawsze milczycie!

Słuchamy jeszcze.

Słyszę skrzydła wokół siebie!

Mój Boże, mój Boże, powiedz nam, gdzie jesteśmy!

Zaczynam rozumieć, gdzie jesteśmy… Przytułek został po tamtej stronie wielkiej rzeki; przeszliśmy stary most. Poprowadził nas na północ wyspy. Nie jesteśmy daleko od rzeki i gdybyśmy się chwilę przysłuchali, może byśmy ją usłyszeli… Jeśli ksiądz nie powróci, trzeba będzie iść nad brzeg wody… Dniem i nocą przepływają tam wielkie statki i majtkowie spostrzegą nas na brzegu. Może jesteśmy w lesie otaczającym latarnię morską, ale nie znam wyjścia… Czy ktoś pójdzie za mną?

Nie ruszajmy się z miejsca! Czekajmy, czekajmy. Nie wiemy, w jakim kierunku iść do wielkiej rzeki, a dokoła przytułku pełno trzęsawisk. Czekajmy, czekajmy… On wróci, musi wrócić!

Czy ktoś wie, którędy tutaj przyszliśmy? Tłumaczył nam to, idąc.

Nie zwróciłem na to uwagi.

Czy ktoś go słuchał?

Trzeba go słuchać na przyszłość.

Czy ktoś z nas urodził się tu na wyspie?

Wiesz dobrze, że wszyscy przybyliśmy skądinąd.

Wszyscy przybyliśmy z tamtej strony morza.

Myślałem, że umrę podczas przeprawy.

Ja też. Przybyliśmy razem.

Wszyscy trzej jesteśmy z tej samej parafii.

Powiadają, że widać ją stąd przy jasnej pogodzie, z północnej strony. Nie ma tam dzwonnicy.

Wylądowaliśmy tu przypadkiem.

Ja przybyłam z innej strony…

Skąd przybyłaś?

Nie śmiem już nawet marzyć o tym… Nie mogę sobie już prawie nic przypomnieć, gdy o tym mówię… To już zbyt dawno… Było tam zimniej niż tutaj…

Ja pochodzę z bardzo daleka…

Skąd pochodzisz?

Nie zdołam wam tego powiedzieć. Jak chcecie, abym wam to wytłumaczyła? To za daleko stąd, gdzieś za morzami. Pochodzę z wielkiego kraju… Znakami chyba mogłabym wam go pokazać, ale żadne z nas nie widzi… Błądziłam zbyt długo… Ale widziałam słońce i wodę, i ogień, góry, twarze, niezwykłe kwiaty… Nie ma podobnych na tej wyspie, zbyt ciemno tu i zbyt zimno… Nie czułam już ani razu ich zapachu, odkąd zaniewidziałam… Ale widziałam swoich rodziców i siostry… Byłam wówczas zbyt młoda, aby wiedzieć, gdzie jestem… Bawiłam się jeszcze nad brzegiem morza… Ale jak dobrze pamiętam, że widziałam!… Pewnego dnia patrzyłam na śnieg ze szczytu jakiejś góry… Zaczynałam poznawać tych, którzy będą nieszczęśliwi…

Co chcesz przez to powiedzieć?

Czasami nadal rozpoznaję ich po głosie… Mam wspomnienia, które stają się jaśniejsze, gdy o nich nie myślę…

Ja nie mam żadnych wspomnień…

Coś znowu przelatuje pod niebem!

Dlaczego tutaj przybyłaś?

Kogo o to pytasz?

Naszą młodą siostrę.

Mówiono mi, że może mnie wyleczyć. I sam mi powiedział, że kiedyś przejrzę na oczy. Wtedy będę mogła opuścić wyspę…

Wszyscy byśmy chcieli opuścić wyspę!

Zostaniemy tu na zawsze!

On jest zbyt stary. Nie zdąży nas wyleczyć!

Powieki mam zamknięte, ale czuję, że moje oczy żyją…

Moje powieki są otwarte.

Ja śpię z otwartymi oczami.

Nie mówmy o naszych oczach!

Jesteś tu od niedawna?

Kiedyś wieczorem, podczas modlitwy, usłyszałem od strony kobiet głos, którego nie znałem. A z twojego głosu słyszałem, że jesteś bardzo młoda… Słysząc cię, chciałbym cię widzieć…

Ja tego nie zauważyłem.

On nigdy nas nie uprzedza.

Powiadają, że jesteś piękna jak kobieta z dalekich stron.

Nie widziałam siebie nigdy.

Wzrok, SamotnośćNie widzieliśmy się nigdy nawzajem, jedni drugich. Zapytujemy się wzajemnie i wzajem sobie odpowiadamy; żyjemy razem, jesteśmy zawsze razem, ale nie wiemy o sobie, kim jesteśmy!… Cóż z tego, że możemy się wzajem dotykać rękami? Oczy więcej wiedzą niż ręce…

Widzę niekiedy wasze cienie, kiedy na was patrzę pod słońce.

Nie widzieliśmy nigdy domu, w którym mieszkamy. Daremnie macamy rękami po ścianach i oknach. Nie wiemy, gdzie mieszkamy!…

Powiadają, że to stary zamek, bardzo posępny i bardzo nędzny. Nie widać w nim nigdy światła, chyba na wieży, gdzie się znajduje izba księdza.

Nie potrzeba światła tym, którzy nie widzą.

Gdy pilnuję stada w okolicach przytułku, owce same wracają do domu, spostrzegłszy wieczorem to światło na wieży… Nigdy nie zwiodły mnie z drogi.

Oto lata, lata całe jesteśmy razem i nie widzieliśmy się ani razu! Rzec by można, iż zawsze jesteśmy sami!… Miłość, WzrokTrzeba widzieć, aby kochać…

Śni mi się czasem, że widzę…

Ja widzę tylko we śnie…

Ja zazwyczaj miewam sny tylko o północy.

O czym można śnić, gdy ręce są nieruchome?

Kto dotknął moich rąk?

Coś spada wokół nas!

To leci z góry. Nie wiem, co to jest…

Kto dotknął moich rąk? Spałem, dajcie mi spać!

Nikt nie dotykał twoich rąk.

Kto chwycił mnie za ręce? Odpowiadajcie głośno, trochę nie dosłyszę…

My sami nie wiemy.

Czy ktoś przyszedł nas przestrzec?

Nie ma co odpowiadać, on nic nie słyszy.

Trzeba przyznać, że głusi są bardzo nieszczęśliwi.

Znużyło mnie siedzenie!

Znużyło mnie czekanie tutaj!

Zdaje mi się, że jesteśmy tak daleko od siebie… Spróbujmy się trochę zbliżyć, zaczyna robić się chłodno…

Boję się podnieść! Lepiej zostać na miejscu.

Nie wiadomo, co może być między nami.

Zdaje mi się, że obie ręce mam zakrwawione; chciałem wstać.

Słyszę, że pochylasz się w moją stronę.

Słyszę jeszcze jakiś szmer…

Myślę, że to nasza biedna siostra trze sobie oczy.

Nigdy nic innego nie robi. Słyszę ją co noc.

Obłąkana. Nigdy nic nie mówi.

Przestała mówić, odkąd ma dziecko… Wydaje się, jakby się ciągle czegoś bała…

A wy się tu nie boicie?

Kto taki?

My wszyscy!

Tak, tak, boimy się!

Boimy się od dawna!

Dlaczego o to pytasz?

Nie wiem, dlaczego pytam!… Zdaje mi się, że nagle usłyszałem wśród nas jakiś płacz…

Nie ma się czego bać. Myślę, że to obłąkana…

Jest jeszcze coś… Jestem pewien, że jest coś jeszcze… Nie tylko tego płaczu się boję…

Ona zawsze płacze, gdy ma karmić dziecko.

To tylko ona tak płacze!

Mówią, że ona chwilami jeszcze widzi…

Nie słychać, aby ktoś inny płakał.

Trzeba widzieć, aby płakać…

Czuję jakiś zapach kwiatów wokół nas…

Czuję tylko zapach ziemi!

Tu są kwiaty, są kwiaty wokół nas!

Czuję tylko zapach ziemi!

Poczułam kwiaty w powiewie wiatru…

Czuję tylko zapach ziemi!

Myślę, że mają rację.

Gdzie są te kwiaty? Pójdę ich nazbierać.

Na prawo od ciebie, podnieś się.

Słyszę, że łamiesz zielone łodygi! Stój! Stój!

Nie martw się o kwiaty; myśl o powrocie!

Boję się już wrócić na miejsce.

Nie wracaj! Czekaj!

Och, jaka zimna ziemia! Będzie mróz.

Tu są! Nie mogę się do nich dostać; są po twojej stronie.

Myślę, że ich dosięgnę.

Zdaje mi się, że kiedyś widziałam te kwiaty… Już nie wiem, jak się nazywają… Ale jakie one chorowite, jak miękkie mają łodyżki! Nie poznaję ich prawie… Myślę, że to kwiat umarłych…

Słyszę szelest twych włosów…

To kwiaty…

Nie zobaczymy cię…

I ja też siebie nie zobaczę… Zimno mi.

Grzmi!

Myślę, że burza się zrywa.

Ja myślę, że to morze.

Morze? Czy to morze? Ależ ono jest o dwa kroki od nas! Ono jest tuż przy nas! Słyszę je naokoło! To musi być coś innego!

Słyszę szum fal u swoich stóp.

Ja myślę, że to wiatr szumi w suchych liściach.

Myślę, że kobiety mają słuszność.

Ono tu dotrze!

Z której strony wiatr?

Od strony morza.

Tu zawsze wieje od morza. Morze otacza nas ze wszystkich stron. Nie może wiać skądinąd…

Przestańmy myśleć o morzu!

Ależ trzeba o nim myśleć, skoro nas dosięgnie!

Nie wiesz, czy to morze.

Słyszę jego fale, jak gdybym przed chwilą zamoczył w nich ręce! Nie możemy tu zostać! Może już nas otaczają!…

Gdzie chcesz iść?

Gdziekolwiek! Gdziekolwiek! Nie chcę słuchać dłużej szumu tych wód! Chodźmy stąd! Chodźmy stąd!

Zdaje mi się, że słyszę jeszcze coś innego. Słuchajcie.

Coś się zbliża!

Idzie! Idzie! Wraca!

Idzie drobnymi kroczkami, jak małe dziecko…

Nie róbmy mu dzisiaj wyrzutów!

Myślę, że to nie są kroki człowieka!

Kto tam? Kim jesteś? Miej litość nad nami, czekamy od tak dawna!…

Ach, ach, co mi położyłeś na kolanach? Co to jest?… Czy to zwierzę? Chyba pies?… Och, och, to pies! To pies z przytułku! Chodź tu! Chodź tu! On nas wyswobodzi! Chodź tu! Chodź tu!

Chodź tu! Chodź tu!

On nas wyswobodzi! Przyszedł za naszym śladem aż tutaj! Liże mi ręce, jak gdyby mnie odnalazł po wiekach!

Chodź tu! Chodź tu!

Może kogoś poprzedza?…

Nie, nie, jest sam. Nie słyszę, by coś się zbliżało. Nie potrzeba nam innego przewodnika, nie ma lepszego. Zaprowadzi nas wszędzie, dokąd zechcemy iść; będzie nas słuchał…

Nie mam odwagi iść za nim.

Ani ja też.

A dlaczego? Widzi lepiej od nas.

Nie słuchajmy kobiet!

Myślę, że coś zmieniło się na niebie. Oddycham swobodniej, powietrze jest teraz czyste…

To wiatr od morza przewiewa koło nas.

Zdaje mi się, że wnet się rozwidni; myślę, że słońce wschodzi…

Ja myślę, że będzie zimno…

Znajdziemy drogę. Ciągnie mnie za sobą!… on mnie ciągnie! Oszalał z radości! Nie mogę go dłużej utrzymać!… Chodźcie za mną! Chodźcie za mną! Wracamy do domu!…

Gdzie jesteś? Gdzie jesteś? Dokąd idziesz? Uważajcie!

Czekajcie! Czekajcie! Nie idźcie za mną jeszcze. Ja wrócę… On się zatrzymał. Co się stało? Ach, ach! Dotknąłem czegoś bardzo zimnego!

Co mówisz? Nie słychać już prawie twojego głosu.

Dotknąłem!… Myślę, że dotknąłem jakiejś twarzy!…

Co mówisz? Nie sposób cię już prawie zrozumieć. Co się stało? Gdzie jesteś? Czy jesteś daleko od nas?

Och, och, och! Nie wiem jeszcze, co to jest… Mamy umarłego pomiędzy nami!

Umarłego pomiędzy nami? Gdzie jesteś? Gdzie jesteś?

Mamy umarłego pomiędzy nami, mówię wam! Och, och! Dotknąłem twarzy umarłego! Siedzicie koło umarłego! Ktoś z nas musiał nagle umrzeć! Ale mówcie, abym w końcu wiedział, kto żyje! Gdzie jesteście? Odpowiadajcie! Odpowiadajcie wszyscy razem!

Nie rozróżniam już waszych głosów!… Mówicie wszyscy jednym głosem!… Wszystkie głosy drżą!

Dwoje nie odpowiedziało… Gdzie oni są?

Och, och! Spałem, dajcie mi spać!

To nie on. Czyżby obłąkana?

Ona siedzi koło mnie; słyszę ją i żyje…

Myślę… Myślę, że to ksiądz! On stoi! Chodźcie! Chodźcie! Chodźcie!

Stoi?

Nie umarł zatem?

Gdzie on?

Chodźmy zobaczyć!…

Czy on tu jest? Czy to on?

Tak, tak! Poznaję go!

Mój Boże, mój Boże! Co się z nami stanie!

Ojcze, ojcze! Czy to ty? Co się stało, ojcze? Co ci jest? Odpowiedz nam! Wszyscy jesteśmy wokół ciebie… Och, och, och!

Przynieście wody, może jeszcze żyje…

Spróbujmy… Może będzie mógł odprowadzić nas do przytułku…

Na próżno, nie słyszę już serca. Jest zimny…

Umarł, nic nie powiedziawszy.

Powinien był nas uprzedzić!

Och, jaki on był stary! Pierwszy raz dotykam jego twarzy…

Większy od nas!…

Oczy ma szeroko otwarte; umarł ze złożonymi rękami…

Umarł tak bez powodu…

Nie stoi, siedzi na kamieniu…

Mój Boże, mój Boże! Nie wiedziałam tego wszystkiego!… tego wszystkiego!… Tak długo był chory… Musiał dzisiaj cierpieć!… Och, och, och! Nie skarżył się… Nie skarżył się, tylko ściskał nam ręce… Nie zawsze się rozumie. Nie rozumie się nigdy!… Módlmy się wokół niego, klęknijcie…

Boję się klęknąć…

Nie wiadomo, na czym się tutaj klęknie…

Czy był chory?… Nie powiedział nam tego…

Słyszałem, jak mówił coś po cichu, odchodząc… Myślę, że mówił to do naszej młodej siostry. Co powiedział?

Ona nie chce odpowiadać.

Nie chcesz już nam odpowiadać? Gdzie jesteś? Mów!

Sprawiliście mu zbyt wiele cierpienia i doprowadziliście go do śmierci… Nie chcieliście już iść dalej. Chcieliście koniecznie siąść na kamieniach przydrożnych, aby jeść; szemraliście cały dzień… Słyszałem, jak wzdychał… Stracił odwagę…

Czy był chory? Wiedzieliście o tym?

Nic nie wiedzieliśmy… Nigdy go nie widzieliśmy… Kiedy w ogóle cokolwiek widzieliśmy przy naszych biednych obumarłych oczach?… Nie skarżył się… Teraz za późno… Widziałem już śmierć trzech… Ale nigdy takiej!… Teraz na nas kolej!…

Ja mu nie sprawiałem cierpienia. Nic nie mówiłem…

Ani ja. Szliśmy za nim, nic nie mówiąc…

Umarł, idąc po wodę dla obłąkanej…

Co poczniemy teraz? Dokąd pójdziemy?

Gdzie jest pies?

Tutaj. Nie chce odejść od umarłego.

Odciągnijcie go! Zabierzcie go! Zabierzcie go!

Nie chce opuścić umarłego!

Nie możemy tu czekać koło umarłego!… Nie możemy tu pomrzeć w ciemnościach!

Trzymajmy się razem. Nie oddalajmy się od siebie, trzymajmy się za ręce, siądźmy wszyscy na tym kamieniu… Gdzie jest reszta?… Chodźcie tu! Chodźcie! Chodźcie!

Gdzie jesteś?

Tutaj, jestem tutaj. Czy wszyscy jesteśmy razem? Zbliżcie się jeszcze do mnie. Gdzie wasze ręce? Zimno bardzo!

Och, jakie zimne są twoje ręce!

Co robisz?

Przyłożyłam ręce do oczu. Myślałam, że przejrzę nagle.

Kto to tak płacze?

To obłąkana szlocha.

Przecież ona nie zna prawdy?

Myślę, że pomrzemy tutaj…

Może ktoś nadejdzie…

Kto jeszcze miałby nadejść?…

Nie wiem.

Myślę, że zakonnice wyjdą z przytułku…

One nie wychodzą wieczorem.

One nie wychodzą nigdy.

Myślę, że ludzie z wielkiej latarni morskiej nas dostrzegą.

Nie schodzą ze swojej wieży.

Może zobaczą nas…

Patrzą zawsze w stronę morza.

Zimno!

Posłuchajcie szelestu suchych liści; myślę, że zaczyna chwytać mróz.

Och, jaka twarda ziemia!

Słyszę na prawo ode mnie szmer, którego nie rozumiem…

To morze jęczy pod skałami.

Myślałem, że to kobiety.

Słyszę krę lodową, łamiącą się pod naciskiem fal…

Kto to tak dygocze, że przez niego trzęsiemy się wszyscy na kamieniu?

Nie mogę już otworzyć dłoni.

Słyszę nadal szmer, którego nie rozumiem…

Kto z nas tak dygocze, że się cały głaz trzęsie?

Myślę, że to któraś z kobiet.

Zdaje mi się, że to obłąkana dygocze najmocniej.

Nie słychać jej dziecka…

Myślę, że ssie jeszcze.

Ono jedno mogłoby widzieć, gdzie jesteśmy!

Słyszę wiatr z północy.

Myślę, że nie ma już gwiazd. Śnieg będzie padał.

Gdyby ktoś z nas zasnął, trzeba go obudzić.

Ale jestem śpiący!

Słyszycie suche liście? Myślę, że ktoś idzie w naszą stronę!

To wiatr. Słuchajcie!

Nikt już nie przyjdzie!

Przyjdą wielkie zimna…

Słyszę kroki w oddali!

Słyszę tylko suche liście!

Słyszę stąpania bardzo daleko od nas!

Słyszę tylko wiatr z północy!

Powiadam wam, że ktoś idzie w naszą stronę!

Słyszę odgłos bardzo powolnych kroków…

Myślę, że kobiety mają słuszność!

Och, och, cóż to takiego zimnego pada mi na ręce?

Śnieg!

Przytulmy się do siebie!

Słuchajcie odgłosu kroków!

Na Boga! Uciszcie się na chwilę!

Zbliżają się! Zbliżają się! Słuchajcie!

Dziecko płacze!

Ono widzi! Ono widzi! Ono musi coś widzieć, skoro płacze!

Idę naprzeciw tego czegoś!

Uważaj!

Och, jak ono płacze! Co się dzieje? Nie płacz. Nie bój się, nie ma się czego bać, jesteśmy tutaj, jesteśmy wokół ciebie. Co widzisz? Nie bój się! Nie płacz! Co widzisz? Powiedz, co widzisz?

Szelest kroków zbliża się coraz bardziej. Słuchajcie! Słuchajcie!

Słyszę ocieranie się sukni o suche liście.

Czy to kobieta?

Czy to naprawdę szmer kroków?

Może to woda morska w suchych liściach?

Nie, nie! To kroki! To kroki! To kroki!

Dowiemy się. Słuchajcie szmeru suchych liści!

Słyszę je, słyszę je prawie tuż koło nas! Słuchajcie! Słuchajcie! Co widzisz? Co widzisz?

W którą stronę patrzy?

Zwraca się cały czas za szmerem stąpań! Patrzcie! Patrzcie! Gdy je odwracam, obraca się, aby widzieć… Ono widzi! Ono widzi! Ono widzi! Musi widzieć coś niezwykłego!…

Podnieś je ponad nasze głowy, aby mogło widzieć.

Usuńcie się! Usuńcie się!

Kroki się zatrzymały pośród nas!…

Są tu! Są pomiędzy nami!…

Kim jesteś?

Miej litość nad nami!